गजे मृते तस्य दन्तं गृहीत्वा, कन्धरे निवेश्य, कृष्णः रक्तमदबिन्दुभिः चिह्नितः, स्वेदबिन्दुभिः स्फुरितवदनः, तं मृतमत्तगजं परित्यज्य, मण्डपं प्रविवेश। तेन सह बलदेवः कतिचित् गोपालैः सहितः, गजदन्तौ शस्त्ररूपेण धारयन्, राजसभां प्रविशत्। तत्र कृष्णः मल्लानां वज्रः, नराणां श्रेष्ठः, स्त्रीणां साक्षात्कामदेवः, गोपालानां स्वजनः, दुष्टराज्ञां दण्डः, पितृमातृणां शिशुः, भोजराजस्य मृत्युर्भूतः, विदुषां विश्वरूपः, योगिनां परं तत्त्वम्, वृष्णीनां परमेश्वरः इति ख्यातः, ज्येष्ठेन भ्रात्रा सह सभां प्रविवेश। राजन्, तयोः अजितयोः गजे हते दृष्ट्वा, स्वसंकल्पे स्थिरः अपि कंसः मनसा अत्यन्तं व्याकुलः अभवत्। तौ वीर्यवन्तौ भ्रातरौ, विविधवस्त्राभरणमाल्यपटैः भूषितौ, प्रवीणनटौ इव परमपात्ररूपं धारयन्तौ, प्रभया सर्वजनमानसानी आकर्षयन्तौ, सभां प्रविशतुः। नगरजनपदवासिनः, उपरिष्टात् उपविष्टाः, तौ परमपुरुषौ दृष्ट्वा, हर्षवेगेन चेष्टितमुखलोचनाः, तयोः मुखयोः दर्शनात् तृप्तिं न प्राप्नुवन्। ते लोचनैः पिबन्ति इव, जिह्वाभिः लेह्यन्ति इव, नासाभिः जिघ्रन्ति इव, बाहुभिः आलिङ्गन्ति इव। ते परस्परं कथयन्तः, यथादृष्टश्रुतपूर्वं सौन्दर्यं गुणं माधुर्यं धैर्यं च, पुनः पुनः अनुस्मरन्तः, तयोः विषये वार्तां कुर्वन्ति। एते हि साक्षात् भगवतः हर्याः नारायणस्य अवतारौ, यौ वसुदेवस्य गेहे अंशेन अवतीर्णौ। स एव देवक्या जायमानः, ततः गोकुलं नीतः, नन्दगृहे गूढः वर्धितः। तस्यैव कृपया पूतनाया निधनं, चक्रवत् दैत्यस्य वधः, अर्जुनगुह्यकः, केशी, धेनुकः च अन्ये च तादृशाः नष्टाः। तेन एव गोविप्रजनाः दावाग्नेः त्राताः, कालियः नागः दमितः, इन्द्रस्य मदः शमितः। सप्तदिनानि एकेन हस्तेन गोवर्धनं धृत्वा, वर्षवातविद्युतः गोकुलं रक्षितम्। गोकुलयोषितः, सदा तस्य स्मितावलोकनमुखं दृष्ट्वा, सर्वदुःखपरिश्रमं हर्षेण अतिक्रान्ताः। कथ्यते, तेन एव, एषा यदुवंशः, पूर्वं प्रख्यातः, तेन रक्षितः, समृद्धिं कीर्तिं महत्त्वं च प्राप्स्यति। अयं च तस्य ज्येष्ठभ्राता, श्रीरामा, पद्मनेत्रः, येन प्रलम्बः, वत्सकः, बकः च अन्ये च हताः। एवं जनाः परस्परं संवादं कुर्वन्तः, वाद्यनिनादसमये, चाणूरः कृष्णरमाभ्यां इदं वचनं उवाच। "नन्दसुतौ, राम, युवां वीर्यशालिनौ, मल्लविद्यायाम् अनुष्ठाता इति प्रसिद्धौ, राजा युवां द्रष्टुम् उत्सुकः, तेन आहूतौ। यदा राज्ञः कामः साध्यते, तदा जनानां कल्याणं स्यात् — मनसा, कर्मणा, वाचा च; विपरीते तु अन्यथा। गोकुलेषु गोपालकाः सदा हृष्टाः, वनेषु गाः चरयन्तः, मल्लक्रीडां कुर्वन्ति