एवमुक्त्वा गान्दिनीपुत्रः सारथिं प्रेरयामास, स च दिवस्य समाप्तौ रामकृष्णौ मथुरां प्रापयामास। मार्गे राजन्, ग्रामवासिनः कुटुम्बिनः कुत्रापि संहृष्टाः संप्रत्यगच्छन्, वसुदेवसुतौ दृष्ट्वा प्रमुदिताः, ताभ्यां दृष्टिं न निवर्तयामासुः। तत्रैव व्रजवासिनः नन्दमुख्याः गोपैः सह नगरीपार्श्वे उद्यानानि आगत्य, प्रत्यागमनस्य प्रतीक्षां कुर्वन्तः स्थिताः। ततः भगवान् जगन्नाथः आकूरं सस्मितं सस्नेहम् आलिङ्ग्य, तस्य प्रसारितहस्तं स्वहस्तेन गृह्णन्, सानुरागं प्रहर्षम् अवदत्। ‘‘त्वं स्वगृहं रथेन सह पुरं प्रविश, वयं किञ्चित्कालमिह स्थास्यामः, ततः पश्चात् नगरीं द्रष्टुम् आगमिष्यामः।’’ श्रीअकूरुरुवाच— ‘‘भगवन्, त्वां विना मथुरां न प्रविशेयम्। मां मा परित्यज, भक्तवत्सल त्वं हि भक्तानां प्रियः। आगच्छतु अच्युत, अग्रजेण सह, गोपैः प्रियसखिभिः च, गृहं गच्छामः, गृहं पावय। गृहिणां गृहाणि तव पादरजसा शुद्धानि कुरु; तस्य पावनत्वेन पितरः, वह्नयः, देवाश्च अपि न तृप्तिम् आप्नुवन्ति। तव पादयोः प्रक्षालनात् महाबलिः पूज्यः अभवत्, अतुलां श्रीं प्राप, भक्तिपथं च। तव पादोदकं त्रिलोक्याः पावनम् अभवत्; शंकरः तद् मूर्ध्नि न्यधत्त, सगरपुत्राः स्वर्गं ययुः। देवदेव जगन्नाथ, श्रवणकीर्तनपावन, यदुवर्य, उत्तमस्तोत्रगायन, नारायण, नमोऽस्तु ते।’’ भगवानुवाच— ‘‘सज्जनैः सह तव गृहम् आगमिष्यामि। पापीयांसं यदुकुलपतिं हत्वा सखीनां मुदं दास्यामि।’’ एवं भगवता उक्तः अक्रूरः, मनसि क्लेशं वहन्, नगरीं प्रविश्य, कंसाय कार्यं निवेद्य, स्वगृहं ययौ। ततोऽपराह्णे भगवान् कृष्णः सङ्कर्षणेन सह, नगरीदर्शनलोलुपैः गोपैः परिवृतः मथुरां प्रविवेश। स तां पुरीं ददर्श—स्फटिकतोरणैः उन्नतैः, सुवर्णार्कशोभितद्वारैः, ताम्रपट्टपरिखाभिः, दुर्गमसरोभिः, उद्यानोपवनैः च शोभिताम्। तत्र सुवर्णकलशैः शिखरैः, बालकनैरलङ्कृतैः प्रासादैः, सभाभिः, गृहैः, वैदूर्य-हीरक-नीलमणि-मुक्ता-पन्नगर्भितैः गवाक्षैः वेष्टितां ददर्श। जालकद्वारभूमिषु कपोतमयूरनिनादैः पूरितां, राजपथेषु, विपणिषु, चत्वरेषु च जलैः सिक्तां, पुष्पमाल्यचन्दनाक्षतैः छिन्नां च। द्वारेषु गृहेषु च दधिस्निग्धकलशैः, चन्दनलिप्तैः, पुष्पपङ्क्तिभिः, दीपवलिभिः, नवपत्रैः, कदलीस्तम्भैः, वस्त्रपताकाभिः च शोभितां ददर्श। यदा वसुदेवसुतौ सखिभिः परिवृतौ राजमार्गे प्रविश्य, तदा नगरस्त्रियः तौ द्रष्टुकामाः, हर्षपूर्णाः, गृहशिखराणि आरोह्य त्वरया निर्गताः। काञ्चित्स्वपुष्पाभरणानि अव्यवस्थितानि धारयन्त्यः, काञ्चित् अलङ्कारमपि विस्मृत्य, काञ्चिदेककुण्डलैः, काञ्चिदेकनूपुरैः, काञ्चिदेकाक्षिपत्रलिप्तैः, काञ्चित् स्नानं