तस्मिन्नेव क्षणे भगवता श्रीकृष्णेन पादाघातेन शलस्य शिरः पतितम्, तस्य च तोशलकस्य द्विधा विदीर्णमभवत्, तौ च भूमौ पतितौ। चाणूरः, मुष्टिकः, कूटः, शलः, तोशलकः च हताः सति, अवशिष्टाः सर्वे मल्लाः स्वजीवनरक्षार्थं पलायिताः। ततः कृष्णबलरामौ गवां सखिभिः सहितौ सङ्गम्य, वाद्यनिनादैः सह प्रमोदेन क्रीडन्तौ, नूपुरनिनादैः नृत्यन्तौ च दृष्टवन्तः। जनाः सर्वे रामकृष्णयोः कर्मणा हृष्टाः, काम्सं विहाय, श्रेष्ठाः ब्राह्मणाः साधवश्च "साधु साधु" इति सन्ददृशुः। श्रेष्ठेषु मल्लेषु निहतेषु, भोजराजः काम्सः च मनसा विक्लवः सन्, स्ववाद्यगणान् निरोद्धुमाज्ञापयत्, तथा वदन आरब्धवान्— "वसुदेवसुतौ तौ दुर्जनौ नगरेण निष्कास्येताम्, गोपालानां वित्तं गृह्यताम्, नन्दः पापबुद्धिः बध्यताम्। वसुदेवः स दुष्टात्मा त्वरया हन्यताम्, अश्वश्रेष्ठैः सह; उग्रसेनः च, शत्रुपक्षपाती पितरं मम, स्वजनैः सह हन्यताम्।" एवं काम्सेन गर्वितेन भाषमाणे, अजरामरः भगवान् कोपाविष्टः शीघ्रं उत्पत्योच्चैः वेदिकामारुह्यत्। तं समागच्छन्तं मृत्युमिव स्वस्य, काम्सः स्थिरबुद्धिः सन्, आसनात् सहसा उत्थाय, खड्गं कवचं च गृहीत्वा स्थितवान्। खड्गेन सन्नद्धः काम्सः व्योम्नि विहङ्ग इव दक्षिणवामं विचरन्न्, अपराजितबलवीर्यः श्रीकृष्णः तं गृहीत्वा गरुडः सर्पमिव बलात् पपाड। केशेषु गृहित्वा, शिरसि मुकुटम् चलितम्, तं वेदिकायाः उपरि क्षिप्त्वा, स्वयं पद्मनाभः जगदाश्रयः स्वयमेवोपरि पतितवान्। हरीः तस्य मृतदेहं भूमौ स्रंसयन्, गजमिव, सर्वे जनाः पश्यन्तः, "हन्त हन्त" इति महान् शब्दः अभवत्। स यः सदैव भयकम्पितचित्तः, भोजनकथागमनस्वप्नश्वासेषु अपि, पुरतः चक्रपाणिं पश्यन्, तं दुर्लभं रूपं प्राप्नोत्। तस्याष्टौ भ्रातरः—कङ्कः न्यग्रोधकः चादयः—भग्नबन्धुवधदुःखात् क्रुद्धाः त्वरया समभ्यधावन्। तान् रोहिणीसुतः बलरामः गदया सिंहः मृगानिव क्षिप्रं निपातितवान्। दिवि दुन्दुभयो नेदुः, ब्रह्मशिवमुख्या देवताः सन्तुष्टा, पुष्पवर्षं च कृत्वा, स्तुतयः कृताः, नार्यः नृत्यन्त्यः। महानुभाव, तेषां पतिं प्रियतमा मृत्यावधिना नष्टम् आलोक्य, तासां भार्याः शोकसन्तप्ताः शिरांसि ताडयन्त्यः अश्रुपूर्णलोचनाः पतिसमीपं जग्मुः। शूरशय्यासु पतितान् पतिं आक्रन्दयन्त्यः, भूयः भूयः मधुरया वाचा दुःखं विमोचयन्त्यः। "हा नाथ, हा प्रिय, धर्मज्ञ, अनाथरक्षक! त्वयि हते वयं पुत्राः च गृहेषु च विनष्टाः। त्वत्तो विहीना नगरीयं, नृपश्रेष्ठ, शोभाहीनाऽभवत्, यथा वयं, सर्वोत्सवमङ्गलविहीना। त्वया निर्दोषेषु घोरं पापं कृतम्; तस्मात् प्राणिनां हन्तारं त्वां नः कोऽपि शान्तिं लभेत्? सर्वेषां प्राणिनां सृष्टिसंहारहेतुः अयं एव; रक्षकः च, यः तदत्यजन्, क्वापि सुखं न प्राप्नोति।" शुक उवाच—एवं स्त्रियः विलपन्त्यः, भगवान् लोकसृष्टिकर्ता ताः राजमहिष्यः सान्त्वयामास, मृतानां लौकिकं संस्कारं चकार। ततः स्वमातरं पितरं च बन्धनात् विमोच्य, कृष्णबलरामौ तयोः पादौ शिरसा वन्द्य प्रणेमतुः। देवकीवासुदेवौ तौ आत्मसुतौ जगन्नाथाविति विज्ञाय, तयोः प्रणामं स्वीकृत्य, निर्भयेन भावेन आलिङ्ग्य, हर्षं प्रापुर्य। शुक उवाच—परमात्मा भगवान् तयोः कामान् सन्तुष्टान् विज्ञाय, स्वमायया "मा शुचः" इति ब्रुवन्, लोकानां बुद्धिं मोहितवान्। अग्रजेन सहितः सात्म्यः कृष्णः पितरं मातरं च प्रणम्य, तान् तुष्ट्यर्थं स्नेहेन "मातः पितः" इति सम्बोधितवान्। "पितः, यद्यपि यूयं सदा अस्माकं सुतयोः स्नेहेन आकाङ्क्षन्तः, वयं बाल्यपौगण्डयौवनानि युष्मत्समीपे नयितुं न शक्ता अभूताम्। भाग्यवशात् अस्माभिः युष्मत्समीपे वासः न प्राप्तः; पितृगृहे लालनं यत्सुखं सुताः अनुभवन्ति, तत् नास्माभिः अनुभूतम्। शतसंवत्सरं जीवन् अपि नरः पितरौ, येभ्यः शरीरं सर्वसंपदां मूलं जातं पालितं च, न प्रतिपूर्तुं शक्नोति। यः पुत्रः समर्थः सन् धनवयसा पितरौ जीविकां न ददाति, स मृत्योरनन्तरं स्वमांसं खादितुं नियुज्यते। यः समर्थः सन् वृद्धमातरं पितरं धर्मपत्नीं शिशुं गुरुम् ब्राह्मणं शरणागतं वा त्यजति, स जीवन् मृतवत् भवति। अस्माकं चित्तं काम्सभयात् सदा व्याकुलम्, तस्मात् एतानि दिनानि वयम् पादोपासना विना व्यर्थानि नीतवन्तः। तस्मात् पितरौ, अस्मान् कृपया क्षन्तव्यौ, ये वयं परवशाः क्रूरहृदयपुरुषेण बहु क्लिश्यमानाः, सेवां न कृतवन्तः।" एवं हरिणा, विश्वात्मना, मानुषरूपधारिणा मायया मोहितौ, तौ गोदोह्यां कृत्वा आलिङ्ग्य, परमं सुखं प्रापतुः। अश्रुपातैः स्नेहबन्धनैश्च बाध्यमानौ, किञ्चित् वक्तुं न शेकतुः, कण्ठगद्गदया वाचा, मनसि मोहिता। एवं मातरं पितरं च सान्त्व्य, देवकीसुतः भगवान् उग्रसेनं मातामहं यादवेषु राज्ये प्रतिष्ठापयामास। स उवाच—"राजन्, त्वं अस्मान् प्रजाः च शासनं कुरु; ययातेश्शापात् यादवाः न राजासने स्थितुं युक्ताः। अहं ते दासः सन्, मम सन्निधौ देवाः अपि प्रणमन्ति, करं च ददति—मानुषराजानां किं पुनः?