कृष्णः स बलभद्रश्च राजपथेन शनैः प्रविशन्तौ तदा दारुकानां मध्ये वसांसि याचमानान् गोपबालकान् दृष्ट्वा तत्र स्थितं रजकं समीपमुपेत्य तस्य समीपे वसांसि याचितवन्तौ। तदा स रजकः गर्वितः सुतान् शीघ्रं गच्छन्तु मा चेदं याचन्तु चेत्याज्ञापयत्, जीवितुमिच्छथ चेत् न युक्तमेतादृशं कर्तुमिति, राजपरिवाराः ह्यभिमानिनः बद्ध्वा हन्ति च लुण्ठयन्ति चेत्युक्तवान्। एवं गर्वं भाषमाणस्य देवकीपुत्रस्य कोपः समजनि; स तं रजकं हस्तेनैव शिरश्छित्त्वा भूमौ पातितवान्। तदनन्तरं तस्य परिचारकाः स्वकानि वस्त्रगुच्छानि परित्यज्य सर्वतो दिशः पलायितवन्तः। अच्युतः तानि वस्त्राणि स्वीकृत्य गोपबालकैः सह तत्रैव स्थितः। कृष्णः स बलभद्रश्च स्वेच्छया मनोहरवस्त्रैः स्वान् विभूष्य, शेषाणि वस्त्राणि गोपबालकेभ्यः दत्तवन्तौ, केचन तत्रैव भूमौ निपातितानि। तदनन्तरं कश्चन शिल्पी तौ दृष्ट्वा हर्षितः सुसज्जितवर्णवस्त्रैः सुशोभनैः च तयोः वस्त्राणि निर्माय दत्तवान्। ताभ्यां विविधवस्त्रैः विभूषिताभ्यां, शुभ्रकृष्णगात्राभ्यां, युवतीव गजेन्द्राभ्यां, तस्मिन्महोत्सवे विराजमाने, भगवान् तं शिल्पिनं तुष्टः साक्षात्स्वरूपतां, परमं श्रेयः, ऐश्वर्यं, स्मृतिं, इन्द्रियजयमपि दत्तवान्। अनन्तरं कृष्णः स बलभद्रश्च सुदाम्नः मालाकारस्य गृहं प्राविशताम्। तौ दृष्ट्वा स सुदामा शीघ्रं उत्थाय शिरसा भूमौ प्रणम्य आसने उपवेश्य, पाद्येन अर्घ्येन च तौ च गोपबालकांश्च सम्यक् पूजयामास। माल्यैः ताम्बूलैः च गन्धैः तौ सम्मानितवन्तः। स सुदामा हर्षपूर्णहृदयः उवाच – "भगवन्, मम जन्म सफलं जातं, कुलमपि पावितं, पितरश्च देवताश्च सन्तुष्टाः, युष्मत्संयोगात्। युवां हि जगतः परं कारणं, लोकहिताय श्रेयसे चांशेनावतारं कृतवन्तौ। युष्मत्साक्षात्कारः सर्वेषां समो नित्यमस्ति, भक्तानां पूजकानां वा पूज्येषु च समत्वं युष्माकं।" "किं करवाणि, प्रभो? आदेशं दातुमर्हथः; युष्मदाज्ञालाभः परमं सौख्यम्।" इत्येवं चिन्तयन् सुदामा सुगन्धिमाल्यं सुमनः पुष्पैः कृतमुपहारमुपहार्य, कृष्णबलरामयोः समर्पयामास। ताभ्यां माल्यैः भूषितौ हृष्टौ कृष्णः स बलभद्रश्च तं प्रणतमुपस्थितं वरान् ददतु:। स सुदामा भगवतः अनन्यभक्तिं, भक्तेषु सख्यं, सर्वभूतेषु दयां च वव्रे। ततो भगवान् तं सुदामानं कुलवृद्धये धनं बलं दीर्घायुषः कीर्तिं श्रीं च दत्त्वा अग्रजेन सह तस्मात् निर्गतः। एवं एकचत्वारिंशोऽध्यायः, "नगरप्रवेशः" नाम, दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे श्रीमद्भागवते महापुराणे संन्यासिनां शास्त्रे समाप्तः। अनन्तरं शुक उवाच— ततः श्रीकृष्णः कुब्जां प्रसादयित्वा धनुर्भङ्गं कृत्वा मल्लभूमिं च सज्जीकृत्य नगरमार्गे गच्छन्, एकां