मथुरायां गोप्यः मुकुन्दविरहकातराः सन्तः, हृदयगम्भीरं आशीर्वादं समर्पयन्त्यः, पुरुषोत्तमस्य श्रीकृष्णस्य सौन्दर्यं पश्यन्त्याः, लक्ष्मीः अपि अन्यान् उत्सृज्य केवलं तस्यैव कामयामास। ताः स्वपादप्रक्षालनानन्तरं क्षीरयुतं भोजनं भुक्त्वा, कंसस्य भावितमनोरथं ज्ञात्वा, तत्रैव सुखेन रजनीम् अयापयन्। एतस्मिन्नन्तरे कंसः, धनुषो भङ्गं, स्वपुरुषाणां विनाशं, गोविन्दरामयोः अद्भुतलीलां च श्रुत्वा, अत्यन्तं व्याकुलचित्तः अभवत्। स निशां निद्रारहितः भयाकुलः, दुःस्वप्नैः च चिन्तितः, मृत्युसमीपप्रदर्शकैः शुभाशुभैः निमित्तैः स्वमृत्युम् उपलभमानः, तानि तानि लक्षणानि व्याहृतवान्। स्वप्रतिबिम्बे शिरोऽपश्यत्, कदाचित् द्विधा दृश्यते स्म, तारेषु द्वैधभावं ददर्श। स्वच्छायायां छिद्राणि, स्वश्वासं न शृणोति स्म, वृक्षेषु सुवर्णं, पदच्छेदं च न पश्यति स्म। स्वप्ने मृतान् आलिङ्गति, गर्दभे उपविश्यति, शोकं अनुभूय नालदामाल्यभूषितः, तैललेपनः, नग्नः च विचरति स्म। एवं दुःस्वप्नैः जाग्रन्निमित्तैः च भयाक्रान्तः, मृत्युभीत्या निद्रां न प्राप्नोति, चिन्तापरिप्लुतचित्तः अभवत्। निशा व्यतीता, सूर्ये उदिते, कंसः महोत्सवं मल्लयुद्धस्य आयोजयामास। तत्र पुरुषाः रंगभूमिं शोभयन्तः, दुन्दुभीनादैः शङ्खध्वनिभिः च, वेदिकाः पुष्पमाल्यपताकावस्त्रतोरणैः अलङ्कृताः। नगरजनाः, ग्रामिणः, ब्राह्मणक्षत्रियश्रेष्ठाः च, स्वस्थानानुसारं प्रविश्य, राजानः स्वासनेषु उपाविशन्। कंसः मन्त्रिभिः परिवृतः, राजोपविष्टः, देशाधिपतिभिः मध्यगः, उद्विग्नहृदयः अभवत्। मल्लाः सुमन्यवः, सुसज्जिताः, स्वगुरुभिः सह, दुन्दुभीशब्दैः प्रविशन्तः, चाणूरमुष्टिककूटशालतोशलाः रंगभूमिं प्राप्नुवन्। नन्दमुख्याः गोपाः, भोजराजेन आहूताः, स्वदानानि समर्प्य, एकस्मिन्नेव वेदिकायाम् उपाविशन्। एवं क्रीडाङ्गणवर्णनं समाप्तम्। अनन्तरं, शुक उवाच—ततः कृतशौचौ कृष्णरामौ, शत्रुनिघ्न, मल्लदुन्दुभीनिनादं श्रुत्वा, तद्विलोकनाय आगतः। रंगद्वारं समुपेत्य, कृष्णः कुअलयापीडगजं तत्र स्थितं दृष्ट्वा, तस्य गजपालकः तं प्रेरयामास। शौरिः, मेखलां बद्ध्वा, अलकान् अपसृत्य, मेघगम्भीरया वाचा गजपालकं प्रोवाच—"हे गजपालक! मार्गं देहि, मा विलम्बय; अन्यथा अद्य त्वां गजं च यमालयं प्रेषयामि।" इत्युक्तः गजपालकः कोपितः, तं मृत्युं इव भयंकरं गजं कृष्णे