स्म। अतः, मित्राणि, यद् राज्ञः प्रीत्यै भवति, तत् कुर्मः; राजा सर्वभूतात्मा सन्तुष्टः चेत्, सर्वे प्रजाः अस्मासु तुष्टाः भवन्ति।" एवं श्रुत्वा, कृष्णः यथासमयं यथास्थानं च वाक्यम् उक्त्वा, स्वयमेव इच्छया, मल्लयुद्धाय स्वीकृतम्। "वयं भोजराजस्य प्रजाः, वने वसामः च, यत् तस्य प्रियं, तत् सदा कुर्मः; एषा अस्माकं परमा कृतिः। वयं बालाः, समशक्तिभिः सह क्रीडिष्यामः; मल्लयुद्धं समं भवतु, यथा मल्लसभा दोषं न यास्यात्।" चाणूरः प्रत्युवाच — "त्वं न बालः, न युवान्; त्वं बलिनां श्रेष्ठः; क्रीडया सहस्त्रबलं गजं त्वया हतम्। अतः, युवां बलिनः सह मल्लयुद्धं कर्तव्यं; नात्र निवृत्तिः। मुष्टिकः बलरामेण, अहं च त्वया, वीर्यं परीक्षेयम्।" एवं कुबलयापीडवधो नाम त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः, दशमे स्कन्धे, श्रीमद्भागवते महापुराणे, परमहंससंहितायाम्, समाप्तः। शुक उवाच — एवं तस्य संकल्पः पूजितः, भगवान् मधुसूदनः रोहिणीसुतः च, चाणूरमुष्टिकयोः समीपं जग्मतुः। तत्र हस्तैः हस्तान्, पादैः पादान् बद्ध्वा, बलपूर्वकं परस्परं आकृष्य, जयलाभाय यत्नं अकुरुताम्। मुष्टिभिः, जानुभिः, शिरोभिः, वक्षसा, स्कन्धाभ्यां च, परस्परं ताडयन्तः। परिभ्रमणैः, चलनैः, आलिङ्गनैः, क्षेपणैः, गमनागमनैः, परस्परं प्रतियुध्यमानाः। उत्क्षेपणैः, उत्तोलनैः, कम्पनैः, धारणैः च, परस्परं निग्रहीतुं सम्प्रयुज्य, स्वबलं प्रयोजयन्तः। एवं तद्वीर्यदौर्बल्ययुद्धं दृष्ट्वा, सर्वाः महिलाः, राजन्, तत्र संप्रयुक्ताः, करुणया परस्परं समूहैः समालपन्ति स्म। "हा धिक्, कियदयं महादोषः राजसभायाम्, यत् बलदौर्बल्ययुद्धं राज्ञः साक्षात् पश्यतः इच्छन्ति! कथं वज्रसारदेहाः पर्वतसन्निभाः एते मल्लाः, अल्पवयस्कयोः, स्निग्धाङ्गयोः, अपूर्णयौवनयोः, युवयोः सह तुल्ययुद्धं कुर्वन्ति? नूनं सभा धर्मभ्रंशं प्राप्स्यति; यत्र अधर्मः जायते, तत्र न कदापि स्थेयम्।" "विद्वान् दोषदृष्ट्या सभां न प्रविशेत्; भाषमाणः वा मौनं वा, अज्ञः पापं आप्नोति। पश्य कृष्णस्य पद्मवदनं, शत्रुप्रतिपक्षेण स्वेदबिन्दुभिः आवृतं, जलेन सिक्तं पद्मकोषम् इव। किं न पश्यसि रामस्य मुखं, ताम्राक्षं, स्मितरागान्वितं, कोपेन शोभितं, मुष्टिकं प्रति स्फुरन्तम्?" "धन्या वा व्रजभूमयः, यत्रायं पुराणपुरुषः मानुषरूपेण गुह्यः, वनमालाभिः भूषितः, बलरामेण सह गाः चरन्, वेणुं वादयन्, गिरिशप्रियायाः चरणैः पूजितः, नानाक्रीडासु रमते।" एवं श्रीकृष्णबलरामयोः मल्लयुद्धं, तयोः सौन्दर्यं, पुण्यकृत्यं, तथा तत्र स्थितजनानां भावनां, श्रीमद्भागवते विस्तरेण प्रकटितम्।