ब्राह्मणः, अद्य तव भाग्यम् अहम् अपश्यं—सप्त जन्मानि पुत्रः तव न भविष्यति, किमपि न। पूर्वे सगरः अपि पुत्रार्थं दुःखम् अनुवव, अतः त्वं कुलस्य आशां त्यज; संन्यासे सर्वथा सुखम् अस्ति। तदा ब्राह्मणः उवाच—मम विवेकः किम्? बलात् अपि पुत्रं देहि; अन्यथा दुःखेन व्याकुलः अहम् तव पुरतः जीवितं त्यक्ष्यामि। संन्यासः अपि यः पुत्रादि-सुखं विना, सः वास्तवम् शुष्कः; गृहस्थः पुत्र-पौत्रैः परिवृतः लोके प्रफुल्लः भवति। ब्राह्मणस्य आग्रहं दृष्ट्वा, तपसा सम्पन्नः सः योगी उवाच—चित्रकेतुः भाग्यरेखाः नष्ट्वा दुःखम् अनुभूतवान्। तव पुत्रात् सुखम् न भविष्यति, यतः यत्नः भाग्यविरोधेन विफलः; त्वं यः दृढः, तस्य इच्छायाः प्रति किं वदामि? तस्य पत्नीं अनिच्छन्तीं दृष्ट्वा, सः एकं फलम् दत्वा उवाच—एतत् फलम् पत्नीसहितः खाद; तदा पुत्रः भवितुम् अर्हति। सत्यता, शौचम्, दया, दानम्, एकवारं भोजनम्—एतानि वर्षमेकं स्त्री पालनियम्; तेन पुत्रः परमशुद्धः भविष्यति। इति उक्त्वा योगी निर्गतः, ब्राह्मणः गृहं प्रत्यागच्छत्; फलम् पत्नी हस्ते स्थाप्य, स्वयम् अपि कियत् गच्छत्। या युवती, कुटिलमना, सखीभिः पुरतः अश्रूणि स्रवयन्ती उवाच—हाहा, चिन्तया क्लिष्टा अस्मि; अहम् एतत् फलम् न खादिष्यामि। फलस्य भक्षणेन गर्भः भविष्यति; गर्भे उदरम् वर्धिष्यते; अल्पभोजनात् बलः न भविष्यति—कथं गृहकार्यं करिष्यामि? यद्य भाग्येन ग्रामे करको आगच्छेत्, गर्भवती कथं पलायेत्? गर्भः शुकवत् स्थायि चेत्, कथं तं गर्भात् निष्कासयिष्यामि? गर्भः पार्श्वतः निष्क्रान्तः चेत्, मृत्युः; प्रसवः दुःखदः—कथं अहम्, सुकुमारी, तं सहिष्ये? यद्य मन्दगतिर्भवामि, सहधर्मिणी सर्वम् हरिष्यति; सत्यता-शौचादि-व्रतम् कठिनम् इव दृश्यते। पुत्रस्य पालन-रक्षणे दुःखम्, प्रसवकाले अपि स्त्रियाः दुःखम्; मम मनसि स्त्री या अपुत्रा वा विधवा, सा सुखिनी इति। एवं दोषयुक्तया बुद्ध्या सा फलम् न खादति; पत्युः पृच्छायाम् उवाच—खादितम्, खादितम्। एकदा तस्याः कन्या-भगिनी स्वयम् गृहम् आगच्छत्; तस्याः पुरतः सर्वम् आख्यात्वा उवाच—अहं महान् क्लिष्टा। दुःखेन क्षीणा अस्मि, किं करोतु, भगिनि? तया उक्तम्—अहं गर्भिणी; प्रसवात् पुत्रं तुभ्यं दास्यामि। तावत् गृहे तिष्ठ, गर्भिणी इव वर्तस्व, सुखेन जीव; मम पत्युः धनं दत्त्वा, सः तुभ्यं बालकं दास्यति। जनाः वदिष्यन्ति—षड् मासे बालकः मृतः; अहम् बालकं पोषयिष्यामि, प्रतिदिनम् तव गृहे आगच्छामि। परीक्षणार्थम् फलम् गावः दत्तव्यम्; स्त्रीणां स्वभावः एवं क्रियते। ततः काले सा स्त्री बालकं प्रसूतवती; पिता बालकं आनय्य, गुप्तम् धुन्धुल्यै दत्तवान्। सा पत्युः पुरतः उवाच—सुष्ठु बालकः जातः; सर्वेषु हर्षः उत्पन्नः, आत्मदेवः पुत्रम् प्राप्तवान्। सः द्विजेभ्यः दानम् दत्त्वा जातकर्मादि अकरोत्; द्वारे शुभगीत-वाद्यं बहुलम् अभवत्। पत्युः पुरतः उवाच—मम स्तन्यं नास्ति; अन्यः स्तन्यं पिबित्वा, कथं बालकं पोषयिष्यामि? परन्तु सहधर्मिणी या प्रसूतवती, तस्याः बालकः मृतः; तां आनय, गृहे स्थापय—सा तव बालकं पोषयिष्यति। पुत्रस्य रक्षणार्थं सर्वम् पत्युः कृतम्; माता बालकस्य नाम धुन्धुकारी इति दत्तवती। त्रिमासे गतः, गायः एकं वत्सं प्रसूतवती—सर्वाङ्गसुन्दरम्, दिव्यम्, निर्मलम्, सुवर्णवर्णम्। दृष्ट्वा ब्राह्मणः स्वयं कृत्यं अकरोत्; अद्भुतम् इति चिन्तयन्तः जनाः समागच्छन्। आत्मदेवस्य भाग्यं दृष्ट्वा—गायः बालकं प्रसूतवती, दिव्यस्वरूपः, अद्भुतः। भाग्यवशात् तस्य रहस्यं कश्चित् न जानाति; बालकस्य गौकर्णवत् कर्णौ दृष्ट्वा, तं गौकर्ण इति नाम दत्तम्। कालक्रमे उभौ पुत्रौ युवौ अभवताम्; गौकर्णः विद्वान्, बुद्धिमान् अभवत्, धुन्धुकारी तु अत्यन्तं दुष्टः। स्नान-शौचं उपेक्ष्य, अशुद्धं खाद्यं खादन्, क्रोधहीनः, दुरार्जनं कृत्वा, शवपाणिना खादन्। सः चौरः, सर्वजनद्वेष्यः, अन्येषां गृहं दग्ध्वा, बालकान् क्रीडायै गृहीत्वा, तान् कूपे क्षिपन्। सः हिंसकः, शस्त्रधारी, दरिद्र-दृष्टिहीनान् पीडयन्, सदैव चाण्डालैः सह वर्तन्, पाशधारी, श्वभिः सह वर्तन्। वेश्याभिः संगत्वा, पितृधनं नष्टवान्; एकदा मातरं पितरं ताडयित्वा, स्वयम् तेषां पात्राणि गृहीत्वा। दीनः पिता, सर्वधनहीनः, क्रन्दन् उवाच—एवं दुष्टः पुत्रः दुःखदः, मारणीयः। क्व स्थास्यामि, क्व गच्छामि, कः दुःखं हरेत्? दुःखेन जीवनं त्यक्ष्यामि—हा, कष्टम् मम। तदा गौकर्णः, ज्ञानसम्पन्नः, आगत्य पितरं उपदिष्टवान्, तं वैराग्यमार्गं दर्शयन्। वस्तुतः, एषा संसारः असारः, दुःखपूर्णः, मोहजनकः; कस्य पुत्रः, कस्य धनम्, कस्य स्नेहः, यः सततं दहति?