देवकीपुत्रः श्रीकृष्णः, तं वणिक्प्रवेष्टारं निर्भर्त्स्य कोपाविष्टः स्वहस्तेन तस्य रञ्जकस्य शिरः कायात् पृथक् चकार। तस्य परिचारकाः स्वस्ववस्त्रपुटानि परित्यज्य दिशो विद्रुताः। अच्युतः तानि वस्त्राणि स्वीकृत्य, तानि यथारुचि स्वयम् सन्दधानः सह सङ्कर्षणेन, शेषाणि वस्त्राणि गोपालकाय दत्तवान्, किञ्चित् भूमौ न्यस्य। ततः कश्चन सुवेषकारः प्रमुदितः विविधवर्णवस्त्रैः सुशोभनैः तयोः वसनानि सुसज्जयामास। ताभ्यां विविधवस्त्राभरणयुक्ताभ्यां युवद्वयेन, शुक्लकृष्णगजशिशुवत् उत्सवसमये शोभमानाभ्यां, तं प्रसन्नः भगवान् सुवेषकाराय स्वसदृश्यत्वं, परमश्रीं, बलं, ऐश्वर्यं, स्मृतिं, इन्द्रियजयञ्च अददात्। अनन्तरं तौ सुदाम्नः मालाकारस्य गृहम् अगमताम्। सुदामा तौ दृष्ट्वा प्राञ्जलिः भूमौ शिरसा नत्वा, आसनं पाद्यं च समर्प्य, पुष्पमाल्यताम्बूलगन्धान् च सहितैः गोपालकैः सह पूजयामास। स सस्मितं प्राह—"भगवन्, आगमनेन मम जन्म सफलम्, वंशः शुद्धः, पितरः देवाश्च तुष्टाः। भवद्भ्यां जगतः कारणस्वरूपाभ्यां, लोकहितायांशेनावतारिणोऽस्मि। सर्वेषां समदृष्टिभ्यां, भक्तानामपि पूज्यपूजकयोः समत्वेन, किम् करोमि? आदेशं दातुमर्हथः, सेवायाः हि एषः परमो लाभः।" एवं चिन्तयन् हृष्टचित्तः सुदामा सुगन्धिपुष्पैः उत्तममाल्यं समर्पितवान्। ताभ्यां माल्यैः भूषिताभ्याम्, ताभ्यां च प्रसन्नाभ्याम्, सुदाम्ने प्रणतान् शरणागतं वरेण योजयामासतुः। स सुदामा भगवन्तं प्रति अव्यभिचारिणीं भक्तिं, भगवत्भक्तेषु सख्यं, सर्वभूतेषु परमानुग्रहञ्च वव्रे। भगवान् तस्मै तद्वरेण सह वंशवृद्धिदायिनं धनं, बलं, दीर्घायुष्यम्, कीर्तिं, तेजश्च दत्वा, ज्येष्ठेन सह निर्गतः। एवं एकचत्वारिंशोऽध्यायः—"नगरप्रवेशो नाम"—दशमस्कन्धस्य प्रथमे भागे समाप्तः। ततः शुक उवाच—अनन्तरं, श्रीकृष्णः कुब्जायै कृपां दातुम्, धनुषो भङ्गं कृत्वा, मल्लप्राङ्गणं सज्जीकृत्य, राजमार्गे गच्छन्, तैलपात्रं वहन्तीं कन्यकां सुन्दरमुखीं कुब्जां दृष्ट्वा सस्मितः प्रसन्नः तां पप्रच्छ। "काऽसि सुश्रोणि? किमेतद् सुगन्धितं तैलम्? कस्य दासी त्वम्? अस्मान् स्पृहयित्वा, अस्माकं गात्रेषु तैलं लेपय, शिघ्रमेव सुभगत्वं ते स्यात्।" सा सैरन्ध्री नाम त्रिवक्रा, कंसस्य प्रियदासी, तैलनिर्माणकुशलाऽभवत्। सा प्राह—"राजन्, त्वद्व्यतिरिक्तं कः पात्रः एतस्य तैलस्य?" तयोः सौन्दर्यविलासस्मितभाषितलोचनैः आकर्षिता, सा तैलमन्योन्यं स्नेहेन अङ्गेषु लेपयामास। तेन तैलरागेण तौ स्वस्ववर्णात् भिन्नरूपेण अतिशोभमानौ बभूवतुः। भगवतः कृपया, सौन्दर्यदर्शनस्य फलरूपं दर्शयन्, श्रीकृष्णः तस्याः कुब्जायाः पादयोः स्वपादौ स्थाप्य, हस्ताङ्गुल्या चिबुकं उद्धृत्य, तां ऊर्ध्वं आकर्ष्य, त्रीं विक्रियां सम्यगकरोत्। सैव कुब्जा, श्रीमुखुन्दस्पर्शात्, सुदृढनितम्बस्तना, सम्यक्सौन्दर्ययुक्ता, रमणीया बभूव। तस्याः सौन्दर्यगुणदातृत्वसम्पन्नायाः, सा कृष्णस्य उत्तरीयं आकृष्य, हसितवती, कामोदितया वाचा केशवं प्रार्थयामास—"गच्छ महाबाहो, मम गृहम्; त्वां विना न शक्नोमि स्थितुम्; मम चित्तं त्वयि विक्षिप्तम्; दयां कुरु।" तस्याः वचः श्रुत्वा, बलरामेण सह, भगवान् स्मितपूर्वकं प्रत्युवाच—"सुश्रोणि, यदा कार्यं सिद्धं भविष्यति, तदा तव गृहम् आगमिष्यामि। त्वं व्रजन्तीनां शरणं भविष्यसि।" इत्युक्त्वा मधुरवचोभिः तां सान्त्व्य, कृष्णः बलरामेण सह वणिजाम् मार्गे जगाम, यत्र नगरवासिनः विविधैः उपहारैः, ताम्बूलैः, माल्यैः, गन्धान् च पूजयामासुः। तं दृष्ट्वा, स्मृत्वा च, नगरस्त्रियः स्वचेतनां विस्मृत्य, वस्त्रालङ्कारभूषणानि अपातयन्, चित्रपटवद् अवस्थिताः। ततः श्रीकृष्णः नगरवासिभ्यः धनुषः स्थानं पृच्छन्, तत्र प्रविश्य, इन्द्रधनुः सदृशं महद्धनुः ददर्श। तद् धनुः बहुभिः रक्षिभिः संरक्षितम्, पूजितम्, प्राज्यतेजसम् आसीत्। रक्षिभिः निरुद्धः अपि, श्रीकृष्णः बलात् तद् धनुः गृहीत्वा, वामहस्तेन लीलया उद्धृत्य, सर्वेषां समक्षं तत् क्षणेन जघान। बलवान् कृष्णः, धनुः आकृष्य, मध्ये विदार्य, गजेन्द्रेण इव इक्षुदण्डं भङ्क्तुम्, तद् भग्नम् अकार्षीत्। तस्य धनुषोः भङ्गनिनादेन द्यावापृथिव्यौ दिशः च व्याप्य, कंसः भीतिम् उपगच्छत्। ततः क्रुद्धाः रक्षिणः, स्वसैन्यैः सह, "गृह्णीत, हन्यत" इति घोषयन्तः, तं हन्तुम् अभ्यधावन्। तेषां दुष्टवृत्तिं ज्ञात्वा, बलरामकृष्णौ क्रुद्धौ, धनुषः भग्नांशैः तान् प्रहरन्तौ, सर्वान् निहत्य, तस्मात् सभातः प्रसन्नौ निर्गत्य, नगरस्य वैभवं निरीक्ष्य विचरतुः। नगरजनाः तयोः अद्भुतवीर्यतेजः, सौन्दर्यं, धैर्यं च दृष्ट्वा, तौ देवश्रेष्ठौ इति मन्यन्ते। एवं विचरन्तौ, सूर्यास्तमिते, कृष्णबलरामौ गोपालकैः सहितौ रथस्थानं प्रतिनिवृत्तवन्तौ। गोप्यः मुकुन्दविरहव्यथया मथुरायां शुभाशिषः प्रायण्त्यः, पुरुषोत्तमस्य सौन्दर्यं विलोक्य, लक्ष्मीः अपि अन्यान् त्यक्त्वा केवलं तं वाञ्छयामास। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे परमं वैराग्यशास्त्रे दशमस्कन्धस्य प्रथमे भागे "नगरप्रवेशो नाम" एकचत्वारिंशोऽध्यायः समाप्तः।