कंसः स्वप्ने मृतान् आलिङ्गनं कृतवान्, गर्दभमारूढः, शोकग्रस्तः, नलदमाल्यधारी, तैललेपनयुक्तः, नग्नश्च विचरन् दृश्यते स्म। एवं स्वप्नेषु जाग्रति च तादृशानि अपशकुनानि दृष्ट्वा, मृत्युशङ्कया सन्तप्तः, स निद्रां न लेभे, चिन्तया च मनः समाकुलम् अभवत्। रात्र्या अतीतायां, सूर्ये उदिते, कंसः महद् मल्लयुद्धमहोत्सवम् आयोजयत्। तदा पुरुषाः रंगभूमिं शोभायमानां चक्रुः; नानावाद्यघोषैः—दुन्दुभीशङ्खध्वनिभिः—मञ्चाः पुष्पमाल्यध्वजपटतोरणैः भूषिताः। नगरजनाः, ग्रामवासिनः, ब्राह्मणक्षत्रियश्रेष्ठाः च यथायोग्यम् प्रविश्य, राजानः स्वासनेषु उपविविशुः। कंसः मन्त्रिभिः परिवृतः, देशाधिपैः मध्यस्थः, राजमञ्चे समासीनः, भयशोकसन्तप्तहृदयः अभवत्। वाद्यनिनादसमये, मल्लाः स्वशोभया विभूषिताः, गर्विताः, स्वगुरुभिः सह प्रविश्य, चाणूरः, मुष्टिकः, कूटः, शालः, तोशलः च मधुरनिनादेन प्रमुदिताः रंगमञ्चं समुपेयुः। नन्दप्रमुखाः गोपाः, भोजराजेन आहूताः, स्वदत्तान् उपहारान् समर्प्य, एकत्र मञ्चे प्रविशन्ति स्म। एवं द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः समाप्तः—'मल्लरंगवर्णनं' नाम, श्रीमद्भागवते महापुराणे, परममहर्षिणां शास्त्रे, प्रथमस्कन्धस्य पूर्वार्धे। ततः शुक उवाच—कृष्णः बलरामश्च, आत्मानं शुचिं कृत्वा, हे पारिक्षित्, मल्लयुद्धदुन्दुभीनां घोषं श्रुत्वा, तत्र द्रष्टुं समुपेत्य रंगद्वारम् आगच्छतुः। कृष्णः तत्र कुवलयापीडं हस्तिपं दृष्ट्वा, यः हस्तिपालेन प्रेरितः तिष्ठति स्म। शौरिः, मेखलां बन्धयन्, कुचेलं परिक्रम्य, गर्जितस्वरेण हस्तिपालं इदं वचनं प्रोवाच—"हस्तिपाल! मार्गं दत्त्वा विलम्बं मा कुरु; अन्यथा त्वां च हस्तिनं च यमालयं प्रेषयिष्यामि।" एवं तेन तिरस्कृतः हस्तिपालः कोपसमन्वितः, तं भीषणं हस्तिनं कृष्णे समारोपयत्। स महाहस्ति वेगेन कृष्णं गृहीत्वा, तस्य गात्रान्तरात् अपसृत्य, कृष्णः तं ताडयन्, तस्य पादमूले च विचरत्। कोपात् हस्तिः केशवं दृष्ट्वा, गन्धं गृहित्वा, सुघटितेन सुण्डेन स्पृष्ट्वापि, कृष्णः तस्य गृहीतिं व्यतिक्रामत्। कृष्णः तस्य पुच्छं गृहीत्वा, तं महाहस्तिनं पञ्चविंशत्यङ्गुलपरिमाणं यथा गरुडः पन्नगं क्रीडया आकर्षयेत्, एवं चकार। अच्युतः तं हस्तिनं दक्षिणवामतो भ्रमयन्, बालकः वत्सं यथा परिभ्रमयेत्, तथा चकार। ततोऽन्तिकात् आगत्य, हस्तेन तं हस्तिनं ताडितवान्, सः कम्पितः पतितश्च, कृष्णः पदैः पदैः स्पृशन्। स हस्तिः शीघ्रं भूमौ पतित्वा, स्वयम् पतितमिति विज्ञाय, क्रोधात् शृङ्गाभ्यां भूमिं