एवं श्रुत्वा भगवाँस्तदा काले देशे चोचितं वचनं प्राह, स्वयमेव मलयुद्धस्य स्पर्धां समभिप्रेत्य तां चाभिनन्दन्। तत्रोक्तं—यद् भोजराजस्य प्रजाः स्म, अरण्यवासिनश्च वयं, तस्यैव प्रियं सदा करिष्यामः; एष एव नः परमः सन्मानः। वयं बालकाः, समशक्तिभिः सह यथोचितं क्रीडिष्यामः; सम्यगस्तु मलयुद्धं, यथा नः कश्चिद् दूषयितुं न शक्नोति। तदा चाणूरः प्रत्युवाच—न त्वं बालो न युवाश्च; त्वं बलिनां श्रेष्ठः, यः सहस्रबलसम्पन्नं गजेन्द्रं क्रीडया हत्वा। तस्मात् बलिनो युष्माभ्यां सह युद्धं कर्तव्यम्; नात्र निवृत्तिर्भवति। मुष्टिको बलरामेण युध्यतां, अहं च त्वया, हे वृष्ण्यनन्दन, समं बलं प्रक्षिपामि। एवं चतुश्चत्वारिंशदधिकत्रयशततमोऽध्यायः, 'कुवलयापीडवध' इत्याख्यः, श्रीमद्भागवते महापुराणे परमहम्ससंहितायाम् समाप्तः। शुक उवाच—एवं संकल्पः संमानितो भगवान् मधुसूदनः रोहिणीसुतसहितः चाणूरमुष्टिकयोः समीपमुपजग्म। तत्र हस्तैः हस्तान् पादैः पादान् बद्ध्वा, परस्परं बलपूर्वकं आकृष्य, जयेषु उत्सुकाः समभ्ययुः। परस्परं मुष्टिभिः जानुभिः शिरोभिश्च, वक्षसा स्कन्धाभ्यां च ताडयन्तः। परितः परिवर्तनैः, छलैः, आलिङ्गनैः, प्रक्षेपैः, आगमननिवृत्तिभिः, परस्परं समुत्प्रतिपन्नाः। उत्क्षेपण-प्रकर्षण-क्षोभण-ग्रहणैः, परस्परं निगृह्य, स्वबलं प्रयुज्य जयम् इच्छन्तः। एवं तत्र स्त्रीणां समुदायः, राजन्, तद्वीर्याबलयोर्युद्धं दृष्ट्वा, करुणया परस्परं समालपन्ति स्म—हा धिक्, किमिदं राजसभायां महदधर्मः, यद्बलाबलयोर्युद्धमिच्छन्ति, नृपतेरपि पश्यतः! कथं वज्रसारशरीराः पर्वतप्रख्याः मल्लाः, एताभ्यामनुपपन्नयौवनाभ्यां सौम्ययोः युवयोः सह समं युध्यन्ते? नूनं धर्मलोपोऽयं सभायामनुपस्थितः, यत्राधर्मः स्यात् तत्र कदापि न स्थेयम्। ज्ञानी पुरुषः, तस्य दोषान् स्मृत्वा, न सभां प्रविशेत्; वदन् वा मौनं वा, मूढः पापं प्राप्नोति। पश्यत कृष्णस्य कमलस्याननं, शत्रुसंमुखे परिश्रमस्वेदलेपनं, वारिसिक्तं कुमुदप्रसूनमिव। किं न पश्यसि रामस्य मुखं, ताम्रलोचनं, स्मितरागाङ्कितं, मुष्टिकं प्रति दीप्तमनसं? धन्या वा व्रजभूमयः, यत्रायं पुरातनः पुरुषः मानुषरूपगूढः, वनमालाभूषितः, बलरामेन सह गाः चरन्, वेणुं वादयन्, गिरिशप्रियाङ्घ्रिपूजितः, नानाविहारैः रमते। किं तपः कृतवन्त्यः गोप्यः, याः तस्य