तदा तया स्त्रिया सम्यक् विनयपूर्वकं प्रार्थितः श्रीकृष्णः, बलरामेण सह तस्याः सौम्यं वदनं निरीक्ष्य, तस्याः प्रियं स्मितपूर्वकं प्रत्युवाच, यत्र तस्याः सौन्दर्यं सर्वपुरुषहृदयहारिण्याः मनांसि आकर्षयति। स उवाच—"सुश्रोणि! यदा अस्माकं कृत्यं सम्पूर्णं भविष्यति, तदा वयं यदृच्छया विचरमाणाः तव गृहम् आगमिष्यामः; तदा त्वं अस्माकं शरण्याः भविष्यसि।" एवं मधुरैः वचोभिः तां सान्त्वयित्वा, कृष्णः बलरामेण सह वणिजां मार्गे अग्रे गच्छन्, तत्र जनैः नानाविधानि उपहाराणि—ताम्बूलानि, माल्यं, गन्धान् च—आनीय सत्कारितः अभवत्। तं दृष्ट्वा तदीयमधुरस्मरणेन स्त्रियः स्वात्मनः विस्मृताः, वस्त्राणि, केशा, कङ्कणानि अपि स्रुतानि, चित्रपटे लिखितनारीवत् अचेष्टिताः अभवन्। ततः अच्युतः नगरवासिभिः धनुषः सthalं पृष्ट्वा, तत्र प्रविश्य, इन्द्रधनुषः सदृशं दिव्यं धनुः ददर्श। तद् धनुः बहुभिः रक्षिभिः संरक्षितं, पूजितं, महतीं प्रभां वहन्, किंतु कृष्णः तैः रक्षिभिः प्रतिषिद्धः अपि सन्, बलात् तद् धनुः समादत्त। सः तद् धनुः वामहस्तेन लीलया उत्थाप्य, सर्वेषां जनानां सम्मुखे तत् क्षणेन सज्यं कृत्वा, महाबलवान् कृष्णः तद् मध्यतः आकृष्य, गजः इव इक्षुदण्डं भिनत्ति, एवं तद् विदारितवान्। तस्य धनुषोः भेदननिनादेन दिवं, पृथिवीं, सर्वदिक् च व्याप्य, कंसः तं शब्दं श्रुत्वा भयाकुलः अभवत्। तदा रक्षिणः क्रुद्धाः, स्वैः सहायैः सह, कृष्णं गृहीत्वा हन्तुम् उद्युक्ताः, "गृह्णीत, हन्यताम्!" इति शब्दं कृत्वा अभिद्रवन्ति। तेषां दुष्टाभिप्रायं ज्ञात्वा, बलरामकृष्णौ कोपाविष्टौ, तस्य धनुषः खण्डैः तान् प्रहार्य, तत्रैव हत्वा। एवं कंसस्य प्रेषितबलं निहत्य, तौ हृष्टौ सभां निर्गत्य, नगरस्य वैभवं निरीक्ष्य विचरन्तौ। नगरजनाः तयोः अद्भुतवीर्यं, तेजः, धैर्यं, रूपं च दृष्ट्वा, तौ देवानां श्रेष्ठौ इति मन्यन्ते। यदा तौ नगरं विचरन्तौ, सवयं सूर्यास्तं गतः; तदा कृष्णबलरामौ गोपालैः सहितौ नगरात् स्वशकटनिकेतनं प्रत्यागच्छताम्। मथुरायां मुकुन्दविरहक्लिष्टाः गोप्यः, तस्मै हृदयपूर्वकं आशीर्वादान् ददुः; पुरुषश्रेष्ठस्य सौन्दर्यं निरीक्ष्य, लक्ष्मीः अपि अन्यान् परित्यज्य केवलं तं ववाञ्छ। ततः पादप्रक्षालनं कृत्वा, क्षीरयुक्तं भोजनं भुक्त्वा, तौ सुखेन रजनीं निन्यतुः, कंसस्य चेष्टां ज्ञात्वा। कंसः तु धनुषो भङ्गं, स्वबलनाशं, गोविन्दरामयोः अद्भुतलीलां च श्रुत्वा, महद् उद्वेगं प्रपेदे। सः निशासु निद्राहीनः, भयाकुलचित्तः, अमंगलपूर्वकं चिन्तयन्, मृत्युसमीपगतानि नानाविधानि स्वप्नदर्शनानि, साक्षात् च, व्याहृतवान्। स्वप्रतिबिम्बे शिरोऽभावं, द्विविधं शिरः, तारागणस्य द्वैधत्वं, छायायां