कृष्णः पितरौ समीपस्थौ दृष्ट्वा सस्नेहमुवाच—“पितः, यद्यपि त्वं जननी च सदा अस्मान् पुत्रान् स्नेहपूर्वकं काङ्क्षथः, तथापि वयं बाल्ये कौमार्ये यौवने च भवद्भ्यां सह किञ्चिदपि कालं न व्ययितवन्तः। भाग्यवशात् वयं भवत्समीपे वासं कर्तुं न शशाकाम, येन पितृगृहवासिनां पुत्राणां यः सौख्यलाभः सुलभः, स नः न प्राप्तः। यः कश्चन शतवर्षपर्यन्तं जीवेत्, स अपि मातरं पितरं वा, यत्र सर्वसिद्धिनां मूलं शरीरं यतः जातं पोषितं च, तयोः ऋणं न प्रतिपूर्तुं शक्नोति। यदि पुत्रः सामर्थ्यवान् धनाढ्यश्च सन् अपि पितरौ जीवितोपायेन नोपपादयेत्, स मृत्योरनन्तरं स्वमांसभोजनाय नियुज्यते। यः सामर्थ्ये सति वृद्धमातरं पितरं धर्मपत्नीं शिशुं गुरुम् ब्राह्मणं शरणागतं वा उपेक्षते, स जीवन्नपि मृतवत् गण्यते। काम्सभीतेन सदा चिन्तितचित्तानां नो, एते दिनाः निष्फलतया व्यतीतान्, न तु भवत्पादयोः पूजनं कृतम्। अतः पितरौ, अस्माकं सेवायाः अभावं, ये वयं कृपणचित्ताः तस्य दुष्टहृदयस्य वशे स्थिताः, क्षन्तव्यं भवद्भ्याम्।" एवं हरिणा, विश्वात्मना, मानुषं रूपं मायया धारयता, उक्तं श्रुत्वा, तौ पितरौ मोहं प्रापतुः। तं पुत्रं गोदोहने उपवेश्य आलिङ्ग्य च, परमं हर्षं प्रापतुः। अश्रुप्रवाहैः स्निग्धबन्धनैश्च बद्धौ, वाक्यं वक्तुं न शेकतुर्व, कण्ठः संकुचितः, मनः प्रमूढम्। एवं पितरौ सान्त्व्य, देवकीसुतः भगवान् उग्रसेनं मातामहं यादवेषु राजे स्थापयामास। स उवाच—“राजन्, त्वं अस्मान् प्रजाश्च शासनं कुरु। ययातेशापात् यादवाः न राजासनं समारोहन्ति। अहम् उपस्थितः सन्, येषां समक्षं देवाः अपि प्रणम्य उपहारान् ददति, तत्र अन्ये मानवराजानः किम्?” यदुवृष्ण्यन्धकमधुदशार्हकुकुरादीन् स्वजनबान्धवान्, ये सर्वतः काम्सभीतेन क्लेशिताः आसन्, स भगवान् मानयामास। विदेशवासक्लान्तान् सान्त्व्य, स्वगृहेषु स्थापयामास, वित्तेन च समृद्ध्यै संपूजयामास। कृष्णबलरामाभ्यां संरक्षिताः, सर्वाभिलषितार्थप्राप्त्या, ते स्वे स्वे गृहे सुखेन वासं चक्रुः, कृष्णरामाभ्यां सर्वदुःखविनिर्मुक्ताः। प्रतिदिनं मुदिता, मुकुन्दस्य पद्ममुखं, सदा शोभमानं सुमधुरस्मितं च, पश्यन्ति स्म। तत्र वृद्धाः अपि युवानिव महावीर्ययुक्ताः, मुकुन्दपद्ममुखामृतं नेत्रैः पुनः पुनः पिबन्ति स्म। ततः देवकीसुतः भगवान् संकर्षणसहितः नन्दं समीपमागत्य आलिङ्ग्य