कृष्णः बलरामश्च तदा स्थूलबलैः समं क्रीडाम् इच्छन्तौ स्वबलसमानैः एव बालकैः सह क्रीडनं युक्तमिति न्यवेदयेतां, यथा समवायस्य समुचितं भवेत्, यथा च मल्लानां सभायाः कोऽपि दोषो न स्यात्। तत्र चाणूरः प्रत्युवाच—"त्वं न बालः, न यौवान्, अपि तु बलिनां श्रेष्ठः; तव क्रीडया सहस्रबलसम्पन्नः गजः अपि हतः। अतः, युवां बलिनः सहैव मल्लयुद्धं कर्तव्यम्, अत्र न कोऽपि विकल्पः। मुष्टिकः बलरामेण सह युध्यतु, अहं तु, हे वृष्णिवंशधर, त्वया सह स्वबलं प्रक्षिपामि।" एवं कुबलयापीडवधनामकः त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः समाप्तः। ततः शुकदेवः उवाच—एवं चाणूरस्य वचनं सत्कार्य, भगवान् मधुसूदनः रोहिणीसुतस्य सह चाणूरमुष्टिकाभ्यां समीपं जगाम। तत्र हस्तैः हस्तान्, पादैः पादान् बद्ध्वा, बलात् अन्योन्यं ससार्षतुः, विजयं प्रार्थयमानौ। अन्योन्यं मुष्टिभिः जानुभिः शिरोभिश्च, वक्षोभिः स्कन्धैश्च ताडयन्तः, भ्रमणैः चलनैः आलिङ्गनैः क्षेपणैः, अग्रपृष्ठगमनैश्च, परस्परं प्रत्युत्तरं कुर्वन्तः क्रीडन्ति स्म। उत्थानेन, उत्कर्षेण, कम्पनेन, धारणेनेति सर्वबलप्रयत्नैः अन्योन्यं निग्रहीतुं यतन्तः आसन्। एवं तेषां बलाबलविचारं दृष्ट्वा, समागताः सर्वा नार्यः, हे राजन्, करुणया समूहशः अन्योन्यं चुचुचुपुः—"हा हन्त! किमिदं महदधर्मं राजसभायाम्, यद्बलाबलयोः समक्षं राजा पश्यन्, एषा स्पर्धा इच्छ्यते? एते मल्लाः वज्रसारदृढदेहा, पर्वतशिखराकाराः, कथं तु एतेनौ, अम्लानयौवनौ, कोमलाङ्गौ, तद्रूपेण समं युध्यन्ते? नूनं एषा सभा धर्मभ्रंशं प्राप्स्यति; यत्राधर्मः जायते, तत्र न कदापि स्थेयम्।" "बुद्धिमान् पुरुषः, सभासदोषान् स्मृत्वा, तत्र न प्रविशेत्; वदन् वा मौनं वा, अज्ञः पापं प्राप्नोति। पश्य कृष्णस्य कमलसदृशं मुखं, शत्रुसंमुखे श्रमस्वेदेन आर्द्रं, यथा कमलकोषः जलकणैः सिक्तः। किमर्थं न पश्यसि रामस्य मुखं, ताम्रनेत्रं, स्मितरागारुणं, मुष्टिकं प्रति स्फूर्जन्तं?" "धन्या एव व्रजभूमयः, यत्रायं सनातनः पुरुषः, मानुषरूपगूढः, वनमालाभूषितः, बलरामेण सह गोपालक्रीडां कृत्वा, वेणुं वादयन्, गिरिशप्रियया पाद्यमर्चितः, नानाविहारैः रमते। किम् तपः कृतं गोपिकाभिः, याः तस्य रूपं—रमणीयतार्णवम्, अनुपमम्, नित्यनूतनम्, दुर्लभम्, यशःश्रीवैभवैकनिकेतनम्—नेत्रैः पिबन्ति?" "भाग्यवत्यः व्रजनार्यः, यासां मनांसि बलिनि भगवति निबद्धानि, या अश्रुपूर्णगद्गदस्वराः, दुहन्त्यः, गोमयग्रहणात्, मन्थनात्, भूमिशोधनात्, शिशुवालनात्, मार्जनादिषु, तं