सर्वे ब्रह्मर्षयः कुमारा नारदं दृष्ट्वा, तं प्रसन्नं न सन्तः, अधोमुखं विषण्णमनसं च अपश्यन्। तदा ते नारदं प्राहुः—हे ब्रह्मन्, किं ते मुखं अधोवदनं, किं वा मनः विह्वलम्? क्व त्वं शीघ्रं गच्छसि, क्व च आगतः? पुनः कुमाराः वदन्ति—अद्य त्वं रिक्तहृदयः इव दृश्यसे, धनं नष्टम् इव सामान्यजनः, यः अनासक्तः सन्, तस्य एषा अवस्था न युक्ता। कारणं वद। नारदः प्रत्युवाच—अहं भूमिं परिभ्रम्य, ताम् उत्तमां मन्ये, पुष्करं, प्रयागं, काशीम्, गदावरीं च दृष्टवान्। हरिक्षेत्रे, कुरुक्षेत्रे, श्रीरङ्गे, सेतुबन्धे, अन्येषु च तीर्थेषु विचरन् अहम्। किन्तु सर्वत्र मनःप्रसादजनकं सुखं न प्राप्तवान्; अद्य भूमिः कलिना, अधर्ममित्रेण, पीडिता अस्ति। सत्यं, तपः, शौचं, दया, दानं च नष्टम्; दीनाः जनाः केवलं उदरपूरणाय जीवन्ति, मिथ्यावचनं वदन्ति। लोकाः मन्दाः, दुर्बुद्धयः, दीनाः, पीडिताः; सत्पुरुषाः अल्पाः, कपटं सेवन्ति, संन्यासिनः अपि गृहं धारयन्ति। युवतयः गृहं शासन्ति, श्वशुराः मन्त्रं ददति, कन्याः लोभेन विक्रीयन्ते, पतिपत्न्योः वैरं जायते। आश्रमाः म्लेच्छैः बाधिताः, पवित्रनद्यः अपि तथा; दुष्टैः देवालयाः विनष्टाः। योगी नास्ति, सिद्धः नास्ति, ज्ञानी नास्ति, सदाचारवान् नास्ति; कलिदावाग्नौ सर्वे साधनाः भस्मीकृताः। ग्रामाः डाकूभिः पीडिताः, द्विजाः शिवस्य त्रिशूलेन आहताः, स्त्रियः विकचकेशाः, कामातुरा इव कलौ दृश्यन्ते। एवं कलिदोषान् दृष्ट्वा, अहं भूमिं परिभ्रम्य, यमुनातटं प्राप्तवान्, यत्र भगवतः लीलाः अभवन्। तत्र अहं अद्भुतं दृश्यं अपश्यं—शृणुत, महर्षयः! तत्र एका युवती उपविष्टा, क्लान्ता, दुःखिता मनसा। तस्याः समीपे द्वौ वृद्धौ, शयाना, श्वासन्तौ, मूर्च्छितौ च, तया सेव्यमाने, जागर्तुम् प्रयासे, अश्रूणि बहन्त्या। सा सर्वदिशः रक्षार्थं निरीक्ष्य, तस्याः रूपं शतशः स्त्रियः पवनं कुर्वन्त्यः, पुनः पुनः तां जागर्तुम् यतन्त्यः। दूरात् अहं तद् वीक्ष्य, कुतूहलात् समीपं गतः; माम् दृष्ट्वा, सा युवती उद्विग्ना, उत्थाय, इदं वाक्यम् उवाच। सा कन्या उवाच—हे महात्मन्, क्षणं स्थातुम् इच्छ, मे चिन्तां हर; तव दर्शनं संसारपापं नाशयति। तव वचोबहुल्येन दुःखक्षयं भविष्यति; महद्भाग्ये तव सन्निधिः लभ्यते। नारदः प्राह—काऽसि त्वम्? कावौ एते, काः इमाः पद्मलोचनाः