कृष्णः तदा वामहस्तेन लीलया धनुः समुत्तोल्य सर्वेषां समक्षं क्षणेन तन्मण्ये संयोजयामास। ततः महाबलः स कृष्णः धनुः संपूर्णं समाकृष्य मध्ये भ्रंशयामास, यथा गजः इक्षुदण्डं भिन्द्यात्। तस्य धनुषो भङ्गनिनादः व्योम, पृथिवीं, दिशः च व्याप्तवान्। तं शब्दं श्रुत्वा कंसः भयाकुलः अभवत्। ततः कोपिताः रक्षकाः स्वैः अनुयायिभिः सह, 'गृह्णीत, हन्यताम्' इति शब्दयन्तः, कृष्णं ग्रहीतुं हन्तुं च समभ्यधावन्। तेषां तद्वैरभावं दृष्ट्वा बलरामः कृष्णश्च कोपितौ, धनुषः खण्डान् गृहीत्वा तान् रक्षःगणान् ताडयित्वा निपातितवन्तौ। कंसप्रेषितं तद्बलम् अपि निहत्य, तौ भ्रातरौ हृष्टौ सभां परित्यज्य, नगरस्य वैभवं निरीक्ष्य विचचारतुः। नगरवासिनः तयोः अद्भुतं पराक्रमं, तेजः, धैर्यं, रूपं च दृष्ट्वा, तौ देवेषु श्रेयांसौ इति मेनिरे। एवं तयोः स्वच्छन्दं विचरतोः, सूर्यः अस्तं गतः। कृष्णः बलरामश्च गोपालैः सहितौ नगरीं विहाय स्वशिबिरं प्रतिनिवृत्तौ। तत्र गोप्यः मुकुन्दस्य वियोगदुःखात् संतप्यमानाः, मथुरायां तस्मै हार्दं शुभाशिषः प्रायच्छन्। तं पुरुषोत्तमं सौरभ्यरूपं दृष्ट्वा, लक्ष्मीः अपि अन्यान् त्यक्त्वा केवलं तमेव ववाञ्छ। तयोः पादप्रक्षालनं कृत्वा, क्षीरयुतं भोजनं भुक्त्वा, कंसस्य चिन्तां ज्ञात्वा, तत्रैव रात्रिं सुखेन व्यतीयाताम्। कंसः धनुषो भङ्गं, रक्षसां विनाशं, गोविन्दबलरामयोः अद्भुतं क्रीडां च श्रुत्वा, अतीव व्याकुलः अभवत्। स जाग्रतः भयभीतः, अशुभसंकेतैः मनः क्लिष्टः, यथार्थकल्पितलक्षणानि मृत्युसमीपत्वं सूचयन्ति इति वर्णयामास। स दर्पणे स्वमस्तकं रहितं पश्यति स्म, क्वचित् द्विधा दृश्यते स्म, नक्षत्रेषु अपि द्वैधं पश्यति स्म। छायायाम् अन्तरालं पश्यति, स्वश्वासं न शृणोति, वृक्षेषु सुवर्णं पश्यति, पादचिह्नानि न दृश्यन्ते। स्वप्ने मृतान् आलिङ्गति, गर्दभे आरूढः, शोकयुक्तः, नलदमाल्यान् धारयन्, तैललेपनः, नग्नः च विचरति स्म। एवं स्वप्नजाग्रतयोः अशुभलक्षणानि दृष्ट्वा, मृत्युभयात् कम्पमानः, निद्रां न लभते स्म, चिन्तया पीडितः। रात्रौ व्यतीतायां, सूर्ये उदिते, कंसः महद् मल्लयुद्धोत्सवं आयोजयामास। पुरुषाः रंगभूमिं शोभयामासुः, मृदङ्गदुन्दुभ्यः निनदन्ति स्म, मञ्चाः माल्यध्वजवस्त्रतोरणैः भूषिताः। नगरजनाः, ग्रामिणः, ब्राह्मणक्षत्रियश्रेष्ठाः, स्वस्वस्थानं प्रविश्य, राजानः आसनानि जगृहुः। कंसः मन्त्रिभिः परिवृतः, राजमञ्चे उपविष्टः, देशाधिपैः परिवृतः, चित्ते व्याकुलः आसीत्। तत्र दुन्दुभिशब्दे, मल्लाः सुसज्जिताः, स्वगुरुभिः सह गर्विताः प्रविशन्ति स्म। चाणूरः, मुष्टिकः, कूटः, शालः, तोशलः च, मधुरनिनादेन हृष्टाः, रंगमञ्चमुपाजग्मुः। नन्दप्रधानाः गोपालाः, भोजराजेन आहूताः, स्वदानानि दत्त्वा, एकमञ्चे समं प्रविशन्ति स्म। एवं द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः समाप्तः—'मल्लरंगवर्णनं' नाम, श्रीमद्भागवते महापुराणे, सर्वोत्तमवैराग्यशास्त्रे, प्रथमस्कन्धस्य दशमे भागे। शुक उवाच—ततः कृष्णबलरामौ, शुचिस्नातौ, हे पार्थ, मल्लदुन्दुभीनिनादं श्रुत्वा, तं रंगं द्रष्टुं समुपजग्मतुः। रंगद्वारं समीपं गत्वा, कृष्णः तत्र कुवलयापीडं गजपतिं गजपालकप्रेरितं दृष्टवान्। शौरिः, कटीबन्धं बद्ध्वा, कुण्डलितकेशं अपाकृष्य, मेघनिनादसदृशेन स्वरेण गजपालं संबोधितवान्— 'गजपाल, मार्गं देहि, विलम्बं मा कुरु; अन्यथा अद्य त्वां गजं च यमालयं प्रेषयामि।' एवं तिरस्कृतः गजपालः क्रुद्धः, तं भीषणं गजं कृष्णस्योपरि प्रेरयामास। स गजः, यमसदृशः, वेगेन अभ्यधावत्, स्फुटेन सुण्डया कृष्णं गृहीत्वा, तेन मुक्तः स तम् आहत्य, तस्य पादयोः अधः गच्छति स्म। क्रुद्धः गजः केशवं दृष्ट्वा, गन्धं गृह्णन्, सुण्डया स्पृशन्, गृहीतुं न शशाक। कृष्णः तस्य पुच्छं गृहीत्वा, तम् अतिबलिनं गजं पञ्चविंशति धनुष्मात्रं यावत् आकृष्टवान्, यथा गरुडः नागं क्रीडया आकृष्येत्। अच्युतः तं गजं दक्षिणवामं चालयन्, शिशुरिव वत्सं परिभ्रमयामास। ततः सः गजं प्रत्यक्षं गत्वा, हस्तेन ताडयामास, स गजः पादपद्मस्पर्शात् विकम्पितः भूमौ पतितः। गजः शीघ्रं भूमितः उत्थाय, पतितमात्मानं मन्यन्, क्रुद्धः शृङ्गाभ्यां भूमिं ताडयामास। तस्य बलं निगृह्य, स महान् गजः, गजपालकप्रेरितः, क्रोधेन कृष्णं प्रति पुनः अभ्यधावत्। तस्य समभ्यधावतः, भगवान् मधुसूदनः तस्य सुण्डां हस्तेन गृहीत्वा, भूमौ निपातितवान्। पतितं गजं सिंहः इव क्रीडया आरुह्य, कृष्णः तस्य दन्तं निष्कृष्य, तेन एव गजपालं ताडितवान्। मृतं गजं परित्यज्य, दन्तं गृहीत्वा, स दन्तं स्कन्धे निधाय, शोणितमदमलिनः, स्वेदबिन्दुभिः शोभमानवदनः, रंगं प्रविष्टवान्। केचन गोपबालकैः सहितः, बलदेवः जनार्दनश्च, गजदन्तौ शस्त्ररूपेण गृहीत्वा, रंगमण्डलं प्रविशतुः। मल्लानां प्रति वज्रः, नराणां श्रेष्ठः, स्त्रीणां प्रति मनोहरः, गोपालानां बन्धुः, दुष्टराज्ञां दण्डः, मातापित्रोः पुत्रः, भोजराजस्य मृत्युः, पण्डितानां विश्वरूपः, योगिनां परमात्मा, वृष्णीनां परमेश्वरः इति ख्यातः, स भ्रात्रा सह रंगं प्रविष्टवान्।