नगर्याः मध्ये, उत्सवस्य घोषं श्रुत्वा, केचन स्त्रियः अपूर्णं भोजनं त्यक्त्वा, स्नानं च उत्सवं च परित्यज्य शीघ्रं निर्गताः; अन्याः तु निद्रायाः उत्तिष्ठन्त्यः, दारकान् अपि अपुष्टान् त्यक्त्वा, शीघ्रं निर्गताः, मातरः अपि। ताः स्त्रियः, श्रीकृष्णस्य कमलनयनं, साहसपूर्णं लीलादृष्टिं, मृदुस्मितं च पश्यन्त्यः, तस्य गजेन्द्रस्य इव मदोन्मत्तस्य, मनांसि हरन्ति, नेत्रेषु हर्षं हृदयेषु प्रमोदं च जनयन्ति। पुनः पुनः तं पश्यन्त्यः, तस्य स्मितदृष्ट्या आत्मनः गौरवं जागरूकं कृत्वा, सुखरूपं कृष्णं नेत्रैः आलिङ्गन्त्यः, रोमाञ्चिताः, सर्वं दुःखं विस्मरन्ति। हर्षपूर्णमुख्याः स्त्रियः गृहशिखराणि आरोह्य, कृष्णबलरामयोः शुभाशिषः पुष्पवृष्टिं कृतवन्त्यः। ब्राह्मणाः तु विविधेषु स्थलेषु, दध्ना, अक्षतान्, जलपात्रैः, माल्यैः, सुगन्धद्रव्यैः, अन्यैः च, कृष्णबलरामयोः पूजनं कृतवन्तः। नगरवासिनः विस्मिताः, "गोपीकाः किम् तपः कृतवन्त्यः, यस्मात् एतौ नरलोके महोत्सवौ पश्यन्ति?" इति उक्तवन्तः। यात्रायाम्, कृष्णः गदाग्रजः, रज्जुकं वहन्तं रज्जुकं द्रष्ट्वा, तं उत्तमं वस्त्रं याचितवान्। "साधो, युक्तं वस्त्रं देहि, वयं पात्राः; दानेन ते परमं कल्याणं—न संशयः," इत्युक्त्वा। भगवता एवमुक्तः, अहंकारपूर्णः राजसेवकः, तिरस्कारपूर्वं कोपेन च प्रत्यवदत्—"एतानि वस्त्राणि वनवासिनां पर्वतानां च; त्वं किम् साहसिकः राजधनं इच्छसि?" "शीघ्रं गच्छत, बालकाः; जीवितुम् इच्छथ यदि, एतानि वस्त्राणि मा याचत। राजपरिवाराः गर्विताः, बध्नन्ति, हन्ति, अपि लुण्ठयन्ति," इति तं गर्वं दर्शयन्। तदा देवकीसुतः क्रुद्धः, हस्तेन रज्जुकस्य शिरः छित्त्वा, तं मारयत्। तस्य अनुचराः, वस्त्रगुच्छानि त्यक्त्वा, सर्वदिशं पलायन्तः; अच्युतः वस्त्राणि आदत्त। तदनन्तरं, कृष्णः संकर्षणः च, स्वेच्छया रम्यं वस्त्रं धारयित्वा, शेषं गोपालकेषु वितरितवन्तौ, किञ्चित् भूमौ अपि निक्षिप्तवन्तौ। ततः, प्रसन्नः एकः तन्तुवायः, विविधवर्णयुक्तं, यथायोग्यं वस्त्रं कृष्णबलरामयोः निर्मितवान्। कृष्णः रामः च, विविधवस्त्रैः भूषितौ, युवागजेन्द्रयोः इव, एकः श्यामः, अन्यः गौरः, उत्सवे शोभमानौ। तन्तुवायः प्रसन्नः, भगवतः कृपया, तद्रूपं, ऐश्वर्यं, बलं, स्मृतिं, इन्द्रियजयं च प्राप्तवान्। ततः, तौ सुदाम्नः मालाकारस्य गृहे गतौ; सः तौ दृष्ट्वा, भूमौ शिरः नतवान्। आसनं, पाद्यं, अर्घ्यं, अन्यानि सत्कारद्रव्याणि समर्प्य, माल्यैः, ताम्बूलैः, अनुलेपनैः च, तौ सह गोपालकैः पूजितवान्। सः उक्तवान्—"भगवन्, मम जन्म सफलम्, वंशः शुद्धः, पितरः देवाः च तुष्टाः, युयोः आगमनेन।" "युवां विश्वस्य कारणं, अंशेन अवतरितौ, लोकहिताय, लोकसमृद्धये। युयोः दृष्टिः न कदापि पक्षपातयुक्ता, सर्वेभ्यः समौ, पूजकाणां पूज्याणां च। आदेशं कुरुत, किं कर्तव्यं? युयोः आज्ञा एव उत्तमं लाभः।" इत्युक्त्वा, राजा, सुदाम्नः हर्षपूर्णहृदयः, उत्तमसुगन्धितमाल्यं समर्पितवान्। तेन माल्येन भूषितौ, तौ प्रसन्नौ, कृष्णः रामः च, शरणागतस्य वरं दत्तवन्तौ। सः अव्यभिचारिणीं भगवद्भक्तिं, भक्तेषु स्नेहं, सर्वेभ्यः परमां दयां वव्रे। तस्मै वरं दत्त्वा, वंशवृद्धिं, बलं, दीर्घायुः, कीर्तिं, तेजः च प्रदाय, भगवान् अग्रजेन सह निर्गतः। एवं, "नगर्याः प्रवेशः" नाम एकचत्वारिंशः अध्यायः समाप्तः, श्रीमद्भागवते महापुराणे, परमहंससंहितायाम्। अनन्तरं, शुकः उवाच—कुब्जायाः कृपां दर्शयित्वा, धनुषः भङ्गं कृत्वा, मल्लयुद्धाय मण्डपं सज्जीकृत्य, माधवः राजमार्गे गच्छन्, एकां युवतिं सुन्दरमुखीं, कुञ्चितग्रीवां, उष्णीषपात्रं वहन्तीं, दृष्टवान्। सः हसन्, प्रमुदितः, तां पप्रच्छ—"काऽसि, सुन्दरी? किम् एतत् सुगन्धितं अनुलेपनम्? कस्य दासी? स्पष्टीकुरु। एतत् उत्तमं अनुलेपनं अस्माकं अङ्गेषु ददातु; तव भाग्यं शीघ्रं समृद्धं भविष्यति।" सैरन्ध्री उवाच—"कंसस्य अनुमोदिता दासी अहम्, त्रिवक्रा नाम। अनुलेपनं निर्मातुम् मम कार्यम्; एतत् भोजराजाय प्रियतमम्। त्वां द्वौ विना, अन्यः कः पात्रः?" इत्युक्त्वा। तौ युवौ, सौन्दर्येन, माधुर्येन, स्मितेन, वाक्यैः, दृष्टिभिः मोहिता, तयोः अङ्गेषु गाढं अनुलेपनं ददाति। अनुलेपनं तयोः स्ववर्णात् भिन्नवर्णं दीप्तिमद् भूत्वा, तौ अधिकं आकर्षकौ जातौ। भगवान् प्रसन्नः, तस्य दर्शनस्य फलम् दर्शयन्, कुब्जायाः कायं सिध्दः कर्तुं निश्चितवान्। पादौ तस्याः पादयोः स्थाप्य, हस्तस्य उपरितलांगुल्या चिबुकं उत्तोल्य, अच्युतः तां उन्नमयन्, कायं सिध्दः कृतवान्। सा, यस्याः कायः सम्यक्, विशालश्रोणी, स्तनौ पूर्णौ, मुकुन्दस्य स्पर्शेन, तत्क्षणम् अतिसुन्दरी अभवत्। सौन्दर्येन, गुणैः, उदारतया युक्ता, सा कृष्णस्य उत्तरीयम् आकर्ष्य, स्मितं कृत्वा, कामेन प्रेरिता, केशवम् उवाच—"आयाहि, वीर, मम गृहम्; त्वां विसर्जयितुं न शक्नोमि। मम हृदयम् त्वया कम्पितम्—कृपया, श्रेष्ठ पुरुष, अनुग्रहं कुरु।" इति। तया एवं याचितः, कृष्णः, बलरामस्य साक्षात्, गोपालकाणां च उपस्थितौ, हसन् प्रत्यवदत्—"आगमिष्यामि तव गृहम्, सुन्दरभ्रू—यः पुरुषाणां हृदयानि आकर्षयति। यदा कार्यं सिध्दं भवति, तदा वयं तव आश्रयं गृहीष्यामः।" सौम्यवचनैः तां त्यक्त्वा, कृष्णः व्यापारीमार्गे गतवान्; बलरामेण सह, जनैः ताम्बूलैः, माल्यैः, सुगन्धैः च पूजितः।