अक्रूरः दुःखितचेताः कामकर्माभिभूतः सन् मनः निग्रहीतुं न शक्नोति स्म, यत् तदिन्द्रियैः दुःत्सहैः इतस्ततः प्रवह्यमानम्। सः एवं भगवत्पादयोः, अल्पभाग्यैः दुर्लभयोः, शरणं गतवान्। अत्रापि भगवदनुग्रहमेव मन्यते स्म—यदहं तव पादौ प्राप्तवान्। भगवतः सम्यगुपासनेन, हे कमलनाभ, जन्ममृत्युसंसारात् मुक्तिर्लभ्यते इति सः चिन्तयामास। सः उवाच—नमः साक्षिचेतसे, सर्वनिश्चयहेतवे, पुरुषप्रधानेशाय, अनन्तशक्तिब्रह्मणे। नमो वासुदेवाय, सर्वभूतविनाशिने, हृषीकेशाय ते नमः—शरणागतं मां पाहि भगवन्। एवं चतुर्विंशत्यधिकचत्वारिंशेऽध्यायेऽक्रूरस्तुतिरिति नाम सप्तत्युत्तरचत्वारिंशतितमेऽध्याये श्रीमद्भागवते महापुराणे परमं भागवतानां शास्त्रे समाप्तिः। श्रीशुक उवाच—एवं स्तुवन्तं तम् भगवान् जलान्तरे स्वं रूपं दर्शयामास। ततः सः नट इव स्वकार्यं समाप्त्य पुनः तद्रूपं संहरत्। दृष्ट्वा तद्दर्शनं लीनम्, सः शीघ्रं जलात् निष्क्रान्तः, स्वकार्यम् अवशिष्टं कृत्वा, विस्मितः रथं प्रति प्रत्यागच्छत्। तं दृष्ट्वा हृषीकेशः पप्रच्छ—किं किं अद्भुतं त्वया दृष्टम्, भूमौ, व्योमनि, वा जले? यत् त्वं एवं विस्मितः दृश्यसे। श्रीअक्रूर उवाच—यावन्ति अद्भुतानि अस्मिन् लोके, भूमौ, व्योमनि, जले च, तानि सर्वाणि त्वयि एव, विश्वात्मन्, दृश्यन्ते। किं नु मया दृष्टं, यद् मम न पूर्वं ज्ञातम्? यत्र यत्र अद्भुतानि दृश्यन्ते, त्वां दृष्ट्वा, हे ब्रह्मन्, किमत्र अद्भुतं मया दृष्टम्? एवं उक्त्वा गान्दिनिपुत्रः रथं प्रावर्तयत्। दिनान्ते रामकृष्णौ मथुरां प्रापयामास। मार्गे, राजन्, ग्रामवासिनः सर्वत्र समागताः, वसुदेवसुतौ दृष्ट्वा हृष्टाः, ताभ्यां दृष्टिं न निवर्तयामासुः। एतस्मिन्नन्तरे, व्रजवासिनः नन्दमुख्याः गोपैः सह नगरीसमीपस्थे उद्याने आगत्य तत्रैव प्रतीक्षां कृतवन्तः। तान् मिलित्वा, जगत्पतिः भगवान्, अक्रूरं प्रणम्य, तस्य प्रसारितहस्तं स्वहस्तेन गृहीत्वा, सस्मितं सन्ददर्श। भगवान् प्रोवाच—त्वं रथेन सह नगरीं स्वगृहं प्रविश; वयं तावत् अत्र स्थित्वा पश्चात् नगरीं द्रष्टुं गमिष्यामः। अक्रूरः उवाच—भगवन्, युवाभ्यां विना मथुरां न प्रवेक्ष्यामि। मां मा परित्यज, प्रभो; भक्तं मां त्वं भक्तवत्सलः। गच्छाम, स्वगृहं याम, अच्युत, अग्रजेन सह, गोपैः, प्रियतममित्रैश्च। गृहाणि अस्माकं तव पादरजसा पुण्यानि कुरु; यस्य शुद्ध्या पितरः, वह्नयः, देवाश्च अपि तृप्तिं न यान्ति। तव पादयोः प्रक्षालनात् बली महात्मा पूज्यः जातः, अपूर्वसमृद्धिं च भक्तिपर्यन्तमार्गं च प्राप। तव पादप्रक्षालनजलैः त्रयो लोकाः पाविताः; शिवः तानि शिरसि धारयामास, सगरपुत्राश्च स्वर्गं