यदा जनाः स्वयमेव परस्परं संभाषमाणाः वाद्यनादैः सह क्रीडन्ति स्म, तदा चाणूरः श्रीकृष्णं तथा बलरामं सम्बोध्य इदं वचनं प्रोवाच। ‘‘नन्दसुतौ राम च, युवां वीरौ समाख्यातौ, मल्लविद्यायां निपुणौ, राजा अपि युवां द्रष्टुम् इच्छन् आहूतवान्। राज्ञः कामः सन्तुष्टः चेत्, तदा जनाः निश्चितं मनसा, कर्मणा, वाचा च श्रेयः प्राप्नुवन्ति; विपरीते तु अन्यथा।’’ गोकुलवासिनः गोपालकाः च, सदैव हर्षपूर्णाः, वनान्तरेषु गाः चरयन्तः मल्लक्रीडां प्रकटं क्रीडन्ति स्म। ‘‘तस्मात् मित्राणि, यद् राज्ञः प्रियं तद् कुर्याम; राजा हि सर्वभूतात्मा सन् यदा तुष्टः भवति, तदा सर्वाणि प्राणिनि अपि अस्मासु तुष्टानि भवन्ति।’’ एवं श्रुत्वा श्रीकृष्णः यथासमयं यथास्थानं च वचनं उवाच, मल्लयुद्धस्य स्वयमेव इच्छया तां स्पर्धां स्वीकृतवान्। ‘‘वयं भोजराजस्य प्रजाः, वनवासिनः अपि च, सदैव तस्य प्रियं कुर्याम; तदेव अस्माकं महद् उपकारः। वयं बालकाः, समबलैः सह क्रीडामः; यथायोग्यं मल्लयुद्धं भवतु, यथा मल्लसभायां दोषः न भवेत्।’’ ततः चाणूरः उवाच, ‘‘त्वं न बालः, न युवा; त्वं बलिनां श्रेष्ठः, यः क्रीडया सहस्रबलं युक्तं गजं हतोऽसि। अतः युवां बलिनां सह मल्लयुद्धं कुर्याताम्; इह न कापट्यं। मुष्टिकः बलरामं समागच्छतु, अहं तु वृ्ष्णिवंशजं त्वां समबलः स्याम्।’’ एवं कुबलयापीडवधः नाम त्रिचत्वारिंशः अध्यायः समाप्तः, श्रीमद्भागवते महापुराणे प्रथमस्कन्धस्य दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे, परमहंसपरायणशास्त्रे। शुकदेवः उवाच—एवं चाणूरस्य संकल्पः सम्मानितः सन्, माधुसूदनः बलरामसहितः चाणूरं मुष्टिकं च समीपं ययौ। तत्र हस्तैः हस्तान्, पादैः पादान् बद्ध्वा, बलपूर्वकं परस्परं आक्र्ष्य, विजयाय उत्सुकः प्रत्येकः अभवत्। मुष्टिकैः, जानुभिः, शिरसा, वक्षसा, स्कन्धाभिः च परस्परं ताडयन्ति स्म। परिक्रमेण, कपटेन, आलिङ्गनेन, प्रक्षेपेण, आगमनेन, निर्गमनेन च सततं परस्परं प्रत्युत्तरं ददुः। उत्थानेन, उच्चालयनेन, कम्पनेन, धारणे च, प्रत्येकः परस्परं जितुं यत्नं अकरोत्, सर्वबलं प्रयुज्य। एतस्मिन् बलदुर्बलयुद्धे, सर्वा नार्यः, हे राजन्, करुणया समूहशः परस्परं संभाषमाणाः, इदं वचनं ऊचुः—‘‘हाय, किमिदं महदधर्मं राजसभायाम्? यः राजा साक्षात् पश्यति, तस्य पुरतः बलदुर्बलयुद्धं कर्तुम् इच्छन्ति!’’ ‘‘कथं वज्रसमानकायाः पर्वतसदृशाः मल्लाः, एताभ्यां कोमलयुवाभ्यां, यौवनं न प्राप्ताभ्यां, युद्धं कुर्वन्ति? निश्चितं, एषा सभा धर्मभङ्गं प्राप्स्यति; यत्र अधर्मः जायते, तत्र कदापि न स्थीयात्।’’ ‘‘ज्ञानी पुरुषः, सभासदस्य दोषान् स्मृत्वा, न तत्र प्रविशेत्; वदन् वा मौनं वा, अज्ञः पापं प्राप्नुयात्।’’ ‘‘पश्य कृष्णस्य पद्ममुखं, शत्रुसंमुखे श्रमस्वेदेन आवृतं, जलसिक्तपद्मकोषसदृशम्।’’ ‘‘किं न पश्यसि रामस्य मुखं, ताम्राक्षं, स्मितेन, क्रोधरागेण च शोभितं, मुष्टिकस्य सम्मुखे दीप्तम्।’’ ‘‘धन्याः व्रजभूमयः, यत्र अयं पुरातनः पुरुषः, मानुषरूपेण गूढः, वनमालाभिः शोभितः, बलरामसहितः गाः चरति, वेणुं वादयति, गिरिशप्रियया पादौ पूजितः, विविधैः क्रीडाभिः रमते।’’ ‘‘का तपः गोपिकाभिः कृतम्, यत् तस्य रूपं—सौन्दर्यसारं, अद्वितीयं, नित्यनूतनं, दुर्लभं, कीर्तिलक्ष्मीसाम्राज्यैकनिलयं—नेत्रैः पिबन्ति?’’ ‘‘धन्याः व्रजनार्यः, यासां मनः बलिनि भगवति निरन्तरं स्थिरं, याः अश्रुपूर्णया वाचा गायन्ति, गोधेन, गोमृदा, मन्थने, भूमिशोधनायां, शिशुशयनायां वा, स्वच्छरणायां वा, यत्र यत्र कर्म कुर्वन्ति।’’ ‘‘प्रत्युषसंध्यायाम्, सः गाः चरितुं गच्छति वा, वेणुं वादयन्, गोपिकाः शीघ्रं मार्गे निष्क्रान्ताः, तस्य स्मितं मुखं, करुणया दृष्टिं च द्रष्टुं यत्नं कुर्वन्ति।’’ एवं स्त्रियः संभाषमाणाः, हे भारतश्रेष्ठ, योगेश्वरः हरिः शत्रुवधाय चित्तं संकल्पयामास। तासां भयकरं वचनं श्रुत्वा, पितरः, पुत्रप्रेमशोकात् संतप्ताः, तयोः पुत्रयोः बलं न जानन्तः, दुःखं प्राप्नुवन्। अच्युतः चाणूरः च, तथा बलः मुष्टिकः च, सर्वमल्लविद्यया युद्धं अकरोत्। भगवतः अंगताडनैः, वज्रनिर्घातसदृशैः, चाणूरः पुनः पुनः क्षतः, श्रान्तः अभवत्। ततः, श्येनगमनवेगेन, चाणूरः उत्प्लुत्य, द्वाभ्यां मुष्टिभ्यां क्रुद्धः वासुदेवस्य वक्षसि ताडनं अकरोत्। भगवान् तस्मिन् प्रहारे न चचाल, यथा मालया ताडितः गजः; चाणूरं बाहुभ्यां गृहीत्वा, हरिः बहुशः परिभ्रम्य, भूमौ प्रबलं प्रक्षिप्य, जीवितं निकटं गतम्, तस्य केशमालाः विक्षिप्ताः, इन्द्रध्वजः पतितः इव सः अपतत्। एवं मुष्टिकः अपि, बलरामस्य महाबलात् प्रथमं मुष्टिप्रहारैः ताडितः, ततः तलेन तीव्रं आहतः। सः कम्पितः, मुखात् रक्तं स्रवत्, पीडितः, जीवितं त्यक्त्वा, वायुनाः पतितः वृक्षः इव भूमौ अपतत्। ततः बलरामः, श्रेष्ठः युद्धकुशलः, कूटं, यः समीपं आगतः, सव्येन मुष्टिप्रहारेण तिरस्कारपूर्वकं सहजं हत्वा। तस्मिन्नेव काले, शलः, श्रीकृष्णपादप्रहारेण शिरसि ताडितः, तोशलकः च, द्विधा भग्नौ, भूमौ अपततुः। चाणूरः, मुष्टिकः, कूटः, शलः, तोशलकः च हताः, शेषाः मल्लाः जीवितरक्षायै पलायिताः। ततः गोपसखान् संगृह्य, वाद्यनादैः, नूपुरध्वनिभिः, हर्षेण नृत्यन्तः, क्रीडयन्तः रममाणाः अभवन्।