तेषां चरणौ प्रक्षालित्य, क्षीरमिश्रितं भोजनं समास्वाद्य, वसुदेवगृहस्थाः सुखेन रात्रिं व्यतीयुः, कंसस्य अभिप्रायं ज्ञात्वा। कंसः तु धनुषः भङ्गं, स्वदूतानां विनाशं, गोविन्दरामयोः अद्भुतं क्रीडनं च शृत्वा महतीं चिन्तां आपन्नः। स निशामपि न निद्रां अलभत, भयाकुलः, अशुभैः निमित्तैः मनः व्यग्रं कृत्वा, मृत्युसमीपत्वं सूचयन्ति विविधानि लक्षणानि, यथार्थानि कल्पितानि च, वर्णयामास। स्वप्रतिबिम्बे शिरोऽपि न दृश्यते, दृश्यते च द्विधा; तारेषु अपि द्वैधं पश्यति। छायायाम् अन्तराणि पश्यति, स्वश्वासं न शृणोति, वृक्षेषु सुवर्णं पश्यति, पदचिह्नानि अपि नश्यन्ति। स्वप्ने मृतान् आलिङ्गति, गर्दभे आरोहति, विषादं अनुभवति, नालदपुष्पमालया भूषितः, तैलमण्डितः, नग्नः विचरति। एवं स्वप्नजागरणयोः निमित्तानि दृष्ट्वा, मृत्युभयेन त्रस्तः, निद्रां न लभते, मनः शोकाकुलं अभवत्। रात्रिः यदा व्यतीता, सूर्यः उदितः, कंसः महोत्सवम् आयोजयत्, मल्लयुद्धस्य। पुरुषाः मण्डपं शोभयन्ति, मृदङ्गशङ्खनादः शब्दयन्ति, वेदिका माल्यध्वजवस्त्रतोरणैः अलङ्कृता। नगरवासिनः, ग्रामजनाः, ब्राह्मणक्षत्रियवर्याः, स्वस्वस्थानानुसारं प्रविश्य, राजानः आसनं अधिशेरुः। मन्त्रिभिः परिवृतः, कंसः राजवेदिकायां अन्यदेशपतिभिः मध्ये उपविष्टः, हृदयम् उद्विग्नम्। शङ्खमृदङ्गनादे, मल्लाः सुशोभिताः, गर्विताः, गुरुभिः सह प्रविशन्ति। चाणूरः, मुष्टिकः, कूटः, शालः, तोशलः, मधुरसंगीतप्रमोदिताः, रंगभूमिं आगच्छन्। नन्दमुख्या गोपाः, भोजराजेन आहूताः, स्वदानानि समर्प्य, एकस्मिन वेदिकायां समं प्रविशन्ति। एवं दशमस्कन्धस्य प्रथमतः भागे, श्रीमद्भागवते महापुराणे, परमहंससंहितायां, मल्लरङ्गवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशः अध्यायः समाप्तः। ततः शुकः उवाच – कृष्णः रामः च, आत्मानं शुद्धीकृत्य, हे पार्थिवश्रेष्ठ, मल्लरङ्गे मृदङ्गनादं श्रुत्वा, तत्र द्रष्टुं आगच्छताम्। रंगद्वारं समीपं गत्वा, कृष्णः कुबलयापीडं हस्तिपालेन प्रेरितं स्थितं अपश्यत्। शौरिः, मेखलां बद्ध्वा, केशान् अपास्य, गर्जनसदृशं वाक्यं हस्तिपालं उवाच – “आस्माकं मार्गं देहि, विलम्बं मा कुरु; अन्यथा अद्य त्वां च तव हस्तिं च यमालयं प्रेषयिष्यामि।” एवं तिरस्कृतः, हस्तिपालः क्रुद्धः, मृत्युं इव भीषणं हस्तिं कृष्णे प्रेरयामास। हस्तिः वेगेन कृष्णं अभिगम्य, सुमहता सूण्डया तं