हे मित्राः, हे लोकात्मनः, भवतां दृष्टिः कदापि पक्षपातयुक्ता नास्ति; सर्वेषु प्राणिषु समता भवति, ये भवांस् पूजयन्ति, ये च भवता पूज्यन्ते, तेषु अपि। अतः, अहं भवताम् आज्ञां प्रतिक्षे—किम् अहम् उपकरोमि? भवताम् उपदेशः एव मनुष्यस्य परमं सौभाग्यं। इति चिन्तयन्, हे राजन्, सुदामा हर्षपूर्णेन हृदया उत्तमगन्धयुक्तानि पुष्पमालाः समर्पितवान्। ताभिः मालाभिः भूषितौ, प्रीतौ कृष्णः च रामः च स्वसखिभिः सह तं शरणागतं नम्रं जनं वरान् दत्तवन्तौ। स तु सर्वव्यापिनः आत्मनः अचलां भक्तिम्, तस्य भक्तेषु स्नेहम्, सर्वेषु प्राणिषु परमां दयाम् वररूपेण अयाचत्। ततः प्रभुः तं वरम्, कुलवृद्ध्यर्थं धनम्, बलम्, दीर्घायु, कीर्तिम्, तेजः च दत्त्वा अग्रजेन सह निर्गतः। एवं चैकचत्वारिंशोऽध्यायः समाप्तः—'नगरप्रवेशः' नाम—श्रीमद्भागवते महापुराणे, सर्वोपरि त्यागिनां शास्त्रे, दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे। शुकः उवाच—ततः, कुब्जायाः कृते अनुग्रहं दर्शयित्वा, धनुषः भङ्गं कृत्वा, मल्लयुद्धाय सभां सज्जीकृत्य, माधवः राजमार्गे गच्छन् एकां युवतीं सुन्दरमुखीं कुब्जां, उन्नतवदनां, गन्धयुक्तद्रव्यपात्रधारिणीं अपश्यत्। स हसन् हर्षपूर्णः तां पृच्छति स्म। "काऽसि त्वम्, सुन्दरी? किम् एष गन्धयुक्तः लेपः? कस्य दासी त्वम्? स्पष्टं वद। अस्माकं अङ्गेषु एष उत्तमः लेपः योजय; तव सौभाग्यं शीघ्रं सम्पद्येत्।" सैरन्ध्री उवाच—"अहं दासी, हे सुन्दर, कंसस्य अनुमता, त्रिवक्रा नाम। मम कार्यं लेपनिर्माणम्; एष भोजराजस्य अत्यन्तप्रियः। भवद्भ्यां विहाय अन्यः कोऽस्य योग्यः?" तयोः रूपेण, माधुर्येण, स्मितेन, वाक्यैः, दृष्टिभिः आकृष्टा सा तयोः गाढं लेपम् योजयामास। तदलेपेन भूषितौ, स्ववर्णात् भिन्नवर्णेन दीप्तिमन्तौ, अन्यस्य भागं लब्ध्वा, तौ अधिकं आकर्षकौ अभवताम्। तदा प्रभुः प्रसन्नः सन्दर्शयन्, यः तं पश्यति सः फलं प्राप्नोति, कुब्जां उन्नतवदनाम् सिध्दयितुम् उद्युक्तः। तस्य पादौ तस्याः पादयोः स्थापयन्, हस्तस्योर्ध्वाङ्गुलिभिः तस्याः वदनं उन्नीय, अच्युतः ताम् उत्तोल्य सीध्दयामास। ततः, माकुन्दस्पर्शेन, तस्याः कायः सीध्दः सुन्दरः अभवत्; विस्तीर्णश्रोणी, पूर्णस्तनयुक्ता, तत्क्षणात् रम्या नारी अभवत्। सौन्दर्यगुणदायाद्यैः युक्ता सा, कृष्णस्य उत्तरीयम् आकृष्य, स्मितं कृत्वा, कामोद्दीपिता, केशवम् उवाच। "आगच्छ वीर, मम गृहम्; त्वां विना अहं न सहन शक्नोमि। मम हृदयं त्वया उद्विग्नम्— कृपया, उत्तमपुरुष, मम प्रति अनुग्रहं कुरु।" कृष्णः तया प्रार्थितः, बलरामस्य निरीक्षणे, अनुयायिनां सन्निधौ, स्मितं कृत्वा प्रत्युवाच—"त्वद्गृहे आगमिष्यामि, हे सुन्दरभ्रुवे, ये पुरुषाणां हृदयं