प्रेरयामास। स गजपतिः वेगेन अभिपत्य, शुण्डया कृष्णं गृहीत्वा, तस्य हस्तात् मुक्त्वा, तं ताडयित्वा, चरणयोः अधः प्रविवेश। कोपात् गजः केशवं दृष्ट्वा, शुण्डया स्पृशन्, तस्य गृहीत्वा अपि न अशकत्। कृष्णः तस्य पुच्छं गृहित्वा, तम् अतिबलिनं गजं पञ्चविंशद् धनुष्मात्रं यावत् आकर्षयामास, यथा गरुडः नागं क्रीडया आकर्षयेत्। अच्युतः तं दक्षिणवामं परिभ्रम्य, वत्सकं बालकः इव, गजं परिभ्रमयामास। ततः सीध्वं संप्राप्तः, हस्तेन तं गजं ताडयामास, यः पतित्वा, कृष्णस्य स्पर्शात् कम्पितः अभवत्। स गजः भूमौ पतित्वा, क्रीडया शीघ्रं उत्थाय, पतितः इति मन्यते स्म, क्रोधात् शुण्डाभ्यां भूमिं ताडयामास। बलनिरोधे, महागजः, गजपालकैः प्रेरितः, कोपात् कृष्णे अभिपत्य, पुनः आक्रमणाय समुत्सुकः अभवत्। तस्मिन्नेव क्षणे, भगवान् मधुसूदनः तस्य शुण्डां हस्तेन गृहीत्वा, भूमौ सन्दधात्। पतिते गजे, सिंहः इव क्रीडया, कृष्णः तस्य दन्तं निष्कर्ष्य, तेन गजपालकं ताडयामास। मृतं गजं विहाय, गजदन्तं स्कन्धे निधाय, रक्तमेदसोः चिह्नैः अंकितः, पर्णशोभितमुखः, सः प्रविवेश। केचन गोपाः सह, बलदेवजनार्दनौ गजदन्तौ शस्त्ररूपेण गृहित्वा, राजन्, रंगभूमिं प्रविविशतुः। तत्र मल्लानां वज्रः, नराणां श्रेष्ठः, स्त्रीणां मनोहरः, गोपानां स्वजनः, दुष्टाधिपानां दण्डः, पितरौ बालः, भोजराजस्य मृत्युः, विप्राणां विश्वरूपः, योगिनां परं ब्रह्म, वृष्णीनां परमेश्वरः इति ज्ञायमानः, भ्रात्रा सह रंगभूमिं प्रविवेश। राजन्, कुअलयापीडवधं दृष्ट्वा, तौ अजितौ प्रविशतः, कंसः अपि अत्यन्तं संतप्तचित्तः अभवत्। तौ दीर्घबाहू, विविधवस्त्राभरणमाल्यवस्त्रैः भूषितौ, नटवरौ इव, सर्वजनानां मनांसि हरन्तौ, रंगे प्रविशन्तौ दीप्तिमन्तौ बभूवतुः। तत्र नगरजनाः ग्रामिणश्च, वेदिकासु उपविष्टाः, तौ परमपुरुषौ दृष्ट्वा, हर्षवेगेन चक्षुषोः मुखैः च सन्तुष्टाः, तयोः मुखदर्शनात् तृप्तिं न प्राप्नुवन्। चक्षुषा पिबन्ति, जिह्वया च लिलिह्यन्ति, घ्राणेन च जिघ्रन्ति, बाहुभ्यां च आलिङ्गन्ति इव। ते परस्परं संवादं कुर्वन्तः, दृष्टश्रुतपूर्वं सौन्दर्यं, गुणं, माधुर्यं, धैर्यं च पुनः पुनः स्मरन्ति। एते हि साक्षात् भगवान् हरिः नारायणः, अंशेन वसुदेवगृहे अवतीर्णौ इति। सः देवक्या जायमानः, गोकुलं नीतः, तत्र गोपगृहे रहसि कालेन वृद्धिं प्राप्तवान् इति ते स्मरन्ति।