अथाच्युतः नगरवासिभ्यः धनुर्यत्र तिष्ठति तद्विविच्य तत्र प्रविष्टः, तदद्भुतं धनुः देवराजस्य धनुष इव दृष्टवान्। तत् धनुः बहुभिः पुरुषैः रक्षितं, पूजितं, महतीं शोभां वहद् आसीत्। तत्रापि रक्षकैः निगृह्यमाणः कृष्णः बलात् तद् धनुः समादत्ते। स तु कृष्णः वामहस्तेन लीलया तत् धनुः समुत्तोल्य, सर्वेषां समक्षं त्वरया तन्मणिं बध्नात्। ततः महाबलः कृष्णः तद् धनुः प्रत्यञ्च्य मध्यदेशे चिच्छेद, यथा गजः इक्षुदण्डं भिन्द्यात्। तस्य धनुर्भङ्गस्य शब्दः व्योम्नि, पृथिव्याम्, सर्वदिक्कु प्रपूरितः। तं शब्दं श्रुत्वा कंसः भयेन समाक्रान्तः। ततः कोपिताः रक्षकाः स्वैः सहायैः सह, 'गृह्णीध्वम्! हन्यध्वम्!' इति शब्दयन्तः, कृष्णं ग्रहीतुं हन्तुं च समभ्यधावन्। तेषां तु तादृशं भावं दृष्ट्वा, बलरामकृष्णौ कोपमाविशताम्। धनुःखण्डौ गृह्य तान् रक्षःपुंसः प्रहृत्य निहतम् अकुरुताम्। कंसस्य प्रेषितं बलं निहत्य, तौ भ्रातरौ हृष्टौ सभां निष्क्रान्तौ, नगरस्य वैभवं पश्यन्तौ विचरतः। तदा नगरजनाः तयोः अद्भुतं पराक्रमं, तेजः, धैर्यं, रूपं च दृष्ट्वा, तौ देवेष्वपि श्रेष्ठौ मन्यन्ते। एवं तयोः स्वच्छन्दं विचरतोः, सूर्यास्तसमये, कृष्णबलरामौ गोपालकैः सह नगरात् रथस्थानं प्रतिनिवृत्तौ। गोप्यः तु मुकुन्दस्य वियोगेन संतप्ताः, मथुरायां तस्य शुभाशिषः प्रार्थयन्ति। तं पुरुषोत्तमं सौन्दर्यं निरीक्ष्य, लक्ष्मीः अन्यान् परित्यज्य केवलं तमेव ववाञ्छ। तयोः पादप्रक्षालनं कृत्वा, क्षीरयुक्तं भोजनं भुक्त्वा, कंसस्य भावं विदित्वा, सुखेन रात्रिं निन्युः। कंसः तु धनुर्भङ्गं, रक्षःसंहारं, गोविन्दरामयोः अद्भुतं क्रीडां च श्रुत्वा, महतीं व्यथां प्राप। स निशीथः भयेन न निद्रां लब्ध्वा, पापलक्षणैः मनः संकुलितः, स्वमृत्योरागमनाय अनेकानि साक्षात् कल्पितानि च निमित्तानि वर्णयामास। स स्वप्रतिबिम्बे शिरः रहितं पश्यति, यदा दृश्यते तदा द्विधा दृश्यते, तारा अपि द्वैध्यम् उपनयन्ति। छायायां छिद्राणि पश्यति, स्वश्वासं न शृणोति, वृक्षेषु सुवर्णं दर्शयति, पदचिह्नानि अपि नश्यन्ति। स्वप्ने मृतान् आलिङ्गति, गर्दभं आरोहति, शोकसमायुक्तः नलदमाल्यं धारयति, तैलाभ्यक्तः नग्नः विचरति। तादृशानि स्वप्नजाग्रत्स्थितानि निमित्तानि दृष्ट्वा, मृत्युशङ्कया भयाकुलः, निद्रां न लभते, चिन्तया मनः पीडितम्। अथ रात्र्यतीते, सूर्ये उदिते, कंसः महत् मल्लयुद्धमहोत्सवं समायोजयत्। तत्र पुरुषाः रंगभूमिं शोभयन्ति, मृदङ्गशङ्खध्वनिः