कन्यां सौरभ्ययुक्तं चूर्णपात्रं वहन्तीं दृष्ट्वा, सस्मितः तां पप्रच्छ। सा त्रिवक्रा नाम सैरन्ध्री, कंसस्य सेविका, गन्धचूर्णनिर्माणे प्रवृत्ता; तद्गन्धं भोजराजप्रियं, अन्यत्र न कस्यापि योग्यं, केवलं कृष्णबलभद्रयोः इति साभ्यधात्। तयोः रूपलावण्यसौजन्यहासवाक्यदृष्टिभिः आकृष्टा सा त्रिवक्रा ताभ्यां तद्गन्धं सम्यक् अङ्गेषु समर्पयत्। तदनन्तरं तौ गन्धेन स्वर्णवर्णसम्पन्नौ, स्वगात्रवर्णात् भिन्नवर्णेन शोभितौ, अतिशयेन मनोहररूपौ बभूवतुः। भगवान् तस्याः दर्शनस्य फलरूपं कर्तुमिच्छन्, पादौ तस्याः पादयोः स्थाप्य, हस्तेन चिबुकमुत्तोल्य, तां सम्यग् उन्नम्य, शरीरं सुसमं चकार। सा तु तदस्पर्शात् सुदर्शना, विस्तीर्णश्रोणिपीनस्तनयुक्ता, मनोहररूपा जाताऽभवत्। सौन्दर्यगुणदाक्षिण्ययुक्ता सा त्रिवक्रा, कृष्णस्य उत्तरीयमाकृष्य, स्मयमानासक्तचित्ता, तमुवाच— "सुरवीर, मम गृहमागच्छ; त्वां विना न शक्नोमि स्थितुम्। मम हृदयं त्वयि कम्पितम् – दयां कुरु।" एवं प्रार्थ्यमानः कृष्णः, बलरामेण सह, सखिभिः च निरीक्षितः, सस्मितम् उवाच— "सुन्दरि, यदा कार्यं सम्पद्यते, तदा तव गृहमागमिष्यामि; त्वं तदा अस्माकं शरण्या भविष्यसि।" इति तां मधुरैर्वाक्यैः सान्त्व्य, बलभद्रसहितः वणिक्पथेन प्रस्थितवान्। तेषां मार्गे बहवः नगरवासिनः पुष्पगन्धान्नान्युपहारैः, ताम्बूलैः माल्यैः च सम्मानं कृतवन्तः। तदानीं तं दृष्ट्वा स्मृत्वा च नगरनार्यः स्वात्मानं विस्मृत्य, वस्त्राणि केशान् कङ्कणानि च विस्मरन्त्यः, चित्रपटे लिखितवत् स्थिताः। ततः अच्युतः नगरवासिभ्यः धनुषः स्थानं पृच्छित्वा, तत्र प्रविश्य, तदद्भुतं धनुः, इन्द्रधनुष इव, दृष्टवान्। तद् धनुः बहुभिः रक्षिभिः रक्षितं, पूजितं, तेजस्वि चासीत्। कृष्णः रक्षिभिः वार्यमाणः अपि, बलात् तद् धनुः समादत्त। सवाम्येनैव सव्यहस्तेन तद् धनुः समुत्तोल्य, सर्वेषां पश्यतां मध्ये, तत्क्षणेन तन्मध्यात् आकृष्य, महाबलः कृष्णः हस्तिभिः इक्षुदण्डच्छेदवत् तद् धनुः भङ्क्तवान्। तस्य धनुषोः भङ्गनिनादः दिवं पृथिवीं च दिशः च व्याप्य, कंसस्य हृदि भीतिं जनयामास। ततः कोपिताः रक्षिणः स्वसैन्यैः सह, "गृह्णीत, हन्यत" इति शब्दयन्तः, कृष्णं बलभद्रं च हन्तुं समभ्यधावन्। तदा तयोः विरोधदर्शनात् कृष्णबलरामौ कोपाविष्टौ, धनुर्भङ्गशकलानि गृहीत्वा तान् समरे निहतवन्तौ। एवं कंसस्य प्रेषितबलं निहत्य, तौ हृष्टौ तस्माद् भवनात् निर्गत्य, नगरस्य शोभां पश्यन्तौ विचरन्तौ। नगरजनाः तयोः अद्भुतवीर्यतेजोविक्रमरूपाणि दृष्ट्वा, तौ देवानामपि श्रेष्ठौ इति मेनिरे। एवं तौ नगरं विचरन्तौ, सूर्यास्तमिते सति, कृष्णः स बलभद्रश्च गोपबालकैः सह रथ्याः नगरात् स्वशिबिरं प्रतिनिवृत्तवन्तौ।