ययुः। देवदेव, जगन्नाथ, यदुप्रवर, श्रवणकीर्तनपावन, उत्तमश्लोकसंस्तुत, नारायण, नमस्ते। श्रीभगवानुवाच—त्वत्सदृशैः सह गृहं तव आगमिष्यामि; यदुपापं हत्वा, स्वबन्धून् हर्षयिष्यामि। श्रीशुक उवाच—एवं प्रभुणा उक्तः अक्रूरः, दुःखितः अपि, नगरीं प्रविश्य, कंसाय कार्यं निवेद्य, स्वगृहं जगाम। ततः अपराह्णे भगवान् कृष्णः, सङ्कर्षणेन सह, नगरदर्शनकाङ्क्षिभिः गोपैः परिवृतः, मथुरां प्रविवेश। सः तां नगरीं ददर्श—रम्यैः स्फटिकतोरणैः, सुवर्णमयैः द्वारैः, ताम्रपट्टिकाभिः प्राचीराभिः, दुस्तरैः खातैः, उद्यानोपवनैः शोभिताम्। तत्र सुवर्णकलशशोभितैः प्रासादैः, मणिमयैः मण्डपैः, सभाभिः, बालव्यजनैः, वेदिकाभिः, वैडूर्यहेमहीरक-स्फटिक-इन्द्रनील-मुक्ताप्रवालमणिभिः अलङ्कृतैः। जालकद्वारशयनानि कपोतमयूररवैः पूरितानि, राजपथाः, विपणयः, चत्वराणि च जलैः सिक्तानि, माल्यचन्दनाक्षतैः छिन्नानि। द्वाराणि गृहाणि च पूर्णकलशैः दधिस्नानचन्दनलिप्तैः, पुष्पदीपपङ्क्तिभिः, कदलीस्तम्भैः, पत्रध्वजैः च शोभितानि। वसुदेवसुतौ मित्रैः परिवृतौ राजमार्गे प्रविशन्तौ दृष्ट्वा, नगरस्त्रियः उत्सुकाः शीघ्रं गृहात् निर्गत्य, प्रासादाग्रेषु आरोहन्त्यः, हर्षपूर्णाः अभवन्। काञ्चनापराः शय्याम् अकृत्वा, काञ्चिद् एककुण्डलम्, काञ्चित् एकनूपुरम्, काञ्चिद् एकाक्षिणि अञ्जनं धारयन्त्यः; केचन वस्त्राभरणानि सम्यक् न धारयन्त्यः। काञ्चित् भोजनं परित्यज्य, उत्सवमपि विस्मृत्य, अभिषेकं कृत्वा अपि न स्नात्वा, शिशून् अप्युपेक्ष्य, शब्दश्रवणात् शयनात् उत्थाय, मातरः अपि शीघ्रं निर्गताः। सः कमललोचनः, लीलावलोकनैः स्मितैश्च, तासां मनांसि हरन्, मदगजेन्द्र इव, तासां नेत्राणि हर्षयन्, हृदयानि प्रमोदयान्। पुनः पुनः तं दृष्ट्वा, श्रवणपूर्वकं मनः आकृष्टम्, तासां स्त्रीणां सस्मितावलोकनैः अभिमानः सञ्जातः; ताः नारीः तं आनन्दरूपं नेत्रैः आलिङ्ग्य, रोमाञ्चिताः, सर्वदुःखं विस्मृत्य, तुष्टाः अभवन्। ताः प्रहृष्टमुख्यः प्रासादाग्रेषु स्थित्वा, पुष्पवृष्टिं कृत्वा, कृष्णबलरामयोः शुभाशिषः अकुर्वन्। ब्राह्मणाः अपि, विविधेषु स्थलेषु, दधिक्षीराक्षतकलशमाल्यगन्धादिभिः तौ पूजयामासुः। नगरजनाः ऊचुः—किं तपः गोप्यः अकुर्वन्, यत् एते द्वौ नरलीलोत्सवौ पश्यन्ति? एवं गच्छन्तौ, कृष्णः गदाग्रजः, एकं रञ्जकं, राजकुलदासं, समागतम् अपश्यत्; तस्मात् उत्तमानि शुद्धानि वस्त्राणि याचितवान्। सः उवाच—भद्र, उत्तमानि वस्त्राणि देहि; वयं यथार्हाः, दानेन परं श्रेयः प्राप्स्यसि—त्रंश्च न संशयः। एवं सर्वसम्पूर्णे भगवति निवेदिते, सः राजदासः गर्वसमन्वितः, क्रुद्धः, तुच्छवाक्यैः प्रत्यूचुः। सः उवाच—एतानि वस्त्राणि वनगिरिवासिभ्यः एव; त्वं किम्, साहसं कृत्वा, राजधनं इच्छसि?