ततस्तु बलभद्रबलसमाहितेन भीमेन भीमकर्मणा मुष्टिकः प्रथमं मुष्टिना तीव्रं प्रहृतः, पुनः तेनैव तलेन सुदृढं ताडितः। स रक्तपूर्णमुखः कम्पमानः पीडितः भूमौ पतितः, प्राणान् उत्ससर्ज, वातेन पतितवृक्ष इव। तदा रामः श्रेष्ठः समरेषु, कूटं समुपस्थितं सुलघुना वाममुष्टिप्रहारेण तिरस्कृत्य निहन्ति स्म, हे राजन्। तस्मिन्नेव क्षणे शलः कृष्णपादप्रहारेण शिरसि विदारितः, तोशलकश्च, उभौ द्विधाकृतौ भूमौ पतितौ। चाणूरमुष्टिककूटशलतोशलकनिहतेषु शेषाः मल्लाः प्राणरक्षणकामाः पलायन्ते स्म। ततो गोकुलमित्राणि समाहूय, वाद्यनिनादे, नूपुरध्वनिषु, हृष्टाः सह तैः क्रीडन्ति स्म। जनाः रामकृष्णयोः कर्मणि प्रमुदिताः, कंसं विना, ब्राह्मणश्रेष्ठाः साधवश्च ‘साधु साधु’ इति शंसन्ति स्म। मल्लश्रेष्ठेषु निहतेषु, भोजराजे च कुपिते, स स्ववाध्यगायनं निरस्तवान्, इदं वचनमुवाच—‘वासुदेवनन्दनौ तौ दुष्टौ नगरात् निष्कास्येताम्, गोपधनं हरत, नन्दं दुष्टबुद्धिं बध्नीत। वासुदेवं तं पापबुद्धिं तुरगश्रेष्ठैः सह हन्तव्यम्, उग्रसेनं च शत्रुपक्षपातिनं स्वजनैः सह।’ कंसस्यैवं गर्जति, अक्षरः भगवाञ् क्रुद्धः शीघ्रं उत्पत्य उच्चस्थलं समारोहत्। तम् आपतन्तं मृत्युं स्वस्य दृष्ट्वा, कंसः दृढनिश्चयः, आसनात् आकस्मात् उत्थाय, खड्गं कवचं च गृह्णाति स्म। स खड्गधारी कंसः व्योम्नि श्येन इव दक्षिणवामतो विचरामास, परन्तु दुर्निवारशक्तिः स भगवान् तम् उग्रबलात् गृहीत्वा, गरुडः इव सर्पम्, जघान। केशेषु तम् आक्रम्य, चलन्मुकुटं, उच्चात् पीठात् भूमौ निक्षिप्य, स्वयं पद्मनाभः, सर्वलोकाश्रयः, आत्मसंस्थितः, उपरि पतितवान्। हरिः मृतदेहं भूमौ विलेख्य, गजं यथा, सर्वे प्रेक्षन्ति स्म; तदा ‘हाहा’ इति महान् निनादः समुत्पन्नः। स यः सदा भयभीतः, खादन् भाषमाणः चरन् शयानः श्वसन् वा, चक्रपाणिं पुरतः पश्यन्, तमेव दुरापं रूपं प्राप। तस्याष्टौ भ्रातरः—कङ्कन्यग्रोधकादयः—भ्रातृहत्या क्रुद्धाः समुत्पत्य परिप्लवन्ति स्म। तान् रोहिणीसुतः वेगेन गदया निपात्य, सिंहः मृगानिव जघान। द्यौर्दुन्दुभयः निनदन्ति स्म, ब्रह्मेश्वरमुख्यैः सुरगणैः प्रमुदितैः पुष्पवृष्टिः कृताः, स्त्रियः नृत्यन्ति स्म, स्तुतयश्च। पतिस्मृत्याभिहता नार्यः, अश्रुपूर्णलोचना, शिरांसि ताडयन्त्यः, शोकार्ता उपेत्य। पतिवीरशय्यायां पतिं परिष्वज्य, मधुरया गिरा विलपन्त्यः पुनः पुनः शोचन्ति स्म—‘हा नाथ, प्रिय, धर्मज्ञ, अनाथरक्षक! त्वयि निहते वयं पुत्राः गृहाश्च विनष्टाः।’ ‘त्वयि नाथे वियुक्तेयं पुरी, पुरुषश्रेष्ठ, शोभाहीनाभवत्, यथा वयं, सर्वोत्सवानन्दनाशा च।’ ‘त्वं निर्दोषजनान् महदपकारं कृतवान्; तस्मात्, प्राणिनां घातक, अस्मान् एतावस्थां नीत्वा, कः सुखं प्राप्नुयात्?’ ‘सर्वेषां प्राणिनां सृष्टिसंहारहेतुः अयं एव; रक्षकः सन् यः तद्विमुखः, स कुतः क्वचित् सुखं लभेत।’ शुक उवाच—भगवान् लोकसृग् ताः राजपत्नीः सान्त्व्य, निहतानां लौकिकं संस्कारं विधिवत् अकरोत्। ततः स्वमातरं पितरं च बन्धनात् विमोच्य, कृष्णरामौ तयोः पादौ शिरसा वन्द्य प्रणम्य। देवकीवासुदेवौ तौ पुत्रौ जगन्नाथाविति विज्ञाय, तयोः प्रणतिं गृह्य, निर्भयेन चित्तेन परिष्वज्य तुष्टिं प्रापतुः। शुक उवाच—भगवान् परपुरुषः पितरौ कामसमृद्धौ विज्ञाय स्वमायया मोहयन् ‘मा शुचः’ इत्युक्त्वा लोकानां बुद्धिं विमोहयामास। स भ्रात्रा सह पितरौ समीपं गत्वा, सात्वतश्रेष्ठः, सप्रेमं प्रणम्य, तयोः प्रियार्थं ‘अम्ब’ ‘पितः’ इति स्नेहपूर्वं उवाच। ‘पितः, यद्यपि त्वं जननी च सदा पुत्राभिलषिणौ, वयं तु बाल्यौवनकालं तव समीपे न व्ययाम। विधिना निवारिताः, तव समीपे वसितुं न शक्ता वयम्; यत्सुखं पितृगृहे लालनपालनसम्पन्नाः बालाः लभन्ते, तत् न प्राप्नुमः। शतवर्षं जीवन् अपि नरः, मातृपितरौ, यतो देहः सर्वसंपदामाधारः, तयोः ऋणं न शक्ष्यति। यः पुत्रः समर्थः सन्, पितृमातृणां जीविकां न यच्छति, स मृत्योरनन्तरं स्वमांसं खादितुं बाध्यते। यः समर्थः सन्, वृद्धमातापितरौ, साध्वीं भार्यां, बालं पुत्रं, गुरुम्, ब्राह्मणं, शरणागतं वा, उपेक्षते, स जीवन्नपि मृतवत्। अस्माकं तु चित्तं कंसभीतिभारात् सदा क्षुभितम्, तस्मात् अहर्निशं तव पादोपासनं न कृतम्। अतः पितरौ, तेन अपराधेन, यः परवशः, दुष्टहस्तेन पीडितः, तं पुत्रं क्षन्तव्यौ। शुक उवाच—एवं भगवता हरिणा, विश्वात्मना, मानुषमायया, तयोः मनः मोहितम्; तं गोदोहने समारोप्य परिष्वज्य, हर्षं प्राप्तवन्तौ। अश्रुप्रवाहैः स्निग्धबन्धनैः, गद्गदकण्ठौ, किंचिदपि वाक्यं वक्तुं न शेकतुः, मोहिता चित्तेन, हे राजन्। एवं मातरं पितरं च सान्त्व्य, देवकीसुतः भगवान्, उग्रसेनं मातामहम् यादवेषु राजानं स्थापयामास।