विहाय, काञ्चिदन्नं त्यक्त्वा, काञ्चिदुत्सवमपि विस्मृत्य, काञ्चिदशिशून् त्यक्त्वा, मातरः अपि त्वरया निर्गताः। स ताः स्त्रियः कमलनेत्रैः, क्रीडारसदृष्टिभिः, मृदुस्मितैः, मनांसि चकर्ष, इव मदोन्मत्तः गजपतिः, तासां लोचनानां, हृदयानां च प्रमोदं ददौ। पुनः पुनः तम् ईश्वरं पश्यन्त्यः, स्मितावलोकनैः हृदि स्पृष्टाः, ताः प्रमोदस्फुरिताङ्ग्यः, दुःखं विस्मृत्य, तं परमानन्दमात्मनैव नेत्रैः आलिङ्ग्य, तत्रैव स्थिताः। हृष्टमुख्यः स्त्रियः गृहशिखराणि आरोह्य, पुष्पवृष्ट्या शुभाशिषः कृष्णबलरामयोः उपरि चिक्षिपुः। ब्राह्मणाः अपि विविधेषु स्थलेषु दध्यक्षतकलशैः, मालयाः, सुरभिद्रव्यैः, च पूजार्हैः तौ पूजयामासुः। नगरजनाः ऊचुः— ‘‘कियद् तपः कृतवत्यः गोप्यः, यदेतौ नरलीलोत्सवौ पश्यन्ति?’’ गच्छन्तौ कृष्णः गदाग्रजः एकं राजकीयवस्त्रधारिणं रङ्गकारं द्रष्टुम् अगच्छत्, तस्मात् सुशुद्धानि वस्त्राणि याचितवान्। ‘‘सौम्य, अर्हावावां, वस्त्राणि देहि, दानात् परं श्रेयः नास्ति,’’ इति भगवान् अवदत्। राजसेवकः अहङ्कारपूर्णः, कोपेन अवज्ञया प्रत्युवाच— ‘‘इदानीं वस्त्राणि वनवासिभ्यः पर्वतवासिभ्यश्च एव, किं त्वं राज्यवस्त्रेषु स्पृहयसीति?’’ ‘‘शीघ्रं गच्छत, बालकाः, जीवितुम् इच्छथ चेत्, राज्यपुरुषाः गर्विताः बध्नन्ति, हन्ति, अपि च हरन्ति।’’ एवम् उक्तिां शृण्वन् देवकीसुतः कोपितः, हस्तेन तस्य शीर्षं छित्त्वा पातयामास। तस्य सर्वे परिचारकाः वस्त्रपुटानि परित्यज्य दिशः दिशः पलायन्त। अच्युतः वस्त्राणि जग्राह। स्वेच्छया वस्त्राणि परिधान्य, कृष्णः सङ्कर्षणश्च, शेषाणि गोपेषु वितीर्य, किञ्चित् भूमौ न्यस्य। ततः कश्चन सूत्रधारः सन्तुष्टः, विविधवर्णवस्त्रैः, यथायोग्यं अलङ्कृत्य, तौ सज्जयामास। कृष्णरामौ तैः विविधवस्त्रैः, इव महागजौ, एकः श्वेतः, अन्यः श्यामलः, महोत्सवे शोभमानौ अदृश्येताम्। तस्मै सूत्रकाराय भगवान् स्वरूप्यं, ऐश्वर्यं, बलं, स्मृतिं, इन्द्रियनिग्रहं च दत्तवान्। ततः तौ सुदाम्नः मालाकारस्य गृहम् आगच्छताम्। स तौ दृष्ट्वा, शीर्ष्णा भूमौ नतवान्। आसनं, पाद्यं, अर्घ्यं, माल्यं, ताम्बूलं, उङ्गनं च समर्प्य, सखिभिः सहितौ तौ पूजयामास। स उवाच— ‘‘भगवन्, मम जन्म सफलम्, वंशः शुद्धः, पितरः देवाश्च तव आगमनात् तुष्टाः। युवां खलु जगतः परमकारणम्, लोकहिताय श्रेयसे च अंशेनावतारम् कृतवन्तौ।’’ एवं श्रीमद्भागवतपुराणे एकादशस्कन्धे एकचत्वारिंशोऽध्याये वर्णितं श्रीकृष्णबलरामयोः मथुराप्रवेशोत्सवम्, तत्र नगरजनानां हर्षः, गोपीजनानां उत्कण्ठा, अक्रूरस्य भक्तिपूर्वकं निवेदनं, तथा भगवान्निग्रहानुग्रहविहारः सम्यक् प्रकटितम्।