कंसः, दुःस्वप्नैः तुष्टः, निद्राहीनः च भीतः च, मृत्युसंकेतैः मनः व्याकुलं कृत्वा, तत्त्वसदृशान् च कल्पितान् च लक्षणान् वर्णयामास—मृत्युं समीपमागतं सूचयन्ति। स्वप्रतिबिम्बे स्वशिरः न दृष्ट्वा, यदा दृष्टं तदा द्विधा दृश्यते; तारेषु द्विविधं दृष्टवान्। छायायाः छिद्राणि अपश्यत्, स्वश्वासं न श्रुतवान्, वृक्षेषु सुवर्णं अपश्यत्, पदचिह्नानि अपगतानि दृष्टवान्। स्वप्ने मृतान् आलिङ्गितवान्, गर्दभं आरूढः, शोकं अनुभूतः, नलदमाल्यं धारयन्, तैलं लिप्तः, नग्नः विचरन्। एवं स्वप्नजाग्रतयोः लक्षणानि दृष्ट्वा, मृत्युभयेन व्याकुलः, निद्रां न प्राप्तवान्, चिन्तया मनः पूर्णं अभवत्। निशायां गतायां, सूर्ये उदिते, कंसः महान् मल्लयुद्धोत्सवम् आयोजयत्। पुरुषाः रंगभूमिं अलङ्कृतवन्तः, मृदङ्गशब्दः तुर्यनिनादः च अभवत्, वेदिकाः माल्यपताकावस्त्रतोरणैः शोभिताः। नगरजनाः, ग्रामजनाः, ब्राह्मणक्षत्रियश्रेष्ठाः च, स्वस्वपदेन प्रविश्य, राजानः स्वस्थानं उपविशन्ति। कंसः मन्त्रिभिः परिवृतः, राजवेदिकायाम् उपविष्टः, देशाधिपैः मध्ये, मनसा विक्षिप्तः। तुर्यनिनादे, मल्लाः सुशोभिताः, गर्विताः, आचार्यैः सह प्रविश्य। चाणूरः, मुष्टिकः, कूटः, शालः, तोशलः च, मधुरसंगीतानन्दिताः, रंगभूमिं आगच्छन्। नन्दप्रमुखाः गोपाः, भोजराजेन आहूताः, दानानि दत्वा, एकस्मिन् वेदिकायां समं प्रविशन्ति। एवं चतुश्चत्वारिंशः अध्यायः समाप्तः—"मल्लरंगवर्णनं" इति नाम, श्रीमद्भागवते महापुराणे, सर्वोत्तमवैराग्यशास्त्रे, प्रथमभागे दशमस्कन्धे। शुकः उवाच—ततः कृष्णः रामः च, शुद्धी कृत्वा, हे शत्रुनिग्रहिन्, मल्लयुद्धनिनादं श्रुत्वा, दर्शयितुं आगच्छताम्। रंगभूमिद्वारम् समीपं गत्वा, कृष्णः कुभलयापीडं स्थितं अपश्यत्, हस्तिपालेन प्रेरितम्। शौरिः, कटीबंधं बद्ध्वा, कुचेलं अपसार्य, गर्जननिनादेन हस्तिपालं संबोधितवान्—"हे हस्तिपाल, मार्गं दिहि, विलम्बं मा कुरु; अन्यथा अद्य अहं त्वां च हस्तिनं च यमलोकं प्रेषयिष्यामि।" इति तिरस्कृतः, हस्तिपालः क्रुद्धः, भयंकरं हस्तिनं कृष्णे प्रति प्रेरितवान्। स हस्ती कृष्णं बलात् सुघटितं गृहीत्वा, तस्य ग्रीवात् स्खलितः, तम् आघात्य, पदयोः अधः गतः। क्रुद्धः हस्ती, कृष्णे दृष्टिं गन्धं च संस्थाप्य, सूण्डया स्पृशन्, तस्य गृहीतिं न प्राप्तवान्। कृष्णः तस्य पुच्छं गृहीत्वा, बलिनं हस्तिनं पञ्चविंशतिधनुष्मात्रं आकर्षन्, यथा गरुडः