कृष्णः च बलरामः च, मातरं पितरं च बन्धनात् विमोच्य, तयोः पादयोः शिरसा स्पृशन्तौ विनयेन प्रणेमतुः। देवकी वसुदेवः चात्मसुतौ विश्वेश्वराविति ज्ञात्वा, तयोः प्रणतिम् आदाय, निरभयम् आलिङ्ग्य स्नेहेन परिष्वज्य च। शुक उवाच— परमपुरुषः भगवान् स्वपितरौ कामान् निवार्य, स्वमायां प्रसार्य, "मा शोचतम्" इति जनानां मनांसि मोहयन् अवोचत्। सः स्वेन ज्येष्ठेन सह पितरौ समीपमुपेत्य, सात्वतानां श्रेष्ठः, भक्ति-सम्मानपूर्वकं प्रणम्य, तयोः प्रीत्यर्थं "मातः, पितः" इति स्नेहेन भाषत। "पितः, यद्यपि त्वं च माता च सदा अस्मान् सुतौ द्रष्टुम् इच्छथः, न तु बाल्ये, पौगण्डे, युवत्वे च वयं भवद्भिः सह वासं कर्तुं शक्ताः। भाग्यवशात् वयं भवत्समीपे निवसितुं न शशाक, या तु पितृगृहे स्नेहपूर्णे पुत्रैः लभ्यते सौख्यम्, तत् न वयं अनुभूतवन्तः। शतवर्षं जीवन् अपि जनः, मातृपितृभ्यां यतः शरीरम् अर्जितम्, तस्य ऋणं न शक्ष्यति प्रतिपूर्तुम्। योऽपि पुत्रः शक्तिमान् धनसम्पन्नः च पितरौ जीविकायै न यच्छति, सः मृत्योरनन्तरं स्वमांसं खादयितुं नियुज्यते। यो हि शक्तः सन् वृद्धौ मातरं पितरं धर्मपत्नीं शिशुं गुरुम् ब्राह्मणं शरणागतं वा उपेक्षते, सः जीवन्नपि मृतवत्। कंसभीत्या सदा चिन्तायुक्तानां नः, एते दिवसाः व्यर्थं गताः, भवद्भ्यां पादसेवानं कर्तुं न शशाक। तस्मात्, पितरौ, अस्मान् कृपयाऽनुगृह्णीतं, ये परवशाः क्रूरहृदयेन जनिना पीडिताः, भवद्भ्यां सेवा न कृतवतः।" एवं हरिणा जगदात्मना मानुषभावं धारयता वचोभिः मोहिता, तं गोद्वारे उपवेश्य, स्नेहेन आलिङ्ग्य, हर्षं प्राप्नुतः। प्रेमबन्धनैः बद्धौ, अश्रुप्रवाहैः सिञ्चन्तौ, किमपि वक्तुं न शेकतुः, कण्ठे गद्गदत्वात्, चित्ते मोहात्। एवं पितरौ सान्त्व्य, देवकीसुतः भगवान्, यदूनां मध्ये मातामहम् उग्रसेनं राज्ये स्थापयामास। सः उवाच— "राजन्, त्वं अस्मान् प्रजाः च आज्ञापय; ययातेश्शापात् यदवः राजसिंहासने न उपवेशितुं अर्हन्ति। मम सन्निधौ, देवाः अपि प्रणम्य करदानेन समर्पयन्ति, किं पुनर् अन्ये नरपतयः? यदवः, वृष्णयः, अन्धकाः, मधवः, दशार्हाः, कुकुराः च अन्ये च स्वजनाः, ये कंसभीत्या सर्वतः पीडिताः— तान् सः सम्मान्य, विदेशवासेन क्लान्तान् सान्त्व्य, स्वगृहेषु प्रतिष्ठाप्य, धनसम्पद्भिः च समृद्धान् अकरोत्। कृष्णसङ्कर्षणयोः बाहुभ्यः संरक्षिताः, सर्वाभिलषितं सम्पाद्य, दुःखरहिताः स्वगृहेषु सुखेन वसन्ति स्म। ते प्रतिदिनं मुदिताः, मुकुन्दस्य पद्ममुखं, सदा प्रफुल्लं रमणीयं करुणारसस्मितं च, पश्यन्तः तृप्तिं