निष्कलुषान् प्रजाजनान् प्रति त्वया घोरं पापं कृतमिति राज्ञः स्त्रीजनाः शोकवशाद् व्याहरन्—"हे पशुघ्न! अस्मान् एतादृशे दुःखावस्थायां नयित्वा, कः शान्तिम् अवाप्नुयात्?" सर्वेषां हि भूतानाम् अत्रैव सृष्ट्याद्यन्तहेतुर्नियमः, तं रक्षन् यः प्रमाद्यति, सः कुतः क्वापि सुखं लभेत। एवं स्त्रीजनैः शोकसन्तप्तैः उक्ते, श्रीशुक उवाच—स जगन्नाथः श्रीकृष्णः ताः राजमहिषीः सान्त्वयित्वा, हतजनानां लौकिकान् संस्कारान् सम्यक् अकरोत्। ततः स्वमातृपितृभ्यां बन्धनात् विमुक्त्य, श्रीकृष्णः सह बलरामेण तयोः पादौ शीर्ष्णा वन्द्य प्रणम्य च। देवकी-वासुदेवौ चात्मसुतयोः विश्वेश्वरभावं विज्ञाय, तयोः प्रणयपूर्वकं सन्मानं लब्ध्वा, निर्भयम् आलिङ्गनं च कृतवन्तौ। श्रीशुक उवाच—ततः परमपुरुषः श्रीकृष्णः, मातृपितृणां कामान् पूर्णान् विज्ञाय, स्वमायया लोकानां चित्तं मोहयन्, "मा शुचः" इति वचः उक्त्वा, सर्वान् मोहितवान्। ततः सः सतां श्रेष्ठः सात्मजः, अग्रजेन सह, स्वमातृपितरौ समीपं गत्वा, प्रणिपत्य, तौ सान्त्वयन्, "अम्ब! पितः!" इति स्नेहपूर्वकं सम्बोधितवान्। "पितः! यद्यपि भवतः स्नेहः अस्मासु सुतयोः सदा आसीत्, बाल्ये कौमार्ये च युवत्याम् अस्माभिः भवद्गृहे कदापि वासः न लभितः।" "दैवयोगात् अस्माभिः भवत्समीपे वासः न कृतः; यः सुखं पितृगृहे पाल्यतानन्दं लभते, तत् अस्माकं न सञ्जातम्।" "मनुष्यः यदि शतवर्षाणि जीवेत् अपि, तयोः मातृपितृभ्यां, यत्र शरीरं सर्वसंसिद्धिसाधनं जातं पोषितं च, ऋणं न शक्ष्यति प्रतिकर्तुम्।" "यः तनु-वित्तसमर्थः पुत्रः, पितरौ जीविकायै नोपपादयति, सः मृत्युः स्वमांसं खादयितुं नियुज्यते।" "यः शक्तः सन्, जराजर्जरितौ मातरं पितरं, धर्मपत्नीं शिशुं, गुरुम्, विप्रं, शरणागतं वा, उपेक्षते, सः जीवन्नपि मृतवत्।" "कंसभयेन अस्माकं मनः सदा उद्विग्नम्, तस्मात् भवद्भक्तिपूजनं व्यर्थं गतदिवसैः न कृतम्।" "अतः पितरौ, अस्मान् कृपणान्, कंसक्लेशपीडितान्, अपूजकृत्यं क्षम्यतां।" एवं श्रीहरिणा, विश्वात्मना, मानुषरूपधारिणा स्वमायया उक्तं श्रुत्वा, तौ मातृपितरौ तं गोदोहने उपवेश्य आलिङ्ग्य च, प्रमुदितौ अभवताम्। प्रेमबन्धनैः अश्रुपातैः आकुलितौ, तदा किञ्चिदपि वक्तुं न शशाकतुः, कण्ठगद्गदत्वात्, चित्ते मोहावस्थायाम्। एवं मातृपितरौ सान्त्व्य, देवकीसुतः श्रीकृष्णः, उग्रसेनं मातामहम् यादवानां राज्ये प्रतिष्ठापयामास। सः उग्रसेनं प्राह—"राजन्, त्वया अस्माभिः सह सर्वजनैः शासनं कर्तव्यम्; हि ययातेश्शापात् यादवाः न राजसिंहासने