रूपं—रमणीयतासारं, अद्वितीयं, क्षणप्रत्युत्पन्ननवीनं, कीर्त्यैश्वर्यश्रीसम्पत्तिसंस्थानं—नेत्रैः पिबन्ति? धन्याः व्रजस्त्रियः, येषां चित्तं बलिनि भगवति, या अश्रुपरिप्लुतकण्ठ्या गायन्ति, दुग्धदोहने, गोमयसंस्कारणे, मन्थने, भूमिशोधनकर्मणि, शिशुविलम्बने, मार्जने वा। प्रातः सायं च, गवां चरायनप्रतिगमनसमये, वेणुवादिनं तं द्रष्टुं, स्मितमुखं, करुणावलोकनं, सुभगास्त्रियः शीघ्रं मार्गे निष्क्रान्ताः। एवं स्त्रीणां संवादे, हे भारतश्रेष्ठ, योगेश्वरः श्रीहरिः मनसि शत्रुवधाय संकल्पं कृतवान्। स्त्रीणां भीषणवचनानि श्रुत्वा, मातरः पितरश्च, स्नेहशोकाभ्यां संतप्ताः, आत्मजानां बलं न जानन्तः, महतीं व्यथां प्राप्नुवन्। तत्राच्युतः स्वविपक्षिणा, बलश्च मुष्टिकेन, सर्वमल्लविद्यया समं युद्धमकरोताम्। भगवत्कायस्य वज्रनिष्पेषसमानैः प्रहारैः, चाणूरस्य देहः पुनः पुनः पीडितः, स च क्लान्तः अभवत्। चाणूरः श्येनवेगेन उत्पत्य, उभौ मुष्टिं संकुच्य, कोपेन वासुदेवं वक्षसि ताडयामास। स तेन प्रहारेण न चचाल, यथा पुष्पमालया गजः; चाणूरस्य भुजौ गृह्य, हरिः बहुशः परिभ्रम्य, तं भूमौ मूर्ध्ना निष्पिपात्। स मन्दप्राणः, केशमालाविच्छिन्नः, इन्द्रध्वज इव पतितः। एवं बलभद्रः मुष्टिकं प्रथमं मुष्टिना ताडितवान्, पुनः तलेन घोरं प्रहृत्य। स कम्पमानः, मुखात् रक्तं स्रवन्, पीडितः, प्राणान् त्यक्त्वा, भूमौ वृक्ष इव पतितः। अनन्तरं रामः, युद्धशास्त्रविन, कूटमागतम्, वामहस्तेन तिरस्कृत्य हत्वा। तस्मिन्नेव क्षणे, शलः कृष्णपदप्रहारेण मूर्ध्नि विदारितः, तोशलकश्च, द्वौ अपि पतितौ। चाणूर-मुष्टिक-कूट-शल-तोषलकानां निहतेषु, अन्ये मल्लाः प्राणरक्षाय पलायिताः। कृष्णबलरामाभ्यां गोकुलेयमित्रैः सह नृत्यगीतवाद्यैः, नूपुरध्वनिभिः, प्रमोदेन क्रीडितम्। जनाः सर्वे रामकृष्णकृत्ये हृष्टाः; कंसं विहाय, श्रेष्ठब्राह्मणाः साधु साध्विति प्रहृष्टाः। मल्लश्रेष्ठेषु निहतेषु, भोजराजे च संतप्ते, स स्ववाद्यं निरस्त्य, इदं वचनं प्रोवाच— 'वासुदेवसुतौ तौ दुष्टौ नगराद्बहिः कुर्वन्तु; गोपानां वित्तं हरन्तु; नन्दं पापबुद्धिं बध्नन्तु। वासुदेवं तं दुष्टचित्तं सहाश्वश्रेष्ठैः हन्तु; उग्रसेनं च, शत्रुपक्षपातिनं, तस्य चानुयायिनः।' एवं कंसस्य गर्वगर्वितवचनं श्रुत्वा, अक्षरः भगवान् क्रुद्धः शीघ्रगमनं कृत्वा, उच्चैः वेदिकां समारोहत्।