एतेन पूतना तया निहता, चक्रवात् दानवः अपि विनाशितः, अर्जुनः गुह्यकः, केशी, धेनुकः च अन्ये तादृशाः दैत्याः भगवता निहताः। तेन गवां गोपानां च अग्निव्यालात् उद्धारः कृतः, कालियः सर्पः निगृहीतः, इन्द्रस्य गर्वः अपि शमितः। सप्त दिनानि एकेन हस्तेन महागिरिः उद्धृतः, वर्ष-वात-तडितः च गोकुलं रक्षितम्। गोप्यः तं सदा स्मितं स्रग्विणं मुखं पश्यन्त्यः सर्वाणि क्लेशानि श्रमं च हर्षेण तितीर्षुः। केचिद् वदन्ति, तेन प्रसिद्धा यदुवंशः उज्ज्वलः, तेन रक्षितः, समृद्धिं कीर्तिं महत्त्वं च प्राप्स्यति। एष च तस्य ज्येष्ठः भ्राता, श्रीरामः पद्मलोचनः, येन प्रलम्बः निहतः, वत्सकः बकः च अन्ये च दैत्याः विनाशिताः। जनाः एवम् उक्त्वा, वाद्येषु निनादेषु च, चाणूरः कृष्णं रामं च इदं उवाच। "नन्दसुतौ, हे राम, युवां वीरौ, मल्लविद्यायाम् निपुणौ, राज्ञा आहूतौ, द्रष्टुम् उत्सुकः।" "यदा राज्ञः इच्छाः पूर्यन्ते, तदा जनः कल्याणम् प्राप्नोति; मनसा, कर्मणा, वाचा च; विपरीतम् अन्यथा।" गोपाः गोधन्यः च सदा हृष्टाः, वने गवां पालनं कुर्वन्तः मल्लक्रीडां प्रकाशं कृतवन्तः। "तस्मात्, हे मित्राणि, यत् राज्ञः प्रीतिं करोतु, तत् कुर्याम; यदा राजा, सर्वभूतात्मा, तुष्टः भवति, तदा सर्वाणि प्राणिनि अस्मासु तुष्टानि।" इत्युक्त्वा, कृष्णः समये स्थले च युक्तं वचनम् उवाच, मल्लयुद्धस्य स्वयम् इच्छया स्वागतं कृतवान्। "वयं भोजराजस्य प्रजा, वनेचराः अपि, सदा तस्य प्रीत्यर्थं यत्नं कुर्मः; एष एव अस्माकं परमं सौभाग्यम्।" "वयं बालकाः, समशक्तिभिः सह क्रीडिष्याम; यथायोग्यं मल्लयुद्धं भवतु, यथा मल्लसमाजः दोषं न कुर्यात्।" चाणूरः उवाच—"त्वं न बालः न युवः, त्वं बलिनां श्रेष्ठः; यदा तव क्रीडया सहस्रबलः गजः अपि निहतः।" "तस्मात्, युवां बलिनां सह मल्लयुद्धं कुर्याताम्; अत्र निवृत्तिः नास्ति। मुष्टिकः बलरामेण युध्यतु, अहं तव, वृष्णिवंशज, तव बलं परीक्ष्य युध्ये।" एवं चतुश्चत्वारिंशः अध्यायः समाप्तः—'कुवलयापीडवधः' इति नाम, श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे दशमे भागे, महापुराणे, परमहंसशास्त्रे। शुकः उवाच—एवं तस्य निश्चयः सम्मानितः, भगवान् मधुसूदनः रोहिणीसुतं सह चाणूर-मुष्टिकयोः समीपं गतः। हस्तपादयोः संयोगेन, बलात् एकमेकं आकृष्य, जयाय उत्सुकः युध्यन्ति। उभौ परस्परं पाणिभिः, जानुभिः, शिरसा, उरसा, स्कन्धाभिः च ताडयन्ति। परिक्रमेण, छलैः, आलिङ्गनैः, प्रक्षेपैः, आगमनेन, निर्गमनेन च, सततं परस्परं प्रत्युत्तरं