समुपवेशनीयाः।" "अहं ते दासः सन् उपस्थितः, मम सन्निधौ देवाः अपि नमन्ति, किमु मनुष्यराजानः?" "यादवाः, वृष्णयः, आन्धकाः, मधवः, दशार्हाः, कुकुराः, च ये कंसभयेन सर्वतो व्यथिताः, तान् सः सान्त्वयामास।" "विदेशवासक्लान्तान् स्वगृहे प्रतिष्ठाप्य, वित्तेन च समृद्धान् कृतवान्।" "कृष्णबलरामभुजाभ्यां रक्षिताः, सर्वाभिलाषसिद्धयः, स्वगृहे सुखेन वसन्तः, सर्वक्लेशविनिर्मुक्ताः अभवन्।" "ते प्रतिदिनं मुदिताः मुकुन्दस्य पद्ममुखं, सदा सुष्ठु सुन्दरं, करुणास्मितार्चितं, पश्यन्तः आनन्दम् अन्वभवन्।" "तत्र वृद्धाः अपि युवतुल्याः, महोत्साहयुक्ताः अभवन्, पुनः पुनः नेत्रैः मुकुन्दस्य पद्ममुखामृतं पिबन्तः।" "ततः देवकीसुतः श्रीकृष्णः, बलरामेण सह, नन्दगोपं समीपं गत्वा, सस्नेहम् आलिङ्ग्य, इदं वचनम् अब्रवीत्—" "त्वया अस्माकं पितृभावेन स्नेहपूर्वकं पालनं कृतम्; पितरौ स्वसुतान् आत्मनः अपि अधिकं स्नेहं कुर्वन्ति।" "ये सुतान् स्वजनैः परित्यक्तान्, आत्मसमर्थ्याभावात्, पालयन्ति, तान् पितरौ स्वसुतवत् पालयतः।" "पितः, त्वं व्रजं प्रतिगच्छ; वयं मित्राणां सुखनिश्चयात् परं, स्नेहदुःखितान् स्वजनान् द्रष्टुं त्वत्समीपं आगमिष्यामः।" एवं नन्दं व्रजवासिनश्च सान्त्वयित्वा, अच्युतः तान् वस्त्राभरणपात्रादिभिः मानयामास। एवं संबोधितः नन्दः, स्नेहविह्वलः, तौ आलिङ्ग्य, अश्रुपूर्णलोचनः, गोपालैः सह व्रजं प्रतिजगाम। ततः सुरसूनुः वासुदेवः, स्वपुत्रयोः उपनयनसंस्कारं वेदविधानतः विप्रैः सम्यक् अकारयत्। गावः सुवर्णकण्ठाभरणयुक्ताः, शोभायमानाः, वासोभिः आवृताः, सुतयुक्ताः, विप्राणां च तादृशैः विभूषणैः सहिताः, दत्ताः। याः गावः श्रीवासुदेवेन कृष्णरामयोः जन्मनि मानसिकतया समर्पिताः, ताः कंसेन अन्यायेन गृहीतान् पुनः स्मृत्वा, दत्तवान्। एवं द्विजत्वं प्राप्य, श्रीकृष्णबलरामौ, कुलाचार्यगर्गादिभ्यः वेदाध्ययनव्रतम् उपगृह्णीताम्। ते सर्वज्ञौ, सर्वविद्याप्रवर्तकौ, लोकपालौ अपि, स्वविद्यां निगूढां कृत्वा, मानुषवत् व्यवहताम्। तौ आचार्यगृहवासं कर्तुम् इच्छन्तौ, काश्याः सन्दीपनिं अवन्तिनगरे स्थितं उपसस्मतुः। स्वसंयम्य, गुरुम् उपगम्य, तं सम्यग् उपचरतुः; स्नेहपूर्वकं तस्माद् अधीयाते, यथा देवम्। गुरुः ताभ्यां शुद्धभक्त्या तुष्टः, सर्ववेदान् शाखोपनिषदः च उपदिदेश। दहनुर्वेदं रहस्यं, धर्मनयौ, न्यायशास्त्रं, षड्विधं राजधर्मशास्त्रं च उपशिक्षयामास। तौ पुरुषश्रेष्ठौ, सर्वविद्याप्रवर्तकौ, गुरोः एकवारं उक्तमात्रेण, सर्वं तत्त्वेन अवगतम्।