ततः कुपितः हस्तिपालः कृष्णं प्रत्यवाच्य, क्रोधाविष्टः तं भीषणं हस्तिं, मृत्युसमं, कृष्णं प्रति प्रोत्साहयामास। तदा महाराज हस्तिः कृष्णं प्रति दौत्य, तं गृहीत्वा स्वसुंडेन बलात् आकर्षत्। कृष्णः तस्य गृहतः स्खलित्वा, तं ताडयित्वा, तस्य पदयोः अधः प्रविश्य गतवान्। कोपितः हस्तिः केशवं दृष्ट्वा, तं सुगन्धं गृहीत्वा, सुंडेन स्पर्शयामास, किन्तु कृष्णः तस्य गृहतः पुनः मुक्तः। ततः कृष्णः तस्य हस्तिपृष्ठं गृहीत्वा, तं महाहस्तिं पञ्चविंशति धनुष्मात्रं अक्षिप्तवान्, यथा गरुडः नागं क्रीडया आकर्षति। अच्युतः तं हस्तिं दक्षिणं वामं च घूर्णयित्वा, शिशुर्वत् वत्सकं घूर्णयेत्, एवं घूर्णयामास। ततः अग्रतः सम्प्राप्तः, हस्तेन तं ताडयित्वा, हस्तस्पर्शेन हस्तिं विक्षिप्य, तं मन्दं पतितं चकार। हस्तिः भूमौ क्रीडया शीघ्रं उत्थाय, स्वं पतितं मन्यते स्म, क्रोधात् शूकरद्वारा भूमिं ताडयामास। तस्य बलं निरोधितं दृष्ट्वा, महाहस्तिः, क्रुद्धः, हस्तिपालैः प्रेरितः, पुनः कृष्णं प्रति दौत्य, क्रोधेन अभिप्रययौ। तस्य अभिप्रयायमानस्य, भगवान् मधुसूदनः तस्य सुंडं हस्तेन गृहीत्वा, तं भूमौ क्षिप्तवान्। तं पतितं हस्तिं सिंहः क्रीडया यथा, पदेन उपस्थाय, कृष्णः तस्य दन्तं निष्कृत्य, तेन हस्तिपालं ताडयामास। मृतं हस्तिं परित्यज्य, दन्तं गृहीत्वा, तं दन्तं स्कन्धे निधाय, रक्तमज्जस्रवणैः चिह्नितः, तस्य पद्ममुखं स्वेदबिन्दुभिः शोभितम्। ततो बलदेवजनार्दनौ, गोकुलपुत्रैः सह, हस्तिदन्तैः आयुधरूपैः, रंगभूमिं प्रविष्टौ। तत्र, मल्लानां वज्रः, नराणां श्रेष्ठः, स्त्रीणां मनोहरः, गोपालानां बान्धवः, दुष्टराज्ञां दण्डः, मातापित्रोः बालः, भोजराजस्य मृत्युः, विदुषां विश्वरूपः, योगिनां परमात्मा, वृष्णीनां परमेश्वरः इति प्रसिद्धः, स भ्रातृसहितः रंगभूमिं प्रविष्टः। महाराज, कुवलयापीडं हतं दृष्ट्वा, तौ दुर्जयौ, स्वयं दृढसंकल्पः कंसः अपि मनसा अतिशयम् उद्विग्नः अभवत्। तौ महाबाहू रंगभूमिं प्रविश्य, विविधवस्त्राभरणमाल्यवस्त्रैः भूषितौ, नाटकविद्वत्तया परमं पात्रं धृत्वा, सर्वेषां जनानां मनः आकर्षयन्तौ, तेजसा शोभयामासतुः। महाराज, तौ परमपुरुषौ दृष्ट्वा, नगरजनपदवासिनः उपरिस्थानेषु स्थिताः, हर्षवेगेन मुखनेत्रैः पश्यन्तः, तयोः मुखदर्शनात् तृप्तिं न लेभिरे। तेषां नेत्रैः पिबन्ति, जिह्वाभिः चाटयन्ति, नासाभिः घ्राणयन्ति, बाहुभिः आलिङ्गन्ति इव। तेषां मध्ये, यथा दृष्टं