सा तयोः रूपेण, माधुर्येण, स्मितेन, मधुरवाक्यैः च, कटाक्षैः च आकृष्टा, उन्नतवर्णस्य गन्धस्य उभयोः अंगेषु अङ्गरागं सम्यक् अलिप्यत्। तदनन्तरम्, अन्यस्य अंशं प्राप्त्वा, तयोः शरीरयोः तस्माद् अङ्गरागात् विविधवर्णशोभया भूषितयोः, तयोः रूपं अधिकं सुन्दरं अभवत्। श्रीभगवान्, तया कुब्जया रूपशोभायुक्तया प्रसन्नः, तस्यां दर्शनेन फलं दर्शयितुम् उद्यत् अभवत्। तस्याः चरणयोः अपि निजपादौ स्थाप्य, हस्तस्य उन्नताङ्गुलिभिः तस्याः चिबुकं उत्थाप्य, अच्युतः तां उन्नम्य, तस्याः शरीरं सम्यक् उन्नतं कृतवान्। तदा, मुकुन्दस्य स्पर्शात्, तस्याः शरीरं सम्यक् उन्नतं, सुन्दरतया पूर्णं, विस्तीर्णजघनं, उन्नतस्तनं, रमणीयं स्त्रीरूपं प्राप्तवती। तया, रूपेण, गुणैः, उदारतया युक्तया, कृष्णस्य उत्तरीयम् आकृष्य, स्मितं कृत्वा, कामोद्रेकात् केशवम् उवाच। सा उवाच—"आगच्छ वीर! मम गृहम् गच्छाव; त्वां विना मम धैर्यं नास्ति। मम हृदयम् त्वया कम्पितम्—त्वं पुरुषश्रेष्ठ! मम कृपां कुरु।" तस्याः एवम् प्रार्थनां श्रुत्वा, कृष्णः, बलरामे निरीक्षति, अनुयायिभिः च पश्यति, स्मितं कृत्वा तस्यै प्रत्युवाच। "सुन्दरी! पुरुषाणां हृदयानि मोदिनी! यदा कार्यं सम्पूर्णं भवति, तदा वयं तव गृहम् आगमिष्यामः; तव आश्रयः भविष्यामः।" तां मधुरवाक्यैः सान्त्व्य, कृष्णः बलरामेन सह गृहीपथम् अगच्छत्; तदानीं जनैः तौ विविधैः उपहारैः, ताम्बूलैः, माल्यैः, गन्धैः च पूजितौ। तस्य दर्शनात् स्मरणात् च स्त्रियः आत्मनः विस्मृत्य, वस्त्राणि, केशानि, कङ्कणानि अपि पतितानि, चित्रितपुत्रिकावत् अभवन्। तदनन्तरम्, अच्युतः नगरवासिभिः धनुषः स्थानं पृष्ट्वा, तत्र प्रविष्टः, इन्द्रधनुषः सदृशं अद्भुतं धनुः अपश्यत्। तद् धनुः, बहुभिः रक्षकैः रक्षितम्, पूजितम्, महद् तेजस्वि च, कृष्णः रक्षकैः निरोध्यमानः अपि, बलात् धनुः आदत्त। सः धनुः, वामहस्तेन, क्रीडया उत्थाप्य, क्षणेन सर्वेषां समक्षं योजितवान्; तद् आकृष्य, वीरः कृष्णः, मध्यभागे धनुः चिच्छेद, यथा गजः इक्षुदण्डं भञ्जयति। धनुषः भेदनध्वनिः व्योम्नि, भूमौ, सर्वदिशासु व्याप्य, तं श्रुत्वा कंसः भयेन आक्रान्तः। ततः क्रुद्धाः रक्षकाः, अनुयायिनः, आक्रान्ताः, कृष्णं गृहीत्वा हन्तुं धावन्तः, "गृह्णीत! हन्त!" इति गर्जन्तः। तेषां वैरभावं दृष्ट्वा, बलरामः कृष्णः च क्रुद्धौ अभवताम्; धनुषः खण्डांशं आदाय, तैः तान् प्रहार्य, हत्वा। कंसस्य बलं हत्वा, तौ हर्षपूर्णौ, सभां त्यक्त्वा, नगरस्य वैभवं पश्यन्तौ विचरन्तौ। नगरजनाः तयोः अद्भुतं वीर्यं, तेजः, धैर्यं, रूपं