यदा भगवान् कृष्णः, गदाग्रजः, बलभद्रसहितः नगरमार्गेण गच्छन् आसीत्, तदा सः एकं रञ्जकं प्रातरूपेण समीपं आगच्छन्तं ददर्श। तं सुष्ठु निर्मलवस्त्राणि याचितवान्—"सौम्य! अस्मभ्यं यथायोग्यं वस्त्रं ददातु, वयं हि तदर्हाः। दानेन तु परं श्रेयः लभ्यते—अत्र न संशयः।" इति स भगवान् सर्वसम्पूर्णः याचमानः, तु तस्य राजसेवकः गर्वितः, अवमान्य क्रोधेन च प्रत्युवाच—"एतानि वस्त्राणि केवलं वनेषु पर्वतेषु वासिनां योग्यं, किं त्वं धृष्टः राजसामग्रीं इच्छसि?" इति। "शीघ्रं गच्छ बालकाः, यदीच्छथ जीवितुम्, तर्हि एवं न याच्यताम्। राजगृहाणि गर्वितानि, बध्नन्ति हन्ति च हरन्ति च।" इति सः गर्वपूर्वकं वदन्, देवकीसुतः कृष्णः क्रुद्धः जातः, हस्तेन तस्य रञ्जकस्य शिरः शरीरात् छित्त्वा पातितवान्। तदा तस्य सर्वे अनुचराः स्ववस्त्रपुटानि परित्यज्य दिशः दिशः पलायिताः। अच्युतः तानि वस्त्राणि स्वीकृत्य, आत्मनः च बलभद्रस्य च मनोहराणि वस्त्राणि धारयित्वा, अवशिष्टानि गोपालकाय दत्तवान्, किंचित् भूमौ अपि न्यस्य। अनन्तरं कश्चन वयस्करः तुष्टः सन्तुष्टः कृष्णबलभद्रयोः विविधवर्णवस्त्रैः, यथारुचि सज्जितैः, वस्त्राणि निर्माय समर्पितवान्। ताभिः शोभनवस्त्रैः अलङ्कृतौ, कृष्णः च रामः च, युवतीव गजौ, एकः श्यामः, एकः गौरः, उत्सवसमये विराजमानौ। तं वयस्करं तुष्टः प्रभुः आत्मसदृशतां, परममाहात्म्यं, बलं, ऐश्वर्यं, स्मृतिं, इन्द्रियजयम् च वरदत्तः कृतवान्। ततः कृष्णः बलरामः च सखा गणैः सह सुदाम्नः मालाकारस्य गृहम् अगच्छताम्। सुदामा तौ दृष्ट्वा उत्थाय शिरसा भूमौ प्रणम्य, आसनं पाद्यं च समर्प्य, माल्यताम्बूलगन्धादिभिः सहितैः पूजनं कृत्वा, सखिभिः सह तौ सम्मानितवान्। सः नम्रः स्नेहपूर्णहृदयेन प्रोवाच—"भगवन्, मम जन्म सफलं जातम्, वंशः शुद्धः, पितरः देवताः च प्रसन्नाः। युवां जगतः कारणरूपिणौ, लोकहिताय अवतीर्णौ। युष्माकं दृष्टिः समा, सर्वेषु समदर्शिनौ, भक्तेषु पूज्येषु च। किं करवाणि? आदेशं दातुम् अर्हथः—एवमेव परमं सौभाग्यम्।" इति। एवं चिन्तयन् सुदामा हृष्टचित्तः सुगन्धितमाल्यं दत्तवान्। ताभिः माल्यैः अलङ्कृत्य, तुष्टः कृष्णरामौ सखिभिः सह, नम्राय सुदाम्ने वरं दत्तवन्तौ। सुदाम्ना अच्युतस्मरणं, भक्तजनस्नेहं, सर्वभूतदया च वृतम्। प्रभुः तस्मै वंशवृद्धये धनं, बलं, दीर्घायुष्यं, कीर्तिं, श्रीं च दत्त्वा बलभद्रसहितः तस्मात् निर्गतः। एवं एकचत्वारिंशोऽध्यायः, 'नगरप्रवेश' नामकः, दशमस्कन्धस्य पूर्वभागे समाप्तः। अनन्तरं