छिद्राणि, स्वश्वासानश्रवणं, वृक्षेषु सुवर्णदर्शनं, पादचिह्नानां लोपं च अपश्यत्। स्वप्ने मृतान् आलिङ्गनं, गर्दभारोहणं, शोकनुभवः, नालदामाल्यधारणं, तैललेपनं, नग्नविहारं च दृष्टवान्। एवं स्वप्नजाग्रत्स्थितयोः तानि अशुभानि लक्षणानि दृष्ट्वा, मृत्युभयं प्राप्तः, निद्रां न लब्धवान्, चिन्तायाम् एव मग्नः। रात्र्यतीते, सूर्योदये, कंसः महोत्सवं मल्लयुद्धस्य समारब्धवान्। पुरुषैः रंगभूमिः अलङ्कृता, दुन्दुभीनां भेरीणां शब्दः, वेदिकाः माल्यध्वजपटाकाभिः तोरणैः च शोभिता अभवन्। नगरजनाः, ग्राम्याः, ब्राह्मणक्षत्रियश्रेष्ठाः, स्वस्थानं प्रविश्य, राजानः स्वासनेषु उपाविशत्। कंसः मन्त्रिभिः परिवृतः, राजवेदिकायाम् उपविश्य, देशाधिपैः परिवृतः, उद्विग्नहृदयः अभवत्। तत्र दुन्दुभीणां शब्देन, मल्लाः सुशोभनवेषधारिणः, स्वगुरुभिः सह, गर्विताः प्रविशन्ति। चाणूरः, मुष्टिकः, कूटः, शालः, तोशलकः च, मधुरनादेन प्रमुदिताः रंगमञ्चं प्रति आगच्छन्। नन्दमुख्या गोपाः, भोजराजेन आहूताः, स्वदत्तदानानि समर्प्य, एकस्मिन्नेव वेदिकायां प्रविशन्ति। एवमष्टचत्वारिंशदुत्तरद्विचत्वारिंशत्तमे अध्याये, "मल्लरंगवर्णनं" नाम, श्रीमद्भागवते महापुराणे, परमं संन्यासिनां शास्त्रे, प्रथमस्कन्धस्य दशमे भागे समाप्यते। शुक उवाच—ततः कृष्णरामौ, आत्मानं शुद्धीकृत्य, हे पार्थ, मल्लरंगस्य दुन्दुभीनिनादं श्रुत्वा, तं द्रष्टुं जग्मतुः। रंगद्वारम् आगत्य, कृष्णः तत्र कुवलयापीडं हस्तिनं, हस्तिपालेन प्रेरितं, स्थितं ददर्श। शौरिः, मेखलां बद्ध्वा, कुण्डलितकेशं परिकर्षन्, मेघगम्भीरया वाचा हस्तिपालं उवाच—"हस्तिपाल! अस्मान् मार्गं ददातु, विलम्बं मा कुरु; अन्यथा अद्य त्वां तव च गजं यमलोकं प्रेषयिष्यामि।" एवं तेन तिरस्कृतः हस्तिपालः, कोपसमन्वितः, तं भीषणं गजं कृष्णे प्रेरयामास। स महागजः, यमसदृशः, वेगेन अभिद्रुत्य, कृष्णं गृहीत्वा, सः तस्य हस्तात् स्फुटित्वा, गजं ताडयन्, तस्य पादतले प्रविश्य विचलितः। क्रुद्धः स गजः, कृष्णे दृक्-गन्धं स्थापयन्, सान्द्रं सन्निपात्य, पुनः अपि तस्य गृहीत्वा न अशकत्। कृष्णः तस्य पुच्छं गृहीत्वा, तं महागजं पञ्चविंशत्यङ्गुलपरिमाणं यथा गरुडः सर्पं लीलया आकर्षति, तथा आकर्षन्। अच्युतः तम् इदं चेदं कृत्वा, बालकः वत्सं यथा घूर्णयति, एवं तम् अपि घूर्णयन्। ततः सः गजस्य सम्मुखं गत्वा, कराभ्यां ताडयन्, गजं कम्पयन्, पातयन्, पादैः स्पृशन्, पुनः पुनः उत्तिष्ठन्। स गजः, भूमौ पतितः इति मन्यन्, क्रीडया शीघ्रं उत्थाय, रोषात् भूमिं दन्तैः ताडितवान्। एवं श्रीकृष्णस्य दिव्यलीलासु, बलरामस्य च वीर्ये, कंसस्य च भयाकुलचित्ते, नगरजनानां च विस्मयमग्नदृष्टिषु, भागवते महापुराणे एषा कथा प्रवहति।