कालेन तु तौ dampatīḥ prajāartham धर्मं समाचरन्तौ, सदा गोभूमिहिरण्यम्बरादीन् दीनजनाय ददतुश्च। तयोः धर्ममार्गे अर्धं धनं व्ययम्, तथापि न पुत्रः न कन्या जाताः, अतः तौ महता चिन्तया पीडितौ। कदाचित् स द्विजः दुःखितः स्वगृहात् निर्गत्य वनं जगाम; madhyāhne तृषार्तः सरः समीपमगात्। तत्र जलं पीत्वा, अपत्यशोककृशः किञ्चित्कालं स्थित्वा, कश्चन संन्यासी तत्र आगतः। तं दृष्ट्वा स द्विजः उपसृत्य, पादयोः प्रणम्य, पुरतः स्थित्वा दीर्घं निश्श्वस्य। तदा संन्यासी उवाच—"किं रोदिषि ब्रह्मन्? का तेयं महती चिन्ता? शीघ्रं दुःखस्य कारणं वद।" ब्राह्मणः उवाच—"किं वदामि, मुनिवर, पूर्वकृतपापसञ्चितं दुःखम्? मम पितरः शीतलं जलं त्यक्त्वा उष्णं पिबन्ति। देवाः द्विजातयः च मम हविर्गृहीत्वा न तुष्टाः; अपत्यशोकशून्यः अहं प्राणान् त्यक्तुमिह आगतः। निन्दितं जीवनं विनापत्यं, निन्दितं गृहमपुत्रकम्; निन्दितं धनं यस्य नास्ति पुत्रः, निन्दितं वंशः यत्र नास्ति प्रवाहः। मया पालिता गौः सर्वथा वन्ध्या जाता; मया रोपितः वृक्षः अपि फलहीनः। यदपि किञ्चित् फलम् आगच्छति, तत् शीघ्रं नश्यति; किं जीवनेन मम, दुर्भाग्यस्य, अपुत्रस्य च?" एवं उक्त्वा, स दुःखात् संन्यासिनः पार्श्वे उरः प्रहारवत् रोदनं चकार। तदा तस्य तपस्विनः हृदि महती कृपा समुत्पन्ना। स योगबलात् ललाटाक्षरमालया च सर्वं ज्ञात्वा, तं ब्राह्मणं विस्तारतः उवाच— "अपत्यकामरूपां मूढतां त्यज; कर्मपन्था बलवती। विवेकं प्राप्य संसारकामनां त्यज। शृणु ब्रह्मन्, अद्य तव भाग्यं दृष्टं मया—सप्तजन्मसु अपि पुत्रः न भविष्यति। पूर्वं सगरः अपि अपत्यार्थं दुःखितः आसीत्; अतः त्वं कुलाशां त्यज—सर्वथा संन्यासे एव सुखम्।" ब्राह्मणः उवाच—"किं मे विवेकेन? बलात् अपि पुत्रं देहि; अन्यथा अहं तव पुरतः शोकात् आत्मानं त्यक्ष्यामि।" "संन्यासः अपत्यादिसुखवर्जितः शुष्क एव; गार्हस्थ्यं पुत्रपौत्रैः परिवृतं लोके रमणीयम्।" ब्राह्मणस्य अतिव्यग्रतां दृष्ट्वा, स तपस्वी उवाच—"चित्रकेतुः अपि दैवरेखां लंघयित्वा दुःखमवाप्तवान्।" "पुत्रेण तव सुखं न स्यात्, यतः दैवविरुद्धं प्रयासः निष्फलः; त्वं च दृढनिश्चयः, तस्मात् किं वदामि तव इष्टे स्थितस्य?" ततः तस्य पत्न्याः अनिच्छाम् अवलोक्य, एकं फलम् दत्त्वा उवाच—"एतत् फलम् पत्नीसहितः खाद; तदा पुत्रः भविष्यति।" "सत्यं शौचं दया दानं एकभुक्तिः च—एतानि वर्षमेकं स्त्रिया पालनीयानि; तेन पुत्रः अतीव शुद्धः भविष्यति।" इति उक्त्वा, योगी तस्मात् निर्गतः; ब्राह्मणः गृहम् आगत्य, फलम् पत्न्याः हस्ते न्यस्य, स्वयम् अन्यत्र गच्छति स्म। युवती तु, कुबुद्धिः, सखीभिः साकं रुदती उवाच—"हा, चिन्तया बाधिता अस्मि; नाहं एतत् फलम् खादितुमिच्छामि।" "फलस्य भक्षणेन गर्भं धारयिष्यामि; गर्भेण उदरं वर्धिष्यते; अल्पं खादित्वा शक्तिहीनाः भविष्यामि—कथं तर्हि गृहे कार्याणि करिष्यामि?" "दैवयोगात् यदि करकः ग्रामम् आगच्छेत्, कथं गर्भवती स्त्री तस्मात् त्रायेत? यदि गर्भः शुकसदृशः स्थास्यति, कथं तं गर्भात् निष्कासयामि?" "यदि गर्भः तिर्यग्गामी स्यात्, अहं म्रियेय; प्रसवः दुःखदः—कथं अहं दुर्बला सहिष्ये?" "यदि विलम्बं करोमि, सहधर्मिणी सर्वं हरिष्यति; सत्यशौचादिव्रतम् अतीव कठिनम्।" "शिशुपोषणे दुःखं, स्त्रीणां प्रसवकाले अपि दुःखम्; मम मतिः वन्ध्याया वा विधवायाः सुखमेव।" एवं दोषयुक्तया बुद्ध्या सा न तद् फलम् अलभत; पत्युः पृष्टा, "खादितम्, खादितम्" इति उक्तवती। एकदा तस्या अनुजा स्वयम् एव तस्याः गृहम् आगता; तस्या उपस्थितौ सा सर्वं न्यग्रहीत्—"अहं महता दुःखेन पीडिता।" "अस्मात् क्लेशात् दुर्बला अस्मि—किं करवानि, भगे?" अनुजा उवाच—"अहं गर्भिणी अस्मि; प्रसूतेः अनन्तरम् अहं शिशुं तुभ्यं दास्यामि।" "तावद् गृहे गर्भिणीव वर्तस्व, सुखेन जीव; पतये किञ्चित् धनं दत्त्वा, स बालकं दास्यति।" "जनाः वक्ष्यन्ति—षड्मासे शिशुः मृतः; अहं प्रतिदिनं तव गृहम् आगत्य बालकं पालयिष्यामि।" "इदानीं परीक्षणार्थं फलम् गाव्यां निवेदय; एतत् सर्वं स्त्रीणां स्वभावेन एव जातम्।" ततः कालेन स्त्री पुत्रं प्रसूतवती; पिता बालकं आनयित्वा धुन्धुल्यै गुप्तं दत्तवान्। सा पत्युः पुरतः अवदत्—"पुत्रः आरोग्यवान् जातः; सर्वेषां हर्षः उत्पन्नः, आत्मदेवेन पुत्रः लब्धः।" स द्विजातिभ्यः दानानि दत्त्वा जातकर्मादिकं च अकारोत्; द्वारे बहु मङ्गलगीतम् वाद्यं च अभवत्। पत्युः पुरतः सा अवदत्—"मम स्तनयोः नास्ति क्षीरम्; अन्यया स्तन्यं निष्कृष्टम्, कथं बालकं पालयेयम्?" "मम सहधर्मिणी या प्रसूता, तस्या शिशुः मृतः; ताम् आनय गृह एव स्थापय—सा तव पुत्रं पालयिष्यति।