कंसः मृत्युभयेन स्वप्ने जागरे च अशुभानि लक्षयन् भयाकुलः निद्रां न प्राप्नोत्, मनः चिन्तायाम् निमग्नम्। तस्य रात्रिः यदा व्यतीता, सूर्यः यदा उदितः, तदा कंसः मल्लयुद्धस्य महोत्सवम् अयोजयत्। पुरुषाः रंगभूमिं भूषयन्, मृदङ्गशब्दः तुर्यनादः च प्रवर्तितः, वेदिकाः पुष्पमालाभिः पताकाभिः वस्त्रैः तोरणैः च अलङ्कृताः। नगरवासिनः ग्रामजनाः ब्राह्मणक्षत्रियवर्याः च स्वस्वस्थानानुसारं प्रविश्य, राजानः स्वासनेषु उपाविशत्। कंसः मन्त्रिभिः परिवृतः, देशाधिपैः मध्ये, राजवेदिकायाम् उपविष्टः, तस्य हृदयम् उद्विग्नम् आसीत्। तुर्यनादमृदङ्गशब्दे प्रवर्तमाने, मल्लाः स्वगुरुभिः सह भूषिताः गर्विताः रंगभूमिं प्राविशन्। चाणूरः मुष्टिकः कूटः शालः तोशलः च मधुरसंगीतम् आस्वाद्य रंगभूमिं आगच्छन्। नन्दमुख्याः गोपाः भोजराजेन आहूताः, स्वदत्तानि उपहाराणि समर्प्य, एका वेदिकायाम् एकत्र प्रविशन्। एवं दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे रंगभूमिवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशः अध्यायः समाप्तः। शुकः उवाच— ततः कृष्णः रामः च शुद्धी कृत्वा, हे पार्थ, मल्लयुद्धमृदङ्गनादं श्रुत्वा द्रष्टुं अगच्छताम्। रंगभूमिद्वारम् उपगम्य, कृष्णः तत्र कुवलयापीडं हस्तिपालेन प्रेरितम् स्थितम् अपश्यत्। शौरिः कटीबन्धं बद्ध्वा, कुण्डलितकेशं अपास्य, गर्जनसदृशेन स्वरः हस्तिपालम् उवाच— “हस्तिपाल, मार्गं देहि, विलम्बं मा कुरु; अन्यथा अद्य त्वां च हस्तिनं च यमलोकं प्रेषयामि।” एवं तिरस्कृतः हस्तिपालः कोपितः, भीषणः हस्ती कुवलयापीडः कृष्णं प्रति यमसदृशः समुत्सार्य प्रवर्तितः। स हस्ती कृष्णं गृहीत्वा, तु कृष्णः तस्य ग्रीवात् स्खलितः, तं प्रहारं कृत्वा, तस्य पादयोः अधः प्रविष्टः। कुपितः हस्ती कृष्णं दृष्ट्वा, गन्धं गृहित्वा, सुघटितेन शुण्डेन स्पर्शयन्, कृष्णः पुनः स्खलितः। कृष्णः तस्य पुच्छं गृहीत्वा, महाहस्तिनं पञ्चविंशतिधनुष्परिमाणं यथा गरुडः नागं क्रीडया तान्यति, तथा तान्यत्। अच्युतः तं हस्तिनं वामं दक्षिणं च घूर्णयन्, बालः वत्सं यथा घूर्णयेत्, तथा घूर्णितवान्। ततः स हस्ती अग्रे आगत्य, कृष्णेन हस्तेन आहतः, क्रमशः स्पर्शितः, कम्पितः भूमौ पतितः। हस्तिः भूमौ पतित्वा शीघ्रं उत्थाय, क्रीडया, पतितः इति मन्यते स्म, क्रोधेन शूकराभ्यां भूमिं ताडितवान्। तस्य बलं यदा निगृहीतं, महाहस्तिः