च सस्नेहमुवाच—“त्वया, पितरि स्नेहवति, अस्माकं पालनं कृतम्; पितरौ स्वस्मात् अपि पुत्रेषु अधिकं स्नेहम् अनुभवतः। ये पितरौ अनाथान् स्वजनैः परित्यक्तान् पुत्रवत् पोषयतः, तौ अपि स्वपुत्रवत् तेषां पालनं कुर्वतः। पितः, त्वं वृजं प्रतिगच्छ; वयं मित्राणां सुखनिश्चित्य, स्नेहदुःखितान् स्वजनान् द्रष्टुं आगमिष्यामः।” एवं नन्दं वृजवासिनश्च सान्त्व्य, अच्युतः वस्त्राभरणपात्रादिभिः सन्मानं चकार। तेन प्रकारेण, नन्दः स्नेहविवेशदशया, कृष्णबलरामौ आलिङ्ग्य, अश्रुपूर्णलोचनः, गोपैः सह वृजं प्रतस्थे। ततः सुरसूनुः वसुदेवः, यथाविधि, द्वाभ्यां पुत्राभ्यां उपनयनसंस्कारं ब्राह्मणैः ऋत्विग्भिः चकार। सुवर्णहारभूषिताः, सुशोभनवस्त्रसंवृताः, वत्सयुक्ताः गावः, याः ज्ञानेन वसुदेवेन कृष्णरामजन्मनि मनसा समर्पिताः आसन्, ताः कंसदुष्कृतात् अपहृताः इति स्मृत्वा, ब्राह्मणेभ्यः दत्ताः। उपनयनेन द्विजत्वं प्राप्त्वा, तौ महात्मानौ गर्गादिभ्यः कुलाचार्येभ्यः अध्ययनव्रतम् उपगृह्णीताम्। सर्वविद्याधिपौ, सर्वज्ञौ, जगन्नाथौ अपि, स्वविद्यां गूढां कृत्वा, सामान्यमानुषवत् आचरतुः। आचार्यगृहवासकामनया, अवन्तिनगरे काश्याः सन्दीपनिं प्रापतुः। तं गुरुम् उपेत्य, दमेन, निष्कलुषया सेवया, देववत् श्रद्धया, शिक्षां प्रापतुः। तयोः शुद्धभावं दृष्ट्वा, द्विजश्रेष्ठः, वेदांश्च वेदाङ्गानि उपनिषदः च, धर्मान् न्यायं षाड्गुण्यं च, धनुर्वेदगुह्यं च, सर्वं शिक्षयामास। तौ पुरुषप्रवरौ, एकवारं श्रुतमात्रेण, सर्वं त्वरया जगृहतुः। षष्ट्यधिकदिनेषु च रात्रिषु च, तौ सर्वविद्याः सम्पूर्णतया अधिगृह्य, गुरुदक्षिणां याचितवन्तौ। तयोः अद्भुतं अतिमानुषं तेजः दृष्ट्वा, द्विजः भार्यया सह मन्त्रयित्वा, प्रपञ्चसागरस्थे प्रभासे मृतं पुत्रं प्रत्यागमयेत्येव गुरुदक्षिणां याचितवान्। तौ वीर्यवन्तौ, तं गृहत्वा, महारथेन प्रभासं गतौ, तटमुपेत्य क्षणं स्थितौ; सागरः तौ विज्ञाय, पूजासामग्रीम् उपाहरत्। भगवान् उवाच—“हे सागर, यः तवलेशेन अपहृतः बालः, स शीघ्रं दीयताम्।” सागरः प्रत्युवाच—“भगवन्, मया न हृतः; पंचजन नामकः महान् असुरः, शङ्खरूपेण जले वसति, स एव तं जग्राह।” तदाकर्ण्य, भगवान् शीघ्रं जलमाविश्य, तं हत्वा, बालं नापश्यत्। तस्य शरीरे जातां शङ्खं गृहीत्वा, स्वारथं प्रतिगम्य, यमस्य प्रियां सायण्यां पुरीं जगाम।