अपीडयामास; कृष्णः तस्य गृहीतोऽपि, तं प्रहार्य, चरणयोः अधः गतः। क्रुद्धः हस्तिः, दृष्टिः गन्धः च केशवे स्थापयन्, सूण्डया स्पृशन्, कृष्णः पुनः मुक्तः। तस्य पुच्छं गृहीत्वा, गोविन्दः, गरुडः इव नागं, हस्तिं पञ्चविंशतिः धनुष्प्रमाणं आकर्षत्। अच्युतः, तं वामं दक्षिणं च अपि परिवर्त्य, बालः इव वत्सं, हस्तिं घूर्णयामास। अनन्तरं, अग्रतः गत्वा, हस्तिं हस्तेन प्रहार्य, पदैः पदैः स्पृशन्, हस्तिं विक्षिप्तं पातयामास। हस्तिः भूमौ पतितः, शीघ्रं पुनः उत्थाय, क्रोधात् दन्तैः भूमिं विदारयामास। तस्य बलं निरस्तं दृष्ट्वा, हस्तिपालैः प्रेरितः, महाहस्तिः, क्रोधात् कृष्णं अभ्यधावत्। तस्याभ्युत्क्रमणं दृष्ट्वा, मधुसूदनः तस्य सूण्डं हस्तेन गृहीत्वा, भूमौ निष्क्षिप्य, सिंहः इव क्रीडया, हस्तिं अधस्तात् स्थित्वा, दन्तं निष्किर्य, हस्तिपालं तेन प्रहार्य। मृतं हस्तिं परित्यज्य, दन्तं गृहीत्वा, कन्धे निधाय, रुधिरमदम् चिह्नितः, पद्ममुखः स्वेदबिन्दुभिः शोभमानः, रंगं प्रविष्टः। बलदेवः जनार्दनः च, कतिचन गोपैः सह, हस्तिदन्तं आयुधरूपेण गृहीत्वा, रंगभूमिं प्रविशन्ति। तत्र, मल्लानां वज्रः, नराणां श्रेष्ठः, स्त्रीणां मनमथस्वरूपः, गोपानां बन्धुः, दुष्टराजानां दण्डः, मातापित्रोः बालः, भोजराजस्य मृत्युः, विदुषां विश्वरूपः, योगिनां परं तत्त्वम्, वृष्णीनां परमेश्वरः – एवं ज्ञात्वा, भ्रात्रा सह रंगं प्रविष्टः। कुबलयापीडं निहतम् दृष्ट्वा, तौ दुर्जयौ, दृढहृदयः अपि कंसः, मनसा अत्यन्तं उद्विग्नः अभवत्। तौ दीर्घबाहू, विविधवस्त्राभरणमाल्यवस्त्रैः भूषितौ, रंगं प्रविशन्तौ, नाट्यविशारदौ इव, सर्वेषां मनांसि आकर्षन्तौ, तेजसा शोभमानौ। नगरजनाः ग्रामजनाः च, वेदिकायां उपविष्टाः, तौ परमपुरुषौ दृष्ट्वा, हर्षवेगेन मुखनेत्रैः पश्यन्ति; तयोः मुखदर्शनं नेत्रैः तृप्तिं न प्राप्नुवन्ति। ते नेत्रैः पिबन्ति, जिह्वया लिहन्ति, नासया घ्राणयन्ति, बाहुभिः आलिङ्गन्ति इव। एकैकः अन्योन्यं संवादयन्ति, यथादृष्टं श्रुतं च, तयोः सौन्दर्यं, गुणं, माधुर्यं, साहसं च, पुनः पुनः स्मरन्ति। एते हि साक्षात् भगवान् हरिः नारायणः, अंशेन वसुदेवगृहं आगतः। देवक्या जन्म, ततः गोकुलं नीतः, नन्दगृहं गुप्तं निवसन्, तत्र कालं यावत् वर्धितः। एतेन पूतना निहता, चक्रवात् दैत्यः हतः, अर्जुनः गुह्यकः, केशी, धेनुकः, अन्ये च तद्विधान् दानवाः विनष्टाः।