ततः ताभ्यां स्वकीयवर्णात् भिन्नवर्णेन शोभमानं तैलकं धारयद्भ्यां, परतः प्राप्तं भागं गृहीत्वा, तयोः रूपमन्योन्यसम्भागेन अधिकं मनोहरं बभूव। तदा भगवाञ् श्रीकृष्णः, रम्यवदना कुब्जां दृष्ट्वा, तस्याः दर्शनस्य फलम् आत्मनः क्रियया दर्शयन्, तुष्टः सन् तां कुब्जां सिध्दुम् उद्यतवान्। स भगवान् अच्युतः, स्वपादौ तस्याः पादयोः स्थाप्य, हस्तस्योर्ध्वाङ्गुल्या तस्याः चिबुकं उत्थाप्य, ताम् ऊर्ध्वं चकार, तस्याः कुटिलं शरीरं सम्यक् अकारयत्। तदा मुकुन्दस्पर्शात् सा स्त्री, यः शरीरं समं सुष्ठु च बभूव, विशालकट्या, उन्नतस्तन्या, अत्युत्तमया स्त्रिया साक्षात् परिवर्तिता अभवत्। सा सुन्दरी, सौभाग्यगुणदानैः युक्ता, कृष्णस्य उत्तरीयमाकर्ष्य, स्मितमुखी, जागरितकामना, केशवम् इदं वचनम् अब्रवीत्— “आगच्छ वीर, मम गृहम्, त्वां विना मम धैर्यं नास्ति; त्वया मम हृदयं कम्पितम्, अतः कृपां कुरु, पुरुषश्रेष्ठ!” एवं तया प्रार्थितः कृष्णः, बलरामेण निरीक्ष्यमाणः, अनुयायिभिः च पश्यद्भिः, स्मितपूर्वम् इदं प्रत्युवाच— “सुश्रोणि! येषां मनांसि हर्षयन्ति त्वं, तव गृहम् अहम् आगमिष्यामि। यदा अस्माकं कार्यं संपूर्णं भविष्यति, तदा वयं भवत्याः शरणं यास्यामः।” एवं मधुरवचोभिः ताम् आश्वास्य, कृष्णः बलरामसहितः, वणिक्पथेन अगच्छत्, तत्र च जनैः ताम्बूलमाल्यगन्धानां उपहारैः पूजितः। तं दृष्ट्वा स्मृत्वा च स्त्रियः स्वात्मनं विस्मृताः, वस्त्रकेशवलयादीनि अपसृतानि, चित्रिताङ्गनाः इव बभूवुः। ततः अच्युतः नगरवासिभिः धनुषः स्थानं पृष्ट्वा, तत्र प्रविष्टः, इन्द्रधनुषः सदृशं महदधनुः अपश्यत्। तत् धनुः बहुभिः रक्षिभिः रक्षितम्, पूजितं च, महद्विभूतियुतम् आसीत्। रक्षिभिः निवार्यमाणः अपि, कृष्णः बलात् धनुः आदत्त। स तद् धनुः वामहस्तेन ललितया उद्दधार, सर्वेषां पश्यतां मध्ये तत् क्षणात् प्रत्यषिञ्चत्। तत् धनुः आकृष्य, महाबलः कृष्णः मध्यभागे चिच्छेद, यथा गजः इक्षुदण्डं भिनत्ति। तस्य धनुषः भञ्जनध्वनिः द्यां, पृथिवीं, दिशः च व्याप्य, कंसः तं शब्दं श्रुत्वा भयाकुलः अभवत्। ततः कोपिताः रक्षकाः, स्वैः अनुचरैः सह, तं गृह्णीयात्, हन्यात् इति शब्दयन्तः, त्वरया तत्र समागच्छन्। ततः तेषां विरोधभावं ज्ञात्वा, बलरामकृष्णौ कोपितौ, धनुषः खण्डांश्च गृह्य, तान् प्रहार्य, तत्रैव निहतवन्तौ। कंसस्य प्रेषितं सैन्यं हत्वा, तौ हृष्टौ सभां निर्गत्य, नगरस्य वैभवं निरीक्ष्य विचरितवन्तौ। नगरजनाः तयोः अद्भुतं पराक्रमं, तेजः, धैर्यं, रूपं च दृष्ट्वा, तौ सुरश्रेष्ठौ इति मेनिरे। तौ नगरं