गायन्ति। प्रातः सायं च, स गोपालकुमारः, गाः चरयन्, वेणुं वादयन्, सस्मितं मुखं, करुणावलोकनं द्रष्टुं, सौभाग्यवत्यः तरुण्यः शीघ्रं मार्गे निष्क्रान्ताः।" एवं स्त्रियः समभाषन्त, हे भारतश्रेष्ठ, योगेश्वरः भगवान् हरिः, मनसा रिपुवधाय संकल्पं कृतवान्। तासां भयभीतानां वाचः श्रुत्वा, पितरौ स्नेहशोकविह्वलौ, आत्मनः पुत्रयोः बलं अज्ञात्वा, महद्व्यथां प्राप्नुतः। तत्र, अच्युतः स्वविरुद्धेन, बलरामश्च मुष्टिकेन, सर्वमल्लविद्याभिः युध्यमानौ, मल्लयुद्धे प्रवृत्तौ। तत्र भगवान् कृष्णस्य अङ्गप्रहारैः, यैः वज्रनिपातसदृशैः, चाणूरस्य देहः पुनः पुनः क्षतविह्वलः, स च क्लान्तः। ततः स चाणूरः श्येनवेगेन उत्पत्य, उभौ मुष्टिं सञ्चालयन्, कोपात् वासुदेवस्य वक्षसि प्रहृतवान्। स तु तेन प्रहारेण न चचाल, यथा गजे पुष्पमालया न क्षोभः। हरिः चाणूरस्य भुजौ गृहीत्वा, बहुशः परिभ्रम्य, वेगेन भूमौ क्षिप्तवान्। स च प्राणैः सन्नः, केशमालाविक्षिप्तः, इन्द्रध्वज इव पतितः। तद्वद् मुष्टिकः अपि, बलभद्रस्य दक्षिणपाणिप्रहारात्, ततः तेन तलेन भीष्णतरेण ताडितः। स कम्पमानः, रक्तं वमन्, पीडितः, प्राणान् सन्दधात्, वायुनोत्पाटितवृक्ष इव भूमौ पतितः। ततः श्रेष्ठयोधी रामः, कूटमपि, तिरस्कृत्य, वामपाणिप्रहारमात्रेण हत्वा, हे राजन्। तस्मिन्नेव काले, शलः कृष्णस्य पादप्रहारेण शिरसि भग्नः, तुषलकः च, उभौ द्विधा कृतौ, पतितौ। एवं चाणूरमुष्टिककूटशलतुषलकान् निहत्य, शेषा मल्लाः, प्राणरक्षणेच्छया, तत्रतत्र पलायिताः। ततः कृष्णबलरामौ, गोपालकसखान् संहृत्य, वाद्यघोषे, नूपुररवयुक्तनृत्येन, मुदिताः क्रीडन्ति स्म। सर्वे जनाः रामकृष्णयोर् कर्मणि हृष्टाः, काम्सं विहाय, श्रेष्ठब्राह्मणाः साधवः च "साधु! साधु!" इति प्रहृष्टाः। यदा श्रेष्ठमल्लाः निहताः, भोजराजः च विक्लवः, स्ववाद्यकारान् निरस्तवान्, इदं वचनमुवाच—"वसुदेवसुतौ तौ पापौ नगरात् निष्कास्येताम्; गोपालानां वित्तं गृह्यताम्; नन्दः पापबुद्धिः बद्ध्यताम्। वसुदेवः अशुभबुद्धिः तुर्यं हन्यताम्, अश्वश्रेष्ठैः सह; उग्रसेनः च, शत्रुपक्षपाती, स्वजनैः सह निहन्यताम्।" एवं काम्सः गर्वितः, तदा अक्षरः भगवान् क्रुद्धः, शीघ्रं उत्पत्य, उच्चस्थानं समारुह्य, तं प्रति प्रस्थितः। तं समागतम्, स्वमरणरूपं दृष्ट्वा, काम्सः, दृढनिश्चयः, आसनात् उत्थाय, खड्गं कवचं च गृह्य, श्येनवत् दक्षिणवामतो विचरन्, तु तस्य दुर्धर्षतेजसा बलात् गृहीतः, यथा गरुडः सर्पम्।