ताडयत्। तस्य वीर्यम् उपशमिते, हस्तिपालैः प्रेरितः, स महाहस्ति कोपसमन्वितः, पुनः कृष्णं प्रति समारुह्य, भगवत् मधुसूदनः तस्य सुण्डां हस्तेन गृहीत्वा, भूमौ चिक्षेप। पतिते हस्तिनि, सिंहः इव क्रीडया, कृष्णः तस्य दन्तं निष्कृष्य, तेन हस्तिपालं ताडितवान्। हस्तिनं मृतं विहाय, दन्तं गृहीत्वा, सः कृष्णः रक्तमेदसाभिसिक्तः, कन्धरे दन्तं निधाय, स्वेदबिन्दुभिः शोभमानमुखः, रंगमण्डलं प्रविवेश। तेन सह केचन गोपाः, बलदेवः च जनार्दनः, हस्तिदन्तौ शस्त्ररूपेण गृहीत्वा, रंगमञ्चं प्रविशन्ति स्म। मल्लानां प्रति वज्रः, नराणां श्रेष्ठः, स्त्रीणां प्रति मदनः, गोपानां स्वजनः, दुष्टनृपाणां दण्डः, पितृमातृषु बालः, भोजराजस्य मृत्युर्भूतः, विदुषां विश्वरूपः, योगिनां परं ब्रह्म, वृष्णीनां परमेश्वरः इति, सः भ्रात्रा सह रंगमण्डलं प्रविवेश। राजन्, कुवलयापीडमृत्यं दृष्ट्वा, तौ दुर्जयौ प्रविशन्तौ, कंसः अपि स्थिरचित्तः सन्, महान् उद्वेगं प्राप। तौ वीर्यवन्तौ, विविधवस्त्राभरणमाल्यपटैः विभूषितौ, रंगमण्डले प्रविश्य, सर्वेषां जनानां चित्तानि आकरषयन्, नाटकविद्वांसौ इव शोभां प्रापतुः। नगरजनाः, ग्राम्यजनाः, उपवेशनमञ्चेषु उपविष्टाः, तौ परमपुरुषौ दृष्ट्वा, प्रीतिसम्प्लुतमुखलोचनाः, तयोः मुखदर्शनात् तृप्तिं न लेभिरे। चक्षुषा पिबन्ति, जिह्वया च लिहन्ति, नासया च जिघ्रन्ति, बाहुभिः आलिङ्गन्ति इव च तौ। ते परस्परं कथयन्तः, दृष्टश्रुतपूर्वं सौन्दर्यं, गुणं, माधुर्यं, साहसं च, पुनः पुनः स्मरन्ति। "एतौ तु साक्षात् भगवान् हरिः नारायणः, वसुदेवगृहे अंशेन अवतीर्णौ," इति कथयन्ति। "सः देवक्या जायमानः, गोकुले नीतः, नन्दगृहे गोप्यः संवर्धितः।" "एतेन पूतनावधः कृतः, चक्रवद्राक्षसः हतः, अर्जुनो गुह्यकः, केशी, धेनुकः, अन्ये च निशाचराः विनाशिताः।" "एतेन गवां गोपानां च वनदावानलात् त्राणं कृतम्; कालियः नागः निगृहीतः, इन्द्रस्य दर्पः अपाकृतः।" "सप्ताहम् एकहस्तेन गोवर्धनगिरिं धृत्वा, वर्षवातविद्युतः गोकुलं रक्षितम्।" "गोप्यः सदा तस्य सस्मितावलोकितमुखं दृष्ट्वा, सर्वं श्रमं दुःखं च उल्लङ्घ्य, हृष्टाः अभवन्।" "एतेन रक्षितं यदुकुलं, यशस्वि, कीर्तिमत्, समृद्धिं च लभते।" "अयं च तस्य ज्येष्ठः भ्राता, श्रीमान् रामः, कमललोचनः, येन प्रलम्बो, वत्सकः, बकः, अन्ये च निहताः।" एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे, दशमस्कन्धस्य प्रथमभागे, मल्लरंगवर्णनं, कृष्णबलरामयोः रंगप्रवेशः, च कंसस्य भयम्, सर्वेषां च विस्मयः, श्रद्धया वर्णितम्।