व्रजस्य भाग्यशालिन्यः स्त्रियः, यस्याः मनः बलवान् भगवान् प्रति नित्यं समर्पितम्, गवां दुग्धं पिबन्त्यः, गोमयम् सञ्चिन्वन्त्यः, मन्थनं कुर्वन्त्यः, भूमिं लिपन्त्यः, शिशून् झूलयन्त्यः, वा मार्जनं कुर्वन्त्यः, यत्र यत्र कर्म कुर्वन्त्यः, तत्र तत्र अश्रुभिः कण्ठगद्गदं स्वरं कुर्वन्त्यः, भगवन्तं कीर्तयन्त्यः। प्रातः सायं च, यदा भगवान् गवां चराय गच्छति वा गवां सह निवर्तते, वेणुं वादयन्, तदा ताः सौभाग्यशालिन्यः युवतयः शीघ्रं मार्गे निर्गत्य, तस्य हास्यमुखं करुणया दृष्ट्या च दर्शनाय आगच्छन्ति। एवं स्त्रियः संवादम् अकुर्वन्, हे भारतश्रेष्ठ, योगेश्वरः हरिः मनसि शत्रुं हन्तुं निश्चितवान्। तासां भयजनकं वचनं श्रुत्वा, पितरः पुत्रयोः स्नेहशोकाभ्यां संतप्ताः, तयोः बलं न जानन्तः, महान् क्लेशं अनुभूय। ततः अच्युतः तस्य प्रतिद्वन्द्विना सह विविधं मल्लयुद्धं कृतवान्, बलः मुष्टिकेन यथा। भगवतः अङ्गस्य प्रहारैः, यः वज्रपातस्य समः, चाणूरः पुनः पुनः ताडितः, श्रान्तः अभवत्। ततः चाणूरः श्येनस्य वेगेन उत्तीर्णः, उभौ मुष्टौ संकुच्य, क्रुद्धः वासुदेवस्य उरः ताडितवान्। स तेन प्रहारेण न चलितः, यथा माला प्रहारात् गजः न चलति; हरिः चाणूरं बाहुभ्यां गृहीत्वा, बहुशः परिभ्रम्य, भूमौ भीष्णं प्रक्षिप्तवान्। तस्य प्रायः प्राणः गतः, केशमाला विक्षिप्तः, इन्द्रध्वजः पतितः इव पतितः। एवं बलभद्रः मुष्टिकं प्रथमं बलात् मुष्टिप्रहारैः ताडितवान्, ततः तं तलेन भीष्णं ताडितवान्। स कम्पितः, मुखात् रक्तं स्रवत्, क्लेशितः, प्राणं त्यक्त्वा, भूमौ वातेन पतितवृक्षः इव पतितः। ततः रामः, यो युद्धेषु श्रेष्ठः, कूटं, यः समीपमागतः, वामहस्तेन तिरस्कारपूर्वकं ताडित्वा सहजं हन्ति, हे राजन्। तस्मिन्नेव क्षणे शलः, कृष्णपादप्रहारेण शिरः ताडितः, तोशलकः च, द्विधा विभक्तौ, भूमौ पतितौ। चाणूर-मुष्टिक-कूट-शल-तोशलकाणां निधनात्, शेषाः मल्लाः, जीवितरक्षणेच्छया, पलायिताः। ततः गोपालमित्रैः सह, ताः क्रीडन्ति, वाद्यनिनादः, नूपुरध्वनिः, नृत्यन्ति च। रामकृष्णयोः कर्मणि सर्वे जनाः हृष्टाः अभवन्; कंसं विहाय, श्रेष्ठब्राह्मणाः धर्मज्ञाः च "धन्योऽस्मि! धन्योऽस्मि!" इति उच्चैः शंसन्ति। यदा श्रेष्ठमल्लाः हताः, भोजराजः व्याकुलः अभवत्, तदा स स्ववेतनवाद्यं स्थगयित्वा, इदं वचनम् उदाहृत्— "वसुदेवस्य द्वावपि दुष्टपुत्रौ नगरात् निष्कास्यन्तु; गोपालानां धनं हरन्तु; नन्दं दुरात्मानं बध्नन्तु। वसुदेवः दुष्टबुद्धिः अश्वश्रेष्ठैः सह शीघ्रं हन्तव्यम्; उग्रसेनः, पितरं, शत्रुपक्षपाती, तस्य अनुयायिभिः सह हन्तव्यम्।" एवं कंसः गर्वितः, अजरः