विचरन्तौ, सूर्यास्तसमये, गोपैः सहितौ, नगरात् रथस्थानं प्रत्युपाविशताम्। गोप्यः मुकुन्दविरहव्यथिताः, मथुरायां तस्मै हार्दिकं मङ्गलं प्रायच्छन्; पुरुषोत्तमस्य सौन्दर्यं वीक्ष्य, लक्ष्मीः अन्यान् परित्यज्य केवलं तमेव ववाञ्छ। तयोः पादौ प्रक्षाल्य, पयसा मिश्रितं भोजनं भुक्त्वा, कंसस्य भावितमनोरथं जानन्तौ, तौ सुखेन रात्रिं निन्यतुः। कंसः तु धनुषो भङ्गं, रक्षिणां विनाशं, गोविन्दरामयोः विलक्षणं क्रीडां च श्रुत्वा, महतीं व्यथां प्राप। स निशां न निद्रां लब्ध्वा, भयाकुलचित्तः, अशुभैः निमित्तैः विचलितः, स्वमृत्योरागमनं सूचयन्ति इति तत्त्वातत्त्वदृष्टानि अनेकानि लक्षयामास। स्वप्रतिबिम्बे शिरो न दृष्ट्वा, क्वचित् द्विधा दृष्ट्वा, नक्षत्रेषु च मिथ्यात्वं पश्यन्, छायायां छिद्राणि अपश्यत्, स्वश्वासं न शृणोति, वृक्षेषु सुवर्णं पश्यन्, पादचिह्नानि अदृश्यन्त। स्वप्ने मृतान् आलिङ्गति, गर्दभं आरोहति, दुःखं अनुभवति, नलदमाल्यं धारयति, तैललेपितः, नग्नः च विचरति। एवं स्वप्नजाग्रतयोः अपि निमित्तानि दृष्ट्वा, मृत्युभयात् कम्पमानः, निद्रां न प्राप, चिन्तायाम् अवस्थितः। निशायां व्यतीतायां, सूर्ये उदिते, कंसः महोत्सवं मल्लयुद्धस्य आयोजयामास। तत्र पुरुषाः रंगभूमिं शोभयन्तः, मृदङ्गदुन्दुभ्यादीनां शब्दैः, मञ्चाः माल्यध्वजपटतोरणैः अलङ्कृताः। नगरवासिनः, ग्रामजनाः, ब्राह्मणक्षत्रियाधिपाः च, स्वस्वस्थानानि गत्वा, राजानः चोपविशन्। कंसः मन्त्रिभिः परिवृतः, राजमञ्चे उपविष्टः, देशाधिपैः मध्यस्थः, चित्ते स्पन्दमानः आसीत्। मृदङ्गशब्दैः, दुन्दुभीनादैः च, मल्लाः शोभायुक्ताः, स्वगुरुभिः सह, गर्विताः प्रविशन्। चाणूरः, मुष्टिकः, कूटः, शालः, तोशलः च, मधुरसंगीतसुखेन प्रमुदिताः, रंगभूमिम् आगच्छन्। नन्दादयः गोपाः, भोजराजेन आहूताः, उपहारान् समर्प्य, एकस्मिन् मञ्चे समं प्रविशन्। एवं दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे, 'मल्लरंगवर्णनं' नाम द्विचत्वारिंशः अध्यायः समाप्तः। शुक उवाच— ततो कृष्णरामौ, शुचिस्नातौ, हे पार्थ, मल्लयुद्धदुन्दुभीः निनादम् श्रुत्वा, तं द्रष्टुं जग्मतुः। रंगद्वारम् उपेत्य, कृष्णः तत्र कुवलयापीडं गजं स्थितं अपश्यत्, हस्तिपालेन प्रेरितम्। शौरिः, मेखलां बद्ध्वा, कुञ्चितकचं परिमृज्य, मेघगम्भीरया वाचा हस्तिपालं उवाच— “हस्तिपाल! पन्थानं देहि, विलम्बं मा कुरु; अन्यथा अद्य त्वां गजं च यमालयं प्रेषयिष्यामि।” एवं तेन तर्जितः हस्तिपालः, कोपेन उद्धूतः, तं क्रुद्धं गजं कृष्णे प्रति प्रेषयामास, यः मृत्युसमानः आसीत्।