स्त्रियः? विस्तरेण वद, देवि, तव दुःखस्य कारणम्। कन्या उवाच—अहं भक्तिः इति प्रसिद्धा, एतौ मम पुत्रौ, ज्ञानं वैराग्यं च, कालप्रभावेण वृद्धौ। एताः गङ्गाद्याः स्मृत्वा माम्, सेवायै आगताः; देवैः अपि सेविता, मम कल्याणं न प्राप्तम्। अतः शृणु, तपस्विन्, मम कथा; सा प्रसिद्धा अपि, शृण्वन्तं सुखं दास्यति। द्राविडे जातिः, कर्णाटे वृद्धिः, महाराष्ट्रे गुर्जरे च वृद्धत्वम् प्राप्तम्। तत्र, कलिप्रभावेण, पाखण्डिभिः आक्रान्ता, दुर्बला अभवम्; दीर्घकालं पुत्राभ्यां सह दुर्बला स्थित्वा। वृन्दावनं प्राप्त्य, पुनः युवती, सुन्दरी, उत्तमं रूपं प्राप्तवती। इह मम द्वौ पुत्रौ क्लान्त्याः कृते शयितौ; इमं स्थलं त्यक्त्वा, अन्यत्र गन्तुम् इच्छामि। ते वृद्धौ, अहं दुःखिता; अहं युवती, पुत्रौ वृद्धौ, किम् एतत्? कथं एषा विपर्ययः, यत्र वयं त्रयः सदा सह वर्तामहे? सामान्यतः मातुः वृद्धत्वं, पुत्रयोः यौवनम्। अतः अहं आत्मनः शोकं कुर्वन्ती, विस्मयेन मनः पूर्णम्; योगनिधे, बुद्धिमन्, कारणं वद। नारदः उवाच—ज्ञानात् अहं सर्वं आत्मनि पश्यामि, हे निष्कल्मषे; न त्वं शोकं कुर्याः, हरीः शुभं दास्यति। सूतः आह—तद् वचनं क्षणेन ज्ञात्वा, महर्षिः पुनः वदति। नारदः उवाच—शृणु, कन्ये; योगः च, कलिः च, साधुचरित्रं, योगमार्गं, तपः च नष्टम्। जनाः अघासुरवत्, कपटं, दुष्कर्मं च कुर्वन्ति; सत्पुरुषाः दुःखिता, दुष्टाः हृष्टाः; धीरः पण्डितः स एव। एताः चाण्डालाः दृष्ट्वा, भूमिः भारवाहिनी अभवत्; वर्षे वर्षे शुभं न दृश्यते। अद्य, त्वं पुत्राभ्यां सह न दृश्यसे, आसक्तिभिः उपेक्षिता, जीर्णा अभवन्। वृन्दावनसंयोगेन, पुनः युवती, ताजा अभवन्; धन्यं वृन्दावनं, यत्र भक्तिः नृत्यति। इह, प्राप्तिपात्राणां अभावेन, वृद्धत्वं पुत्रयोः न निवर्तते; किंचित् आत्मसन्तोषेण, विश्रान्तिम् मन्यन्ते। भक्तिः उवाच—कथं कलिः पापः परीक्षितेन स्थापितः? कलिसंक्रान्तौ, सर्वधर्मसारः क्व गतः? हरिणा दयया अपि, कथं अधर्मः दृश्यते? तव वाक्यैः मे संशयं हर; सुखं भविष्यामि। नारदः उवाच—यत् त्वं पृच्छसि, कन्ये, स्नेहेन शृणु; सर्वं वक्ष्यामि, भाग्यवती, तव मोहः नश्यति। एवं नारदः कुमारैः पृष्टः, भक्त्या सह संवादं आरभते, कलिकालस्य दोषान्, भक्तेः पुत्रयोः वृद्धत्वं, वृन्दावनस्य महिमानं च विस्तरेण कथयितुम् आरभते।