शुकदेवः उवाच—"ततः कृष्णः कुब्जायै अनुग्रहं दातुं, धनुर्भङ्गं कृत्वा, मल्लानां रंगभूमिं सज्जयित्वा, राजमार्गे गच्छन्, एकां युवतीं सुन्दरमुखीं कुब्जां पाणिग्राहिणीं ददर्श। सा गन्धयुक्तकुम्भं वहन्ती हृष्टा स्म प्रचलन्ती। कृष्णः सस्मितः तां पप्रच्छ—'काऽसि सुश्रोणि? किं एष सुगन्धितः लेपः? कस्य दासी? अस्माकं अङ्गेषु एष लेपः योज्यताम्; तव सौभाग्यं शीघ्रं लभ्यते।' इति। सा सैरन्ध्री उवाच—'कंसेन अनुमता दासी अहम्, त्रिवक्रा नाम, लेपनिर्माणं मम कार्यम्, एष च भोजराजस्य प्रियः। त्वां विना कः अर्हति?' इति। तयोः रूपगुणस्मितवाक्यदृष्टिभिः आकृष्टा सा तौ उभौ सुगन्धिलेपेन अलङ्कृतवती। तेन लेपेन, स्ववर्णात् अन्येन, अलङ्कृतौ कृष्णरामौ अधिकं शोभमानौ जातौ। भगवान् तस्याः कुब्जायाः साक्षात् दर्शनोपकारं प्रदर्शयन्, तुष्टः तां सम्यग् आकृष्टवान्। पादयोः पादौ स्थापयित्वा, हस्ताङ्गुल्या चिबुकं उन्नम्य, तां ऊर्ध्वं कृत्वा, शरीरं सुसम्पन्नं चकार। सा कुब्जा तत्क्षणात् सुशोभना स्थूलकट्या स्तनयुग्मेन च भूत्वा, मुकुन्दस्पर्शात् रमणीया अभवत्। सा सौन्दर्यगुणदायाढ्या, कृष्णस्य उत्तरीयम् आकृष्य, सस्मिता, कामेन प्रेरिता, केशवम् उवाच—'आगच्छ वीर, मम गृहम्; त्वां विना न शक्नोमि स्थातुम्। हृदयं त्वया व्याप्नोति—दीनां मां अनुगृहाण।' इति। तस्याः वचः श्रुत्वा, बलरामेण दृष्टे, गणैः साकं कृष्णः सस्मितः प्रत्युवाच—'सुश्रोणि! गृहम् आगमिष्यामि; कार्यसिद्धौ त्वं नः शरण्यां भविष्यसि।' इति। एवं मधुरवाक्यं उक्त्वा, कृष्णः वणिक्पथेन बलभद्रसहितः अग्रे गतः, जनैः पुष्पताम्बूलगन्धान्नैः सत्कृतः। तं दृष्ट्वा स्मृत्वा च स्त्रियः आत्मनः वस्त्रकेशवलयादीन् विस्मृत्य, चित्रितचित्रवत् अकम्पमानाः अभवन्। ततः अच्युतः नगरवासिभ्यः धनुषः स्थानं पृच्छित्वा, तत्र प्रविष्टः, अद्भुतं धनुः, इन्द्रधनुः इव, ददर्श। तद् बहुभिः रक्षिभिः संरक्षितम्, पूजितम्, महत्तेजस्कम् आसीत्। रक्षिभिः निरोध्यमानः अपि, कृष्णः बलात् धनुः जग्राह। सः वामहस्तेन तद् धनुः क्रीडया उत्थाप्य, सर्वेषां पश्यतां मध्ये, क्षणेन तन्न्यास्य, बली कृष्णः मध्यतः तं धनुः यथा गजः इक्षुदण्डं, तथैव चिच्छेद। तस्य धनुषः भङ्गनिनादः व्योम्नि, पृथिव्यां, सर्वदिशः व्याप्य, कंसस्य मनसि भीतिं उत्पादितवान्। ततः रक्षिणः क्रुद्धाः, स्वगणैः सहिताः, तं गृहीत्वा हन्तुं धावन्तः, 'गृह्णीत, हन्यताम्' इत्यादि उच्चैः शब्दं कृत्वा, कृष्णं प्रति अभ्यधावन्।