भगवतः मायया मोहितं जगत्, जीवाः 'अहं' 'मम' इति मिथ्या भावनया कर्मणां पथेषु भ्रमन्ति। अहं अपि मोहितः, देह-पुत्र-गृह-धन-बन्धु आदि वस्तुषु सत्यत्वं मन्ये, स्वप्नवत् तेषु भ्रममाणः तान् सत्यम् इति गृहीत्वा विचरामि। द्वन्द्वैः मोहित-चित्तः, तमसि निमग्नः, यथार्थं प्रियं स्वस्य न जानामि, अनित्य-अनात्म-दुःखद्रव्येषु आसक्तः। यथा मूढः, तृणैः आच्छादितं जलं परित्यज्य मृगतृष्णां धावति, तथा अहं अपि, त्वाम् परित्यज्य, मायाम् अनुगच्छामि। दीन-चित्तः, काम-कर्मभिः अभिभूतः, मनः संयन्तुं न शक्नोमि, यत् इन्द्रियैः दुःखदं, तानि मनः इह तत्र चालयन्ति। अतः अहं तव पादयोः आगतः, ये अयोग्यैः दुर्लभाः; इदं अपि तव कृपया एव, भगवन्। जन्म-मृत्यु-चक्रात् मोक्षः तस्य जायते, यस्य मनः तव यथायोग्यं पूजायाम् समर्पितम्, हे पद्मनाभ। नमः तुभ्यम्, शुद्ध-चेतनाय, सर्व-निश्चय-कारणाय, पुरुष-प्रधन-स्वामिने, अनन्त-विभूतये ब्रह्मणे। नमः वासुदेवाय, सर्व-भूत-विनाशकाय; हृषीकेश, नमस्ते, रक्षितुम् माम्, शरणागतं, भगवन्। एवं चतुश्चत्वारिंशः अध्यायः समाप्तः, 'अक्रूरस्तुतिः' नाम, श्रीमद्भागवते महापुराणे प्रथमभागे दशमे स्कन्धे, परमवैराग्यशास्त्रे। श्रीशुक उवाच—अक्रूरः स्तुतिं कुर्वन्, तदा भगवान् जलमध्ये स्वं रूपं दर्शयामास; ततः नाटककारः इव, क्रीडां समाप्त्य पुनः तद् रूपम् अप्रकटयत्। तस्य दर्शनं लुप्तं ज्ञात्वा, सः शीघ्रं जलात् निष्क्रान्तः, सर्वाणि कार्याणि समाप्य, विस्मितः रथं प्रत्यागच्छत्। हृषीकेशः पप्रच्छ—'किं अद्भुतं दृष्टवान् भूतले, दिवि वा, जलमध्ये वा, यत् त्वं इत्थं विस्मितः?' अक्रूरः उवाच—'यत् किमपि अद्भुतं अस्मिन्, भूमौ, दिवि, जलमध्ये वा, सर्वं तव एव, विश्वात्मन्। किम् अदृष्टं, यत् मम न ज्ञातम्? यत्र सर्वाणि अद्भुतानि सन्ति, भूमौ, दिवि, जलमध्ये वा, त्वां दृष्ट्वा, हे ब्रह्मन्, किं अद्भुतं इह दृष्टवान्?' एवं उक्त्वा गान्दिन्याः पुत्रः रथं प्रचोदयामास, दिवसस्य समाप्तौ रामकृष्णौ मथुरां प्रापयत्। मार्गे, राजन्, ग्रामवासिनः, तत्र तत्र समागताः, वसुदेवपुत्रौ दृष्ट्वा, हर्षपूर्णाः, दृष्टिं न