ततः ताः स्त्रियः स्वयम् यथादृष्टं यथाश्रुतं च तस्य भगवान्नन्दनन्दनस्य सौन्दर्यं गुणान् माधुर्यं धैर्यं च पुनः पुनः स्मृत्वा, तदिव नवमिव अनुभूय, परस्परं समालपन्ति स्म। तयोः किल एतयोः कृष्णबलरामयोः साक्षादेव भगवान् हरिः नारायणः अंशेन वसुदेवगृहे अवतीर्णः इति ताः कथयन्ति स्म। स च भगवाञ्जनकस्य देवक्याः गर्भात् जातः, ततः गोकुलं नीतः, तत्र चिरकालं गूढरूपेण नन्दगृहे वर्धितः। तेनैव पूतना निहता, चक्रवन्मार्दनः कृतः, गुह्यकः अर्जुनः, केशी, धेनुकः चान्ये च दैत्याः विनाशिताः। स एव गवां गोपानां च वनदावानलात् त्राताः, कालियः फणिनः दमितः, इन्द्रस्य मदः अपि भग्नः। सप्त दिनानि एका हस्तेन महागिरिं धृत्वा, वर्षवाताशनिवृष्टेः गोकुलं रक्षितवान्। गोप्यः तु तस्य हसितस्मितावलोकनमुखं निरन्तरं दृष्ट्वा, सर्वान् क्लेशान् श्रमांश्च हर्षेण अतिक्रान्ताः। तेनैव अस्य यदुवंशस्य, यः पूर्वं प्रसिद्धः, कीर्तिः श्रीः महिमा च अभिवृद्ध्यन्ते इति कथयन्ति स्म। एष च तस्य ज्येष्ठभ्राता, श्रीरामा, पद्मनयनः, येन प्रलम्बो निहतः, वत्सकः बकः चान्ये च दैत्या विनाशिताः। एवं जनाः परस्परं संवादं कुर्वन्तः, वाद्यनिनादेषु च प्रवर्तमानेषु, चाणूरः कृष्णरमाभ्यां इदं वचनं उवाच। "हे नन्दसुतौ, हे राम, युवां वीर्यशालिनौ मल्लविद्यायाम् निपुणौ इति प्रसिद्धौ, युवां च राजा कंसः द्रष्टुम् इच्छति, तेनाहूतौ।" "यदा राज्ञः कामाः परिपूर्यन्ते, तदा जनाः सर्वथा श्रेयः प्राप्नुवन्ति; अन्यथा तु विपरीतम्। गोकुले गवां पालनकाले, गोकुलवासिनः सदा प्रमुदिता मल्लयुद्धेन क्रीडन्ति स्म। अतः, सखे, यत् राज्ञः प्रीतिः स्यात् तत् कुर्मः, यः सर्वभूतात्मा राजा तुष्टः सन्, सर्वे प्रजाः अपि अस्मासु तुष्टाः भवन्ति।" एवं श्रुत्वा, श्रीकृष्णः कालदेशानुरूपं वचनं उवाच, मल्लयुद्धस्य आमन्त्रणं स्वयमेव अभिलषन्। "वयं भोजराजस्य प्रजाः, वयं च वनवासिनः अपि, सदा तस्य प्रीत्यर्थं यत् इच्छति तत् कुर्मः, एषः अस्माकं परमः लाभः। वयं बालकाः, समबलैः सहैव क्रीडिष्यामः; सम्यक् मल्लयुद्धं भवतु, यथा मल्लसमाजः दोषं न कुर्यात्।" ततो चाणूरः प्रत्युवाच—"त्वं न बालः, न युवान्; त्वं हि बलिनां श्रेष्ठः, यत् तव क्रीडया सहस्रबलसम्पन्नः गजः निहतः। अतः, युवां बलिनां सह मल्लयुद्धं कर्तव्यं, नात्र निवृत्तिः; मुष्टिकः रामेण सह युध्यतु, अहं च त्वया, हे वृष्णिवंशज, वीर्यं समर्पयामि।" एवं च, श्रीमद्भागवते महापुराणे परमं हंससंहितायां दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे 'कुवलयापीडवधो नाम त्रयश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः' समाप्तः। शुकदेवः