नागं क्रीडया आकर्षति। अच्युतः, हस्तिनं दक्षिणं वामं च घूर्णयित्वा, बालकः वत्सं यथा घूर्णयेत्, एवं घूर्णितवान्। अग्रतः गत्वा, हस्तिनं हस्तेन आघात्य, पदान् पदान् स्पृशन्, हस्ती मन्दं पतितम्। हस्ती, भूमौ क्रीडया शीघ्रं उत्थाय, पतितं मन्यमानः, क्रोधात् शूकराभ्यां भूमिं आघातयत्। बलं निरुद्धे, हस्ती क्रुद्धः, पालैः प्रेरितः, कृष्णे प्रति रुष्टः अभवत्। यदा स कृष्णं अभ्यधावत्, भगवान् मधुसूदनः तस्य सूण्डं हस्तेन गृहीत्वा भूमौ चिक्षेप। पतितं हस्तिनं, सिंहः क्रीडया यथा, पद्भ्यां आस्थाय, दन्तं निष्कृत्य, तेन हस्तिपालं आहतवान्। मृतं हस्तिनं परित्यज्य, दन्तं गृहीत्वा, कृष्णः दन्तं स्कन्धे स्थापयन्, रक्तमदबिन्दुभिः चिह्नितः, ताम्रवदनः, रंगभूमिं प्रविष्टवान्। बलदेवः जनार्दनः च, गोपैः सह, दन्तौ शस्त्ररूपेण धारयन्तौ, रंगभूमिं प्रविश्य। मल्लानां वज्रः, नराणां श्रेष्ठः, स्त्रीणां मनमथः, गोपानां बान्धवः, दुष्टराज्ञां दण्डः, मातापित्रोः बालः, भोजराजस्य मृत्युः, विदुषां विश्वरूपः, योगिनां परं तत्त्वम्, वृष्णीनां परमेश्वरः—एवं ज्ञातः, भ्रातृसहितः रंगभूमिं प्रविष्टः। हे राजन्, कुभलयापीडं हतं दृष्ट्वा, तौ दुर्जयौ, कंसः अपि दृढहृदयः सन्, मनसा अतिव्याकुलः अभवत्। तौ दीर्घबाहू, विविधवस्त्राभरणमाल्यवस्त्रैः भूषितौ, रंगभूमिं प्रविश्य, सर्वेषां चित्तं आकर्षयन्तौ, नाट्यविशारदौ इव, शोभाम् आसीत्। नगरजनाः, ग्रामजनाः च, वेदिकासु उपविष्टाः, तौ परमपुरुषौ दृष्ट्वा, हर्षोद्रेकात् मुखनेत्रैः पश्यन्तः, तयोः मुखयोः दर्शनात् तृप्तिं न प्राप्नुवन्। ते नेत्रैः पिबन्ति, जिह्वया च लिञ्गन्ति, नासया च घ्राणयन्ति, बाहुभिः आलिङ्गन्ति इव। आप्यायमानाः, तयोः रूपगुणमधुर्यवीर्यं स्मृत्वा, यथादृष्टं यथाश्रुतं, आप्यायन्ति इव। "एतौ हि साक्षात् भगवान् हरिः नारायणः एव, वसुदेवगृहे अंशेन अवतीर्णौ।" इति कथयन्ति। स देवकीसुतः, गोकुले नीतः, नन्दगृहे गुप्तः, तत्र वर्धितः। तेन पूतना नीताः, चक्रवाट् हतः, गुह्यकः अर्जुनः, केशी, धेनुकः च, अन्ये च दैत्याः विनष्टाः। तेन गवः गोपालाः च वनाग्नितः उद्धृताः, कालियः नागः दमनः, इन्द्रः मदविनयः च कृतः। सप्तदिनानि, एकेन हस्तेन, महागिरिं धृत्वा, गोकुलं वर्षवाततोयविद्युतः रक्षितम्। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे, भगवतः लीला, मल्लरंगवर्णनं च, भक्तजनानां हृदयेषु शोभते।