शुक उवाच—कुब्जायै कृपां दर्शयित्वा, धनुर् भङ्क्त्वा, मल्लभूमिं च सज्जीकृत्य, माधवः राजमार्गे प्रयातः। तत्र सः एकां सुन्दरमुखीं युवतीं ददर्श, या गन्धयुक्तं उङ्गारघटं वहन्ती गच्छति स्म। सा त्रिवक्रा नाम, मुखे स्मितसुमधुरं च उल्लासं च वहन्ती। तां भगवान् सस्मितं पप्रच्छ—"काऽसि सुश्रोणि? एषः कः सुरभिः उङ्गारः? कस्य दासी त्वम्? अस्माकं सन्देहं स्पष्टय। एतत् उत्तमं उङ्गारं अस्माकं अङ्गेषु अङ्कुरु; तेन तव सौभाग्यं शीघ्रं समृद्धिं प्राप्स्यति।" सा सैरन्ध्री उवाच—"कंसप्रसादिता अहम्, सुष्ठु सुन्दर! मम नाम त्रिवक्रा। उङ्गारनिर्माणं मम कार्यम्, यच्च मया निर्मीयते, तत् भोजराजस्य प्रियतमा वस्तु। भवन्तौ विहाय अन्यः कः अर्हति एतस्य उपयोगं?" तयोः रूपसौन्दर्यस्मितभाषणावलोकनैः आकृष्टा सा त्रिवक्रा, ताभ्यां समृद्धं उङ्गारं अङ्कुरुत। ततो भगवान् कृष्णः तेन उङ्गारेण भूषितः, स्वर्णवर्णात् भिन्नवर्णेन दीप्तिमान्, बलरामसहितः, अधिकं मनोहरः अभवत्। प्रसन्नः स भगवान्, दर्शनेन स्वस्य फलम् उपदर्शयन्, तस्याः कुब्जायाः कुर्वटिं सम्यक् कर्तुं मनसि चकार। पादाभ्यां तस्याः पादयोः स्थापयित्वा, हस्तस्योर्ध्वाङ्गुल्या चिबुकं उत्थाप्य, अच्युतः ताम् उन्नमयन्, तनुं तस्याः सम्यग् अकुरुत। सा त्रिवक्रा, मुकुन्दस्पर्शेन, तदा तु सुसम्पन्नशरीरा, विस्तीर्णस्फिग् स्तनयुता, परमसुन्दरी जाता। सा रूपगुणदानसम्पन्ना, कृष्णस्य उत्तरीयम् आक्रष्टुम् आरभ्य, स्मितपूर्वकं कामोद्ग्रथितहृदया, केशवं इदं प्राह—"आगच्छ वीर! मम गृहम्; त्वां विना न शक्नोमि स्थितुम्। त्वया मम हृदयं कम्पितम्; अतः, नरश्रेष्ठ, मयि दयां कुरु।" एवं तया याच्यमानः कृष्णः, बलरामे निरीक्ष्यमाणे, अनुयायिभिः च पश्यद्भिः, सस्मितम् उत्तरम् अदात्—"सुश्रोणि! पुरुषहृदयानि आकर्षयन्ती! यदा अस्माकं कार्यं सिद्धं भविष्यति, तदा वयं तव गृहे आगमिष्यामः; त्वं अस्माकं आश्रयः भविष्यसि।" इति मधुरया गिरा ताम् उपसंहृत्य, कृष्णः वणिजां पन्थानं गतः, बलरामेण सह, जनैः नाना दानैः, ताम्बूलमाल्यगन्धान् आदाय, पूजितः। कृष्णदर्शनस्मरणविक्षेपात्, स्त्रियः स्वात्मानं विस्मृत्य, वस्त्रकेशवलयादीन् विसृज्य, चित्रिताङ्गनाः इव अभवन्। अथाच्युतः नगरवासिभ्यः धनुषः स्थानं पृष्ट्वा, तत्र प्रविष्टः, तदद्भुतं धनुः, इन्द्रधनुषः सदृशं, अपश्यत्। तद् धनुः बहुभिः पुरुषैः रक्षितम्, पूजितं, महाविभूतिसम्पन्नं च आसीत्। रक्षकैः निरुद्धः अपि, कृष्णः बलात् तद् धनुः आदत्त। सः वामहस्तेन क्रीडया तद् धनुः उन्नम्य, सर्वेषां पुरतः क्षणेन तं चापं सज्जीकृत्य, महाबलः कृष्णः, मत्तदन्तिनः इक्षुदण्डभङ्गवत्, मध्ये तद् धनुः चकार। तस्य धनुर्भङ्गस्य शब्दः द्यां भूमिं दिशः च व्याप्तवान्। तं शब्दं श्रुत्वा, कंसः भयेन पीडितः। ततः कोपिताः रक्षकाः, स्वगणैः सह, "गृह्णीत! हन्यताम्!" इति शब्दयन्तः, तं हन्तुं धावितवन्तः। तेषां शत्रुभावं ज्ञात्वा, बलरामकृष्णौ कोपितौ, धनुषः खण्डांश्च गृह्य, तान् प्रहार्य, हत्वा, तस्याः कंससेनायाः विनाशं कृत्वा, मुदितौ, नगरस्य सौन्दर्यं विलोकयन्तौ निर्गतौ। नगरजनाः तयोः अद्भुतवीर्यतेजःप्रत्ययस्वरूपाणि दृष्ट्वा, तौ देवानामपि श्रेष्ठौ इति मेनिरे। तौ स्वच्छन्दं विचरन्तौ, सूर्यास्ते गते, गोकुलबालकैः सहितौ, नगरात् स्वशिबिरं प्रतिनिवृत्तौ। गोप्यः मुकुन्दविरहपीडिताः, मथुरायां तस्यैव परमपुरुषस्य सौन्दर्यं दृष्ट्वा, लक्ष्मीः अन्यान् परित्यज्य, केवलं तमेव वाञ्छितवती। पादप्रक्षालनं कृत्वा, दुग्धयुक्तं भोजनं भुक्त्वा, तौ सायं सुखेन तत्र वासं चक्रतुः, कंसस्य चिन्तितं मनसि ज्ञात्वा। कंसः धनुर्भङ्गं, रक्षकवधं, गोविन्दरामयोः अद्भुतक्रीडां च श्रुत्वा, महता उद्वेगेन व्याकुलः अभवत्। भयभीतः, रात्रौ निद्रां न प्राप, अशुभैः चिह्नैः च चिन्तितः, मृत्युसमीपभावसूचकं बहु तत्त्वं मन्यते स्म। स्वप्रतिबिम्बे शिरो न दृष्ट्वा, कदाचित् द्वितीयं शिरः अपश्यत्, नक्षत्रेषु द्वैधं अपश्यत्। छायायां विवरं, स्वश्वासं न शृणोति स्म, वृक्षेषु सुवर्णं पश्यति स्म, पादचिह्नानि न दृश्यन्ते स्म। स्वप्ने मृतान् आलिङ्गति, गर्दभमारूढः, शोकार्तः, नलदमाल्यधारी, तैललेपितः, नग्नः च भ्रमति स्म। एवं स्वप्नजाग्रत्स्थितेषु अशुभेषु लक्षणेषु दृष्टेषु, मृत्युभयात् कम्पितः, निद्रां न प्राप, चिन्तया पीडितः। रात्र्यां गते, सूर्ये उदिते, कंसः महोत्सवं मल्लयुद्धस्य आयोजयामास। पुरुषाः मल्लभूमिं सुसज्जां कृत्वा, वाद्यघोषेण, मञ्चाः पुष्पध्वजपटतोरणैः अलङ्कृताः। नगरजनाः, ग्रामजनाः, ब्राह्मणक्षत्रियश्रेष्ठाः, स्वस्थानानुसारं प्रविश्य, राजानः आसनानि उपविविशुः। मन्त्रिभिः परिवृतः कंसः, प्रदेशाध्यक्षैः मध्यस्थः, राजमञ्चे उपाविशत्, चित्ते च व्याकुलः। वाद्यघोषेण, मल्लाः सुसज्जिताः, गर्विताः, आचार्यैः सह प्रविशन्ति स्म। चाणूरः, मुष्टिकः, कूटः, शलः, तोशलः च, मधुरवाद्यरवेण प्रमुदिताः, मञ्चमुपाजग्मुः। नन्दप्रधानाः गोकुलवासिनः, भोजराजेन आहूताः, दानानि समर्प्य, एकस्मिन् मञ्चे प्रविशन्ति स्म। एवं मल्लभूमिवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशः अध्यायः समाप्तः। ततोऽनन्तरं, शुक उवाच—कृष्णरामौ, शुद्धात्मानौ, महाबाहो! मल्लवाद्यघोषं श्रुत्वा, तं मल्लयुद्धदर्शनाय जग्मतुः।