उवाच—एवं निश्चित्य, भगवाञ्छ्रीमधुसूदनः रोहिणीसुतं सह चाणूरमुष्टिकयोः समीपं जगाम। तत्र हस्तैः पादैश्च परस्परं दृढं गृहीत्वा, विजयाभिलाषिणः अन्योन्यं बलात् आकृष्टवन्तः। पाणिभिः जानुभिः शिरोभिः उरसा स्कन्धैः च परस्परं ताडयन्तः, भ्रमणैः छलैः आलिङ्गनैः क्षेपैः प्रक्रमैः प्रतिक्रमैः च निरन्तरं प्रतियुध्यन्तः। उत्थापनेन उद्धरणेन कम्पनेन धारणेण च परस्परं जयाय यत्नं कुर्वन्तः, स्वशक्तिं प्रयोजयन्तः। एवं तेषां बलाबलयोः प्रतियोगं दृष्ट्वा, सर्वाः तत्र समागताः स्त्रियः, हे राजन्, करुणया समूहशः परस्परं वदन्त्यः। "हन्त, किमिदं महदधर्म्यम्, यत् राजसभायां, राज्ञः साक्षात् पश्यतः, बलाबलयोः मल्लयुद्धं कर्तुम् इच्छन्ति!" "कथं मेघशिलासमानदेहाः वज्रसाराः मल्लाः, एतयोः कोमलयोर्यौवनमपि अप्राप्तयोः बालयोः सह युध्यन्ति?" "नूनं, अस्याः सभायाः धर्मभ्रंशः भविष्यति, यत्राधर्मः प्रवर्तते, तत्र कदापि न स्थितव्यम्।" "पण्डितः कदापि दोषयुक्तां सभां न प्रविशेत्, न वक्तव्यं न मौनं कर्तव्यं, मूढः सदा पापं लभते।" "कृष्णस्य कमलवदनं पश्यत, शत्रुसंमुखं श्रमस्वेदेन आविलं, जलार्द्रं कुमुदकिसलयं इव शोभते।" "किं वा रामस्य ताम्रलोचनं, स्मितारुणाननं, मुष्टिकस्य संमुखे तिष्ठन्तं न पश्यथ?" "धन्या वा व्रजभूमयः, यत्रायं पुरातनः पुरुषः मानुषरूपेण गूढः, वनमाल्याभरणः, बलरामसहितः गोचारणाय यमुनातटे वेणुं वादयन्, गिरिशप्रियायाः पादयोः प्रणतिः प्राप्य, विविधैः लीलाभिः रमते।" "किं तपः कृतवत्यः गोप्यः, याः तस्य रूपं—सौन्दर्यसारं, अतुलं, निरुपमं, क्षणे क्षणे नूतनं, दुर्लभं, कीर्तिश्रीवैभवैकनिलयं—नेत्रैः पिबन्ति?" "धन्याः व्रजस्त्रियः, यासां मनः बलिनि भगवति अनन्यरतम्, या गाः दुहन्त्यः, गोमयमाचिन्वत्यः, मन्थन्त्यः, भूमिं मृद्नन्त्यः, बालान् दोलयन्त्यः, मार्जयन्त्यः, किमपि कुर्वत्यः, अश्रुपरिप्लुतया गिरा तं गायन्ति।" "प्रातः सायं च, यदा सः गाः चराय वा आनयति, वेणुं वादयन्, तदा धन्यास्त्रियः शीघ्रं मार्गे निष्क्रान्त्य, तस्य हास्यावलोकनमुखं द्रष्टुं यान्ति।" एवं स्त्रियः परस्परं भाषमाणाः, हे भारतश्रेष्ठ, भगवान् योगेश्वरः हरिः, मनसा शत्रुवधाय संकल्पं कृतवान्। तासां भयजनकं वचनं श्रुत्वा, मातरः पितरश्च, पुत्रयोः प्रति स्नेहविह्वलाः, तयोः वीर्यं न जानन्त्यः, दुःखिताः अभवन्। ततः अच्युतः च तस्य प्रतिद्वन्द्वी च, बलरामः च मुष्टिकः च, सर्वैः मल्लविद्योपायैः परस्परं सम्यक् युद्धम् अकुरुताम्। भगवतः वज्रसारैः अङ्गपातैः चाणूरस्य देहः पुनः पुनः अभिहतः, स च क्लान्तः अभवत्।