भगवान् क्रुद्धः, शीघ्रं उन्नतं वेदिकां आरोहति। तं समीपागतं दृष्ट्वा, यः तस्य मृत्युः, कंसः दृढनिश्चयः, आकस्मात् आसनात् उत्तस्थ, कवचं खड्गं च गृहीत्वा। खड्गधारणः कंसः, श्येनः आकाशे दक्षिणवामं भ्रमति इव, शीघ्रं विचरति; पराक्रमशाली कृष्णः गरुडः सर्पं यथा, तं बलात् गृहीत्वा। केशे गृहीत्वा, मुकुटं कम्पयन्, तं उन्नतवेदिकात् रंगभूमौ प्रक्षिप्य, स्वयं कमलनाभः भगवान्, जगतां शरणं, आत्मनिर्भरः, उपरि तस्य पतितवान्। हरिः तस्य मृतदेहं भूमौ अपाकर्षति, यथा गजः अपाकर्ष्यते, सर्वे जनाः पश्यन्ति; ततः "हाहा!" इति महान् शब्दः उत्पन्नः। यस्यान्तःकरणं सदा चिन्तितम्, भोजनं, भाषणं, गमनं, शयनं, श्वसनं वा कुर्वन्, तस्य सम्मुखे सुदर्शनधारिणं भगवानं पश्यन्, स तद्रूपं प्राप्नोत्, यत् दुर्लभम्। तस्य अष्ट भ्रातृभ्यः—कङ्क, न्यग्रोधक, अन्ये च—क्रुद्धाः, भ्रातृवधं प्रतिवञ्चितुं धावन्ति। तदा रोहिणीसुतः, वेगेन, गदया तान् हन्ति, यथा सिंहः मृगान् हन्ति। आकाशे मृदङ्गनिनादः, ब्रह्मा-शिवादिभिः देवैः, हृष्टैः, पुष्पवृष्टिः कृता, स्तुतिः, स्त्रियः नृत्यन्ति च। तासां पतिस्नायिन्यः, हे महाराज, प्रियवधेन दुःखिता, शिरः ताडयन्त्यः, अश्रुपूरितनेत्राः, समीपमागताः। शूरशय्यायां पतिं आलिङ्ग्य, ताः मधुरस्वरेण विलपन्ति, पुनः पुनः दुःखं विमोचयन्ति। "ह alas, नाथ, प्रिय, धर्मज्ञ, अनाथरक्षक! त्वं हतः, वयं, पुत्राः, गृहाणि च नष्टानि।" "त्वं विना, पतिः, नगरी, हे नरश्रेष्ठ, शोभायुक्ता नास्ति, यथा वयं, सर्वोत्सवाः, शुभानि च समाप्तानि।" "त्वया निर्दोषेषु महान् अपराधः कृतः; अतः, हे प्राणहन्ता, यो नः एतादृशं कृतवान्, सः कथं शान्तिं प्राप्नुयात्?" "सर्वेषां जीवेषु, एष एव सृष्टिसंहारहेतु; रक्षकः, यः एतत् अवमान्य, सः क्वचित् सुखं न प्राप्नोति।" शुकः उवाच—भगवान्, लोकस्रष्टा, राजस्त्रियां सान्त्वयन्, हतानां लोकिकं शवविधिं अकुर्वन्। ततः, मातरं पितरं च बन्धनात् विमोच्य, कृष्णरामौ तयोः चरणौ शिरसा स्पृशन्तौ प्रणमन्ति। देवकी-वसुदेवौ, पुत्रौ जगन्नाथौ इति ज्ञात्वा, तयोः नम्रतां स्वीकृत्य, निर्भयम् आलिङ्गनं कुर्वन्ति। शुकः उवाच—परमात्मा, पितृयोः इच्छाः पूर्णाः इति ज्ञात्वा, स्वमायां व्यपाद्य, "मा शोक्यताम्" इति उक्त्वा, लोकानां मनांसि मोहयन्। तदनन्तरं, भ्रात्रा सह, सात्वतश्रेष्ठः, पितरं मातरं च समीपमागतः, विनयेन प्रणम्य, तयोः प्रियायै, "माता" "पिता" इति स्नेहपूर्वकं उवाच। "हे पितः, यद्यपि त्वं च माता च सदा अस्मान् पुत्रान् स्नेहयन्ति, तथापि बाल्यं, कौमार्यं, युवान् कालं च वयं तव सह न यापयितुम् अशक्नुम।