ददाति। उत्थानेन, उच्चालेन, कम्पनेन, धारणेन च, प्रत्येकः अन्यं जितुं यत्नं करोति, सर्वबलं प्रयुञ्जते। एतत् बलाबलविवादं दृष्ट्वा, तत्र समागताः नारीगणाः, हे राजन्, करुणया, समूहैः परस्परं जल्पन्ति। "हाहा, किम् एतद् महान्यायः राजसभायाम्, यत् बलाबलविवादः राज्ञः पुरतः कर्तुं इच्छन्ति!" "कथं पर्वतसमदृढाङ्गाः मल्लाः, अश्मवत् कठोराङ्गाः, एतयोः किशोरयोः, नातिवृद्धयोः, सुकुमारयोः, सह मल्लयुद्धं कर्तुं युज्यते?" "नूनं, एषा सभा धर्मभ्रंशं प्राप्स्यति; यत्र अधर्मः जायते, तत्र कदापि स्थातव्यम् न।" "पण्डितः सभा दोषान् स्मृत्वा प्रविश्य न कुर्यात्; वदन् वा मौनं वा, मूढः पापं प्राप्नोति।" "पश्य कृष्णस्य पद्मवद् मुखं, शत्रोः सामना sweat-युक्तं, जलसिक्तं पद्मकोषमिव।" "रामस्य मुखं न पश्यसि किम्, ताम्राक्षं, स्मितेन कोपेन च शोभितम्, मुष्टिकस्य सामना दीप्तम्?" "धन्याः व्रजभूमयः, यत्र अयं पुरातनः पुरुषः मानुषरूपेण, वनमालया विभूषितः, बलरामेण सह गोपालनं कृत्वा, वेणुं वादयन्, गिरिप्रियायाः चरणैः पूजितः, विविधैः क्रीडाभिः रमते।" "किम् तपः गोप्यः कृतवन्त्यः, यत् तस्य रूपं पश्यन्ति—रमणीयतया सारं, अद्वितीयं, नित्यनूतनं, दुर्लभं, कीर्तिश्रीमहिम्नां एकमधिष्ठानम्—नेत्रैः पिबन्ति।" "भाग्यवन्त्यः व्रजनार्यः, यस्य मनः बलिनः भगवति स्थिरं, याः अश्रुपर्यन्तवाचा गायन्त्यः, गोधनं दुहन्त्यः, गोमयं सञ्चिन्वन्त्यः, मन्थन्त्यः, भूमिं लिपन्त्यः, शिशून् झूलयन्त्यः, मार्जन्त्यः वा—यस्य कर्म।" "प्रातः सायं च, यदा गः चराय गच्छति वा आगच्छति, वेणुं वादयन्, धन्याः युवतयः शीघ्रं मार्गे निर्गच्छन्ति, तस्य स्मितं मुखं, करुणया दृष्टिं च द्रष्टुं।" एवं स्त्रियः जल्पन्त्यः, हे भरतश्रेष्ठ, भगवान् योगेश्वरः हरिः, शत्रुं हन्तुं मनसा निश्चयम् अकरोत्। स्त्रीणां भयकरं वचनं शृत्वा, मातापितरौ पुत्रस्नेहदुःखेन व्यथितौ, पुत्रयोः बलं न ज्ञत्वा, दुःखं प्राप्नुतः। सर्वैः मल्लविद्याभिः अच्युतः चाणूरः च युध्यन्ति, बलरामः मुष्टिकः च तद्वत्। भगवतः वज्रघटिताङ्गैः प्रहारैः, चाणूरः पुनः पुनः ताडितः, क्लान्तः अभवत्। श्येनवेगेन चाणूरः उत्तप्य, उभौ मुष्टिकौ संकुच्य, क्रुद्धः वासुदेवस्य वक्षसि प्रहारं कृतवान्। तस्मिन प्रहारे न चञ्चलः, गजे पुष्पमालया ताडिते इव; भगवतः चाणूरस्य बाहू गृहीत्वा, हरिः बहुशः घूर्णयित्वा, भूमौ प्रबलं प्रक्षिप्य, जीवितं सन्निकृष्टं, केशमालां विक्षिप्य, इन्द्रध्वजः पतितः इव, सः भूमौ पतितः।