आकर्षन्ति। यदा अस्माकं कार्यं सिद्धं भवति, तदा त्वम् अस्माकं शरणं भविष्यसि।" मधुरवाक्यैः तां विसृज्य, कृष्णः वणिक्पथेन बलरामसह गच्छन्, जनैः विविधैः उपहारैः, ताम्बूलैः, माल्यैः, गन्धैः, सत्कृतः अभवत्। तं दृष्ट्वा, स्मृत्वा च, स्त्रियः स्वात्मानं विस्मृत्य, वस्त्राणि, केशानि, कङ्कणानि अपि पतन्ति स्म, चित्रितपुत्रिकावत्। तदनन्तरं, अच्युतः नगरवासिभिः धनुषः स्थलं पृच्छन्, तत्र प्रविष्टः, इन्द्रधनुषः सदृशं अद्भुतं धनुः अपश्यत्। तद् धनुः बहुभिः रक्षकैः संरक्षितम्, पूजितम्, महातेजस्वि च। कृष्णः रक्षकैः प्रतिबद्धः अपि, बलात् धनुः आदत्त। सः बायुपाणिना धनुः क्रीडया उत्तोल्य, सर्वेषां समक्षे क्षणेन तत्र तन्तुं योजयामास। ततः, वीर्यवान् कृष्णः धनुः मध्यभागे आकृष्य, हस्तिनः इक्षुरदं यथा, तद् धनुः चिच्छेद। धनुषः भङ्गनिनादः आकाशं, पृथिवीं, सर्वदिशः व्याप्य, कंसः तं श्रुत्वा भयग्रस्तः अभवत्। ततः, रक्षकाः, अनुयायिनः, क्रुद्धाः, "गृह्णीत! हन्यात!" इति शब्देन कृष्णं हन्तुं उद्युक्ताः। तदा, तेषां वैरभावं दृष्ट्वा, बलरामः कृष्णः च क्रुद्धौ, धनुषः खण्डैः तान् हत्वा। कंसस्य सेनां निहत्य, हर्षपूर्णौ सभां त्यक्त्वा, नगरस्य वैभवं निरीक्षन्तौ विचरन्तौ। नगरजनाः तयोः अद्भुतं वीर्यं, तेजः, आत्मविश्वासं, रूपं च दृष्ट्वा, तौ देवेषु श्रेष्ठौ इति अभिजग्मुः। तयोः नगरं विचरन्तयोः सूर्यास्तः अभवत्; कृष्णः बलरामः च गोपालैः सह नगरेभ्यः स्वशिबिरं प्रत्यागच्छताम्। गोपिकाः मुकुन्दवियोगेन संतप्ताः, मथुरायाम् हृदयेन आशीर्वादं ददुः; पुरुषश्रेष्ठस्य सौन्दर्यं दृष्ट्वा, लक्ष्मीः अन्यान् त्यक्त्वा केवलं तं इच्छति स्म। तयोः पादपार्षणम् कृत्वा, क्षीरमिश्रितं भोजनं भुक्त्वा, रात्रिं सुखेन व्यतीत्य, कंसस्य अभिप्रायं ज्ञाय। कंसः धनुषः भङ्गं, रक्षकाणां वधं, गोविन्दरामयोः अद्भुतं क्रीडनं श्रुत्वा, भयाकुलः अभवत्। निद्राहीनः, भीतः, दुःस्वप्नैः व्याकुलचित्तः, मृत्युसमीपस्य लक्षणानि, सत्यम् असत्यम् च, वर्णयामास। सः स्वप्रतिबिम्बे शिरः न पश्यति स्म, यदा पश्यति, द्विगुणं दृश्यते; नक्षत्रेषु अपि द्वैध्यम्। छायायाम् छिद्रं पश्यति, स्वनिःश्वासं न शृणोति, वृक्षेषु सुवर्णं पश्यति, पदचिह्नानि नश्यन्ति। स्वप्ने मृतं आलिङ्गति, गर्दभे आरोहति, दुःखं अनुभवति, नालदामाल्यं धारयति, तैलदिग्धः, नग्नः विचरति। एवं स्वप्ने जागरे च लक्षणानि दृष्ट्वा, मृत्युभयेन त्रस्तः, निद्रां न प्राप्नोति, मनः चिन्तायुक्तम्। रात्रिः व्यतीत्य, सूर्ये उदिते, कंसः मल्लयुद्धस्य महोत्सवम् आयोजयामास। जनाः सभां भूषयन्ति, मृदङ्गशङ्खादीनि घोषयन्ति, वेदिकाः माल्यैः, ध्वजैः, वस्त्रैः, तोरणैः च शोभिताः।