कोपितः, पालैः प्रेरितः, कृष्णं प्रति क्रुद्धः अभ्यधावत्। तस्याभ्यागतस्य तु भगवान् मधुसूदनः तस्य शुण्डां हस्तेन गृहित्वा भूमौ निपातितवान्। भूमौ पतितं हस्तिनं सिंहः यथा क्रीडया पद्मनाभः तस्य दन्तं निष्कृत्य, तेन हस्तिपालं प्रहारं कृतवान्। मृतं हस्तिनं विहाय, दन्तं कन्धे स्थापयन्, रक्तमत्तस्रवद्रवेन चिह्नितः, स्वेदबिन्दुभिः स्फुरितमुखः, रंगभूमिं प्रविष्टः। बलदेवः जनार्दनः च, गोपालैः किञ्चित् सह, हस्तिदन्तं शस्त्ररूपेण धारयन्, रंगभूमिं प्रविष्टौ। तत्र कृष्णः मल्लानां वज्रः, नराणां श्रेष्ठः, स्त्रीणां मनमथः, गोपानां बन्धुः, दुष्टराज्ञां दण्डः, पितृमातृणां पुत्रः, भोजराजस्य मृत्युः, विदुषां विश्वरूपः, योगिनां परमसत्यः, वृष्णीनां परमदेवः इति प्रसिद्धः, अग्रजेन सह रंगभूमिं प्रविष्टः। हे राजन्, कुवलयापीडं निहतम् दृष्ट्वा, तौ अजितौ, दृढसंकल्पः अपि कंसः महद्व्यथितचित्तः अभवत्। तौ महाबाहू रंगभूमिं प्रविश्य, विविधवस्त्राभरणमाल्यवस्त्रैः भूषितौ, नाट्यविशारदौ यथा, सर्वेषां जनानां चित्तानि आकर्षयन्, तेजसा दीप्तिमन्तौ। नगरजनाः ग्रामजनाः च रंगभूमिवेदिकासु उपविष्टाः, तौ परमपुरुषौ दृष्ट्वा, हर्षप्रवाहेन चक्षुषः मुखानि च व्याकुलानि अभवन्; तयोः मुखदर्शनं चक्षुषः तृप्तिं न प्राप्नुवन्। ते चक्षुभिः पिबन्ति, जिह्वाभिः लिःन्ति, नासाभिः घ्राणयन्ति, बाहुभिः आलिङ्गन्ति इव। तैः परस्परं संवादः कृतः— यथा दृष्टम्, यथा श्रुतम्, तयोः सौन्दर्यं गुणाः माधुर्यं धैर्यं च पुनः पुनः स्मरन्ति। “एतौ भगवान् हरिः नारायणः एव, वसुदेवगृहे अंशेन अवतरितौ। देवक्याः पुत्रः जातः, ततः गोकुलं नीतः, नन्दगृहं गुप्तः, तत्र यावत् कालं वर्धितः।” “एतेन पूतनाः निहता, चक्रवत् दानवः हतः, अर्जुनः गुह्यकः, केशी, धेनुकः, अन्ये च निहताः। एतेन गोः गोपालाः च वनाग्नितः उद्धृताः, कालियः नागः दमितः, इन्द्रः अहंकारः शिथिलीकृतः। सप्तदिनानि एकेन हस्तेन गिरिं उत्थाप्य, गोकुलं वर्षवाततोयदण्डात् रक्षितम्। गोपिकाः तस्य स्मितदृष्टिमुखं सदा दृष्ट्वा, सर्वक्लेशान् सुखेन अतीरत्।” “एतेन यदुवंशः प्रसिद्धः, रक्षितः, ऐश्वर्यं कीर्तिं महत्त्वं च प्राप्स्यति। अयं तु अग्रजः श्रीरामः, पद्मलोचनः, येन प्रलम्बः हतः, वत्सकः बकः च निहतौ।” जनाः एवम् संवादं कुर्वन्तः, तुर्यनादः प्रवर्तितः, चाणूरः कृष्णं रामं च संबोधितवान्।