श्रुतं च, रूपगुणमाधुर्यसाहसिकता स्मरणं कृत्वा, पुनः पुनः आलापयामासुः। एते द्वौ साक्षात् भगवान् हरिनारायणावंशेन वसुदेवगृहं प्रविष्टौ। स देवक्या जातः, ततः गोकुले नीतः, तत्र गुप्तवासं कृत्वा, नन्दगृहं वर्धितः। तेन पूतनानाशः, चक्रवद्वधः, अर्जुनगुह्यकः, केशी, धेनुकः, अन्ये च दैत्या नष्टाः। तेन गोपालगोः अग्निव्याधिप्रसङ्गे रक्षिताः, कालियः नागः निगृहीतः, इन्द्रः गर्वशून्यः कृतः। सप्तदिनानि एकेन हस्तेन गोवर्धनं धृत्वा, गोकुलं वर्षवातवज्रात् रक्षितवान्। गोपिकाः तस्य स्मितावलोकनं सदा दृष्ट्वा, सर्वक्लेशान् हर्षेण अतीत्य गताः। तेन यदुवंशः, यः प्रसिद्धः, तेन रक्षितः, श्री, कीर्ति, महिमा च प्राप्ताः। अयं च भ्राता, श्रीरामः, पद्मनेत्रः, येन प्रलम्बः, वत्सकः, बकः, अन्ये च दैत्या निहताः। जनाः एवं संवादं कुर्वन्तः, वाद्यनिनादे समुपस्थाते, चाणूरः कृष्णरामयोः प्रति इदं वचनं उवाच। "हे नन्दपुत्रौ, हे राम, युवां वीरौ, मल्लविद्यायाम् निपुणौ, राज्ञा आहूतौ, तस्य दर्शनकामना अस्ति।" "यदा राज्ञः कामः सिद्धः, तदा जनाः कल्याणं प्राप्तवन्ति—मनसा, कर्मणा, वाचा; विपरीतम् अन्यथा।" "गोपगोपालयः सदा हर्षिताः, गवां पालनकाले वनान्तरे मल्लक्रीडां क्रीडन्ति।" "तस्मात्, मित्राणि, यद् राज्ञः प्रियं, तत् कुर्याम, यदा सर्वभूतात्मा राजा तुष्टः, तदा सर्वे प्राणीणः अस्माभिः तुष्टाः।" ततः कृष्णः तद् श्रुत्वा, समयानुकूलं वचनं उवाच, स्वयम् मल्लयुद्धं इच्छन्। "वयं भोजराजस्य प्रजाः, वयं च वनवासिनः, तस्य प्रियं सदा करिष्यामः; तद् अस्माकं परमं हितम्।" "वयं बालकाः, समबलैः सह क्रीडिष्यामः; युक्तं मल्लयुद्धं भवतु, यथा मल्लसंघः दोषं न वदेत्।" चाणूरः उवाच—"त्वं न बालकः, न युवकः, बलिनां अग्रणीः; तव क्रीडया महाहस्तिः, यः सहस्रबलः, हतः।" "तस्मात्, युवां बलिनां सह मल्लयुद्धं कर्तव्यं; नात्र विकल्पः। मुष्टिकः बलरामेण, अहं वृष्णिवंशजः तव सह बलं परीक्षणं करिष्यामि।" इति श्रीमद्भागवते महापुराणे परमहंससंहितायां दशमस्कन्धे पूर्वार्धे कुवलयापीडवधो नाम त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः समाप्तः। शुकः उवाच— एवं तस्य संकल्पः पूजितः, भगवान् मधुसूदनः रोहिणीसुतः च चाणूरमुष्टिकयोः समीपं गच्छतुः। तत्र, हस्तेन हस्तं, पादेन पादं सन्धाय, बलात् एकमेकं आकर्षन्तः, विजयलोलुपाः। उभौ परस्परं मुष्टिभिः, जानुभिः, शिरसा, वक्षसा, स्कन्धैः च ताडयामासतुः।