सा स्त्री कृष्णं समुपेत्य सस्नेहं प्रार्थयामास—"आगच्छ वीर, मम गृहम्; त्वां विना न शक्नोमि स्थितुं, मे हृदयं त्वया कम्पितम्। अतः, पुरुषश्रेष्ठ, मयि दया कुरु।" तस्याः प्रार्थनां श्रुत्वा, बलरामस्य साक्षात् सन्निधौ, अनुयायिभिः निरीयमाणः श्रीकृष्णः स्मितपूर्वकं तस्यै प्रत्युवाच—"सुन्दरी, यदा अस्माकं कार्यं सम्पूर्णं भविष्यति, तदा त्वम् अस्माकं विचरदां शरण्याभविष्यसि।" इति मधुरवचनैः तां सान्त्व्य, कृष्णः बलरामेण सह वणिक्पथेन अगच्छत्। तत्र जनाः तौ विविधैः द्रव्यैः, ताम्बूलैः, माल्यैः, गन्धानुलेपनैः च सत्कृत्य, आदरं प्रददुः। कृष्णदर्शनस्मरणविह्वलाः स्त्रियः तन्मायायाः प्रभावात् स्वात्मनं विस्मृत्य, वस्त्राणि, केशान्, कङ्कणानि च विसृज्य, चित्रपटे स्थिता इव बभूवुः। ततोऽच्युतः नगरवासिभ्यः धनुषः स्थानं पृष्ट्वा, तत्र प्रविश्य, इन्द्रधनुष इव दिव्यं धनुः दृष्टवान्। तत् धनुः बहुभिः पुरुषैः संरक्षितं, पूजितं, महत्या श्रीया युक्तं च आसीत्। रक्षकैः निरोध्यमानः अपि, कृष्णः बलात् तदधनुः समादत्त। सः धनुः वामहस्तेन क्रीडया समुत्क्षिप्य, सर्वेषां पुरतः क्षणेन तन्न्यस्य, महाबलवान् कृष्णः तन्मध्यं चापं यथा हस्ती इक्षुदण्डं भिनत्ति तथा चकार। तस्य धनुषो भञ्जनध्वनिना द्यौः, पृथिवी, दिशः च व्याप्ताः; तं शब्दं श्रुत्वा कंसः भयग्रस्तः अभवत्। ततः कोपिताः रक्षकाः स्वैः सहचरैः सह, "गृह्णीत, हन्यताम्" इति घोषयन्तः, कृष्णं ग्रहीतुं हन्तुं च समुपेतुः। तेषां तद्वैरभावं दृष्ट्वा, बलरामकृष्णौ च कोपितौ, धनुषो भग्नांशान् आदाय, तान् ताडयित्वा निहतम् अकुरुताम्। कंसस्य प्रेषितं बलं हत्वा, तौ हर्षपूर्णौ सभां निर्गत्य, नगरीं विचित्रां निरीक्षन्तौ विचरतुः। नगरेषु जनाः तयोः अद्भुतं पराक्रमं, तेजः, आत्मविश्वासं, रूपं च दृष्ट्वा, तौ देवानामपि श्रेष्ठौ इति मेनिरे। तयोः क्रीडतोः, सूर्यास्ते जातः; कृष्णबलरामौ गोपालैः सह नगरात् स्वयन्त्रं प्रति प्रतिनिवृत्तौ। तदानीं मथुरायां गाप्यः मुकुन्दवियोगविह्वलाः, तं पुरुषोत्तमं दृष्ट्वा, लक्ष्मीः अपि अन्यान् परित्यज्य केवलं तमेव ववाञ्छ। पादप्रक्षालनं कृत्वा, क्षीरमिश्रं भक्ष्यं भुञ्जानौ, तौ रात्रिं सुखेन न्यवसताम्, कंसस्य अभिप्रायं विदित्वा। कंसः धनुषो भङ्गं, रक्षिणां वधं, गोविन्दरामयोः अद्भुतक्रीडां च श्रुत्वा, महता भयेन कम्पितः अभवत्। सः, दुःस्वप्नैः च अशुभैः च चिन्तितः, निद्रारहितः, मृत्युसंकेतैः व्याकुलचित्तः, वस्तुतः कल्पितांश्च लक्षणान् वर्णयामास। स्वप्रतिबिम्बे शिरोऽभावं, क्वचित् द्वितीयं शिरः, नक्षत्रेषु द्वैधभावं च दृष्टवान्। छायायां विवरं, स्वश्वासं न शृणोति, वृक्षेषु सुवर्णदर्शनं, पादचिह्नानां लोपं च अपश्यत्। स्वप्ने मृतान् आलिङ्गति, गर्दभमारूढः, शोकयुक्तः, नालदामाल्यधारी, तैललेपितः, नग्नः च भ्रमति स्म। एवं स्वप्नजाग्रतयोः अशुभलक्षणानि दृष्ट्वा, मृत्युभयात् कम्पितः, निद्रां न लब्धवान्, चिन्तया पीडितः। रजनीत्युक्त्वा, सूर्ये उदिते, कंसः महोत्सवं मल्लयुद्धस्य समारब्धवान्। पुरुषाः मण्डपं शोभायुक्तं कृत्वा, दुन्दुभिध्वनिं चकारुः; वेदिका, पताकाः, वस्त्राणि, तोरणानि च अलङ्कृतानि। नगरजनाः, ग्रामवासिनः, ब्राह्मणक्षत्रियश्रेष्ठाः च, यथायोग्यं प्रविश्य, राजानः स्वस्थानानि आसाद्य उपविविशुः। मन्त्रिभिः परिवृतः कंसः, प्रादेशिकाधिपैः मध्यस्थः, राजपीठे उपाविशत्, तस्य हृदयं उद्विग्नम्। दुन्दुभीणां घोषे, मल्लाः सुशोभिताः, गर्वयुक्ताः, आचार्यैः सह प्रविशन्ति स्म। चाणूरः, मुष्टिकः, कूटः, शालः, तोशलः च, मधुरध्वनिना हृष्टाः, रंगमञ्चम् उपययुः। नन्दमुख्यैः नीताः गोपालाः, भोजराजेन आहूताः, द्रव्याणि समर्प्य, एकस्मिन्नेव वेदिकायां प्रविश्य उपाविशन्। एवं द्विचत्वारिंशदधिकैकत्रिंशत्तमेऽध्याये, "मल्लयुद्धमण्डपवर्णनं" नाम, श्रीमद्भागवते महापुराणे, परमहनसां शास्त्रे, प्रथमस्कन्धे, अर्धे समाप्तम्। शुक उवाच—ततः कृष्णबलरामौ, शुचिस्नातौ, रणरिपो, मल्लयुद्धदुन्दुभिध्वनिं श्रुत्वा, तं द्रष्टुं समुपेत्य, रंगद्वारमुपाजग्मतुः। तत्र कृष्णः द्वारि स्थितं कुअलयापीडगजं दृष्ट्वा, हस्तिपालेन प्रेरितम्, तस्य समीपमगच्छत्। शौरिः, मेखलां बद्ध्वा, कुण्डलितकेशं अपास्य, मेघनादसमस्वरेण हस्तिपालं सम्बोधितवान्—"हस्तिपाल, अस्मभ्यं मार्गं ददातु, विलम्बं मा कुरु; अन्यथा अद्य त्वं गजश्च यमसद्म गमिष्यथः।" इति तेन ताडितः, हस्तिपालः कोपात् तं महागजं कृष्णं प्रति प्रेरयामास; स गजः कालसदृशः, तं समभ्यधावत्। स गजः कृष्णं शुण्डया दृढमाकृष्य, तस्य हस्ताद् मुक्त्वा, तं ताडयामास; कृष्णः तस्य पादमूले प्रविश्य, तं प्रहारयामास। कोपितः स गजः, केशवस्य गन्धानुगच्छन्, शुण्डया तं स्पृष्ट्वा, पुनः तस्य गृहीतुं न शक्तः। कृष्णः तस्य पुच्छं गृहित्वा, तं महागजं पञ्चविंशत्यङ्गुलपरिमाणं यथा गरुडः सर्पं क्रीडया आकर्षयेत्, तथा चकार। आच्युतः तं गजं दक्षिणं वामं च परिभ्रम्य, यथा बालः वत्सं परिभ्रमयेत्, तथैव तं चालयामास। अनन्तरं, सम्यक् समागत्य, तं हस्तेन ताडयामास; स गजः कम्पितः, पतितः च, कृष्णः चरणैः तं स्पृशन् प्रागच्छत्।