प्रचलति, मञ्चाः माल्यध्वजपटतोरणैः भूषिताः। नगरजनाः, ग्रामिणः, ब्राह्मणक्षत्रियश्रेष्ठाः च यथायोग्यं प्रविशन्ति, राजानः च स्वस्थानानि गृहीत्वा उपविशन्ति। मन्त्रिभिः परिवृतः कंसः राजमञ्चे उपविश्य, प्रादेशिकराज्ञां मध्ये, चित्तेन उद्विग्नः आसीत्। तत्र शङ्खदुन्दुभिध्वनौ, भूषिताः मल्लाः स्वगुरुभिः सह गर्विताः प्रविशन्ति। चाणूरः, मुष्टिकः, कूटः, शालः, तोशलः च रंगमञ्चं प्रति सुमधुरसंगीतप्रहृष्टाः समुपेयुः। नन्दादयः गोपाः भोजराजेन आहूताः, स्वदानानि अर्प्य, एकस्मिन् मञ्चे प्रविशन्ति। एवं द्विचत्वारिंशदधिकचत्वारिंशत्तमेऽध्याये 'मल्लयुद्धरंगवर्णनं' नामकं प्रथमस्कन्धस्य दशमस्य भागस्य श्रीमद्भागवते महापुराणे परमहंस्यां संहितायां समाप्तम्। शुक उवाच— ततः कृष्णरामौ स्वशरीरं शुद्धीकृत्य, हे पारिक्षित्, मल्लयुद्धदुन्दुभिशब्दं श्रुत्वा तद् द्रष्टुं समुपेत्य। रंगद्वारं समुपसृत्य, कृष्णः कुवलयापीडं गजं तत्र स्थितं दृष्टवान्, यं हस्तिपः प्रेरयामास। सौरिः कटकं बद्ध्वा, कुण्डलितकचं परिमृज्य, मेघनिनादसदृशेन स्वरेण हस्तिपं प्रत्युवाच— 'हे हस्तिप, मार्गं देहि, विलम्बं मा कुरु; अन्यथा त्वां सह गजेन यमलोकं प्रेषयिष्यामि।' एवं तेन तिरस्कृतः हस्तिपः क्रुद्धः, तं भीषणं गजं कृष्णं प्रति प्रेरयामास। स गजः वेगेन अभ्यधावत्, स च कृष्णं सुदृढं सुण्डया गृहीत्वा, तस्य गृहीतमुक्त्वा तं ताडयित्वा, गजपादयोः अधः प्रविश्य। क्रुद्धः गजः दृष्ट्या गन्धेन च केशवं अन्वेष्य, सुण्डया स्पृशन् अपि, स तस्य गृहीतिं न प्राप। कृष्णः तु तस्य पुच्छं गृह्य, बलिनं गजं पञ्चविंशत्यङ्गुलपरिमाणं यथा गरुडः लीलया सर्पं आक्रमेत्, एवं प्राकर्षयत्। अच्युतः तं गजं दक्षिणवामं चालयन्, बालः वत्सं यथा परिभ्रमयेत्, तथा परिभ्रम्य। ततः तस्य पुरतः गत्वा, हस्तेन तं गजं ताडयामास, यः पादपातेन कम्पितः भूमौ पतितः। गजः तु लीलया शीघ्रं भूम्युत्थाय, पतितमात्मानं मन्यन्, कोपेन शुण्डाभ्यां भूमिं ताडयामास। यदा तस्य बलं अवरुद्धम्, तदा महागजः कोपितः, हस्तिपैः प्रेरितः, रुषा कृष्णं प्रति अभ्यधावत्। तं समभ्यधावतं माधुसूदनः तस्य सुण्डां हस्तेन गृहीत्वा, भूमौ न्यपतयत्। पतितगजस्य उपरि सिंह इव क्रीडया स्थित्वा, कृष्णः तस्य दन्तं निष्कृष्य, तेन हस्तिपं हस्तिपालं च ताडयामास। मृतं गजं त्यक्त्वा, दन्तं गृहीत्वा, स दन्तं स्कन्धे स्थापयन्, रक्तमदबिन्दुभिः चिह्नितः, स्वेदबिन्दुभिः मुखारविन्दं शभयन्, रंगमण्डलं प्रविष्टः।