न प्राप्नुवन्। तत्र वृद्धाः अपि युवानिव बभूवुः, पुनः पुनः मुकुन्दस्य मुखाम्बुजामृतं नेत्रैः पिबन्तः। ततः, राजन्, देवकीसुतः भगवान् सङ्कर्षणेन सह नन्दं समीपमुपेत्य, स्नेहसम्पूर्णेन आलिङ्गनेन, इदं वचनम् अवदत्— "त्वया, पितरि, अस्माकं पालनं संवर्धनं च कृतम्; वस्तुतः पितरौ आत्मनः अपि अधिकं स्नेहं पुत्रेषु कुर्वतः। ये पितरौ, बान्धवैः परित्यक्तान्, आत्मनः अपि अनाश्रय्यान् पुत्रवत् पालयतः, तौ स्वसुतवत् एव वर्तेते। पितः, त्वं व्रजं प्रतिगच्छ; वयं च मित्राणां सुखं निश्चित्य, स्नेहपीडितान् स्वजनान् द्रष्टुं आगमिष्यामः।" एवं नन्दं व्रजजनं च सान्त्व्य, अच्युतः सम्मानपूर्वकं वस्त्राभरणपात्रादिभिः दत्तानि तान् पूजयामास। एवं संबोधितः नन्दः, स्नेहातिभारात्, कृष्णबलरामौ आलिङ्ग्य, अश्रुपूर्णलोचनः, गोपैः सह व्रजं प्रतिजगाम। ततः, राजन्, सुरसूनुः वसुदेवः, स्वपुत्रयोः यथाविधि यज्ञोपवीतसंस्कारं, ऋत्विग्भिः ब्राह्मणैः च विधानतः कारयामास। सः सुवर्णहारैः भूषिताः, सुशोभनवस्त्रच्छन्नाः, वत्सयुक्ताः गाः, यथायोग्यं दत्त्वा, तान् ऋत्विजः ब्राह्मणांश्च सम्मानितवान्। याः गाः वसुदेवः कृष्णरामयोः जन्मनि मन्त्रेण समर्पितवान्, ताः अपि कंसेन बलात् गृहीतान् स्मृत्वा, अद्य दत्तवान्। एवं संस्कारं प्राप्य, द्विजत्वं गत्वा, तौ महात्मानौ, गर्गादिभ्यः कुलाचार्येभ्यः वेदाध्ययनव्रतम् उपगतौ। सर्वविद्याप्रवर्तकौ, सर्वज्ञौ, विश्वेश्वरौ अपि, स्वज्ञानं गुह्यं कृत्वा, मानुषवत् आचारं चकारतुः। गुरुकुले वासाय काङ्क्षन्तौ, काश्याः सन्दीपनिं, अवन्तिनगरे निवसन्तं, उपगम्य। गुरुम् उपेत्य, संयमेन, तं सम्यक् उपतस्थाते, भगवत्स्वभावेन, तं देववत् सेवाम् अकरोताम्। सः द्विजश्रेष्ठः, तयोः शुद्धभक्त्या तुष्टः, वेदान् सर्वान् शाखोपनिषदः च, धर्मशास्त्राणि च, ताभ्यां उपदिशत्। धनुर्वेदं रहस्यम्, धर्ममार्गं, न्यायशास्त्रं, षड्विधं नीतिशास्त्रं च, सम्यक् उपदिशत्। तौ पुरुषश्रेष्ठौ, सर्वविद्याप्रवर्तकौ, एकवारं श्रवणमात्रेण, सर्वं त्वरितम् अवगच्छतुः। चत्वारिंशद् दिनरात्र्यः मध्ये, सर्वाः कलाः सम्पूर्णम् अधीतवन्तौ; ततः गुरुदक्षिणां पृच्छन्तौ, किम् इच्छसि इति। तयोः अद्भुतं अलौकिकं बुद्धिबलं दृष्ट्वा, द्विजः भार्यया सह मन्त्रयित्वा, पुत्रस्य, यः प्रभासे महोदधौ मृतः, प्रतिप्रदानं गुरुदक्षिणां याचितवान्। तौ तद् अङ्गीकृत्य, महाबलौ, रथं समारुह्य, प्रभासं प्राप्य, सागरतीरं गतौ, तत्र क्षणं उपविश्य, सागरः तौ विज्ञाय, आदरात् उपायनानि समर्पितवान्।