च दृष्ट्वा, तौ देवश्रेष्ठौ इति मनीषितवन्तः। तयोः नगरं विचरन्तयोः, सूर्यास्तः अभवत्; कृष्णः बलरामः च, गोपालैः सहितौ, नगरात् स्वशिबिरं प्रत्यागतौ। गोप्यः मुकुन्दस्य वियोगेन संतप्य, मथुरायाम् हृदयपूर्वकं शुभाशीषः दत्तवन्त्यः; पुरुषश्रेष्ठस्य रूपं दृष्ट्वा, लक्ष्मीः अन्यान् परित्यज्य, केवलं तं इच्छन्ती। पादप्रक्षालनं कृत्वा, क्षीरयुतं भोजनं भुक्त्वा, तौ रात्रिं सुखेन व्यतीतवन्तौ, कंसस्य अभिप्रायं ज्ञात्वा। कंसः धनुषः भेदनं, रक्षकाणां नाशं, गोविन्दरमयोः अद्भुतं क्रीडनं श्रुत्वा, महद् व्यथितः अभवत्। निद्राहीनः, भयात्, दुष्टशकुनैः च व्याकुलचित्तः, मृत्युसमीपं सूचयन्ति इति अनेकानि लक्षणानि, यथार्थानि, कल्पितानि च, वर्णयामास। स्वप्रतिबिम्बे शिरः नास्ति, यदा अस्ति, तदा द्विगुणं दृश्यते; तारेषु द्विविधता। छायायाम् छिद्राणि पश्यति, स्वश्वासं न शृणोति, वृक्षेषु सुवर्णं पश्यति, पदचिह्नानि लुप्तानि। स्वप्ने मृतं आलिङ्गति, गर्दभे आरोहति, शोकं अनुभवति, नलदमाल्यं धारयति, तैलं लिप्तवान्, नग्नः विचरति। एवं स्वप्नजाग्रतयोः शकुनान् दृष्ट्वा, मृत्युभयात् सः निद्रां न प्राप्तः, चिन्तया पूर्णः। रात्रिः गता, सूर्यः उदितः, कंसः महान् मल्लयुद्धोत्सवम् आयोजयत्। तत्र पुरुषैः रंगभूमिः अलङ्कृता, मृदङ्गशब्दः, तुर्यध्वनिः, मञ्चाः माल्यैः, पताकाभिः, वस्त्रैः, तोरणैः च भूषिताः। तत्र नगरवासिनः, ग्रामजनाः, ब्राह्मणक्षत्रियवर्याः, स्वस्वस्थानं प्रविश्य, राजानः आसनं अासीतवन्तः। मन्त्रिभिः परिवृतः कंसः राजासनस्थः, देशाधिपैः मध्यस्थः, व्याकुलहृदयः। तुर्यध्वनिः, मृदङ्गशब्दः च, मल्लाः सुश्रृङ्गारिता, गर्विता, आचार्यैः सह प्रविष्टाः। चाणूरः, मुश्टिकः, कूटः, शालः, तोशलः च रंगभूमिं प्रविश्य, मधुरसंगीतानन्दिताः। नन्दप्रमुखाः गोपालाः, भोजराजेन आहूताः, उपहारान् दत्त्वा, एका मञ्चा प्रविश्य। एवं, दशमस्कन्धस्य पूर्वभागे, श्रीमद्भागवते महापुराणे, सर्वोत्तमविरक्तशास्त्रे, रंगभूमिवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशः अध्यायः समाप्तः। शुकः उवाच—ततः, कृष्णः रामः च, आत्मानं शुद्धीकृत्य, हे पार्थ, मल्लमृदङ्गध्वनिं श्रुत्वा, रंगभूमिं द्रष्टुम् आगतौ। रंगभूमिद्वारम् समीपं गत्वा, कृष्णः कुवलयापीडं हस्तिपालेन प्रेरितं स्थितं अपश्यत्। शौरिः, मेखलां बन्धित्वा, कुञ्चितकेशं अपास्य, गर्जनध्वनिसदृशं वाक्यं हस्तिपालं प्रति उवाच। "हस्तिपाल! मार्गं देहि, विलम्बं मा कुरु; अन्यथा अद्य अहम् त्वां च तव हस्तिं च यमलोकं प्रेषयिष्यामि।