अक्रूरः भगवत्पादरजसा गृहान् पावयितुं प्रार्थयामास—यस्य शुद्ध्या पितरः, वह्नयः, देवाश्चापि न कदापि संपूर्णतया तृप्यन्ति। यदपि बलेः महात्मनः स प्रक्षालितपादयोः त्वदीयोः पूज्यत्वमवाप, अतुलां श्रीं प्राप्य भक्तिसंपन्नतामगात्। भगवत्पादप्रक्षालनात् या वारिणी निर्गता, सा त्रैलोक्यं पावयामास; तां शंभुः शिरसि धारयामास, येन सगरपुत्राः स्वर्गमुपययुः। अथ सर्वदेवदेव, विश्वनाथ, श्रवणकीर्तनपवित्र, यदुनां श्रेष्ठ, उत्तमस्तोत्रैः कीर्तित, नारायण, तुभ्यं नमः। तदा भगवानुवाच—‘भवतः गृहमहं साधुभिः सहितः आगमिष्यामि; कंसं दुष्टं निहत्य, स्वमित्रेभ्यः हर्षं दास्यामि।’ एवं भगवता समादिष्टः अक्रूरः, यद्यपि क्लिष्टचित्तः, नगरीमविशत्, कंसाय कार्यं निवेद्य स्वगृहं जगाम। ततः अपराह्णे श्रीकृष्णः सङ्कर्षणेन सह, गोपैः परिवृतः, नगरदर्शनलालसः, मथुरां प्रविवेश। स तां नगरीं ददर्श—उच्चैः स्फटिकद्वारैः, सुवर्णतोरणैः शोभितैः महाद्वारैः, ताम्रपटपरिखाभिः, गम्भीरखातैः दुस्तराभिः, उद्यानोपवनैः च शोभिताम्। तत्र राजप्रासादाः सुवर्णकलशैः, बाल्कन्याः, सभामालिका, मन्दिराणि, वैडूर्य-हीरक-नीलमणि-मुक्ता-विद्रुम-पन्नगमणिभिः मण्डितास्तटाकानि च आसन्। जालकद्वारतलानि कपोतमयूररवैराकीर्णानि, राजपथ-हाट-चत्वराणि उदकसिक्तानि, माल्यचन्दनाक्षतैः च विन्यस्तानि। गृहद्वाराणि पूर्णकलशैः दधिसुरभिचन्दनाभ्यक्तैः, पुष्पदीपपल्लवमालिकाभिः, कदलीस्तबकैः, पताकापट्टाभिः च शोभितानि। वसुदेवस्य सुतौ मित्रैः सहितौ राजमार्गे प्रविशन्तौ दृष्ट्वा, नगरस्त्रियः तददर्शनलालसा वेगेन गृहात् निर्गत्य प्रासादाग्रेषु समारुह्य हर्षवशात् तत्र तिष्ठन्त्यः। काचित् वेगेन वस्त्राभरणानि विपरीतं धारयन्त्यः, काचित् अलङ्कारमपि विस्मृत्य, काचिदेककुण्डलाङ्घ्र्यलङ्कारा, काचिदेकाक्षिप्रसाधिता। काचिदन्नं त्यक्त्वा, काचिदुत्सवं विस्मृत्य, अपि च स्नानं कृत्वा न, काचिदुत्थाय शिशून् स्तन्यदायिनः परित्यज्य, शीघ्रं निर्गता। स तु कमललोचनः, उल्लासितविलासदृष्ट्या, मृदुस्मितेन, तासां मनांसि चकर्ष; इव मदोन्मत्तद्विपः, तासां नेत्राणि हर्षयन्, हृदयानि च प्रमोदयामास। पुनः पुनः तं निरीक्ष्य, श्रुतपूर्वं सौन्दर्यमनुस्मृत्य, तासां गौरवं स्फुरितं, सस्मितदृष्ट्या तं नन्दनमूर्तिं नेत्राभ्यां परिष्वज्य, पुलकिताङ्ग्यः सर्वदुःखं विस्मृतवत्यः। प्रसन्नमुख्यः स्त्रियः प्रासादाग्रेषु समारुह्य, पुष्पवृष्ट्या शुभाशिषः कृष्णबलरामयोः उपरि चक्रुः। तत्र ब्राह्मणाः विविधेषु स्थलेषु, दधिक्षीरपात्रैः, माल्यैः, गन्धद्रव्यैः च तौ पूजयामासुः। नगरवासिनः ऊचुः—‘किं तपो महान् गोप्यः कृतवन्त्यः, ये एते द्वौ मानवव्रातमहोत्सवमेकं पश्यन्ति?’ एवं गच्छतः कृष्णस्य, गदाग्रजस्य, एकः रंगकारः समीपमागच्छत्; तं स उवाच—‘सौम्य, उत्तमानि शुभ्रवस्त्राणि ददातु; वयं यथार्हाः, दानात् परं श्रेयः लभ्यते, नात्र संशयः।’ एवं भगवता यथार्थगुणेन याचितः, राजसेवकः अहंकारवशात् क्रोधेन तु प्रत्यवदत्—‘एतानि वस्त्राणि केवलं वनचारीणां पर्वतानां वासिनां वा; किं त्वं साहसं कृत्वा राजधनं इच्छसि?’ ‘शीघ्रं गच्छत, बालकाः, न एवं याच्यं यदि जीवितुमिच्छथ; राजपरिवाराः गर्विताः, बध्नन्ति, हन्ति, हरन्ति च।’ एवं गर्वोक्त्या देवकीसुतः क्रुद्धः सञ्जातः, हस्तेन तस्य रंगकारस्य शिरः कायात् चिच्छेद। तस्य परिचारकाः वस्त्रपुञ्जान् परित्यज्य दिशो द्रवन्तः, अच्युतः तानि वस्त्राणि जग्राह। स्वेच्छया वस्त्राणि परिधान्य, कृष्णः सङ्कर्षणश्च, शेषाणि गोपेषु वितीर्य, किञ्चित् भूमौ न्यवेशयताम्। तत् किञ्चन सूत्रधारः हृष्टः, विविधरङ्गवस्त्रैः, यथायोग्यं तयोः वेशं अलंकारं च चक्रे। कृष्णरामौ तु तेन विविधवस्त्रालङ्कारेण शोभमानौ, युवाद्विपौ इव, एकः श्वेतः, अन्यः श्यामलः, उत्सवमिव जग्मतुः। तं सूत्रधारं भगवान् तुष्टः, आत्मतुल्यरूपं, परां श्रियम्, बलं, ऐश्वर्यं, स्मृतिं, इन्द्रियजयमपि दत्तवान्। अनन्तरं तौ सुदाम्नः मालाकारगृहं जग्मतुः; तौ दृष्ट्वा स सुदामा उत्थाय शिरसा भूमौ निपत्य, आसनं, पाद्यं, अर्घ्यं, माल्यं, ताम्बूलं, गन्धान् च समर्प्य, सखिभिः सहितौ तौ पूजयामास। स उवाच—‘भगवन्, मम जन्म सफलं जातम्, कुलं च शुद्धम्; आगमनेन पितरः देवाश्च तृप्ताः। युवां हि जगतां कारणं परं, लोकहिताय समृद्धये चांशेनावतारिणौ। युवयोः दृष्टिः कदापि पक्षपातयुक्ता नास्ति; सर्वेषु समदर्शिनौ, भक्तेषु पूज्येषु च समौ। आज्ञापयेतां किं करवाणि? युवयोः आज्ञालाभः परमो लाभः।’ एवं चिन्तयन् सुदामा हृष्टः, उत्तमगन्धमाल्यं समर्प्य, तौ पूजयामास। ताभिः माल्यैः विभूषितौ, तुष्टौ कृष्णरामौ सखिभिः सहितौ, प्रणतं सुदामानं वरैः अनुगृह्णीताम्। स तु अखण्डभक्तिं, भगवत्सख्यं, सर्वभूतानुग्रहं च वव्रे। तावपि तस्मै वंशवृद्धये धनं, बलं, दीर्घायुष्यम्, कीर्तिं, श्रीं च दत्त्वा, भ्रात्रा सह तस्मात् निर्गतौ। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे परमं संन्यासिनां शास्त्रे दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे, ‘नगरप्रवेश’ नाम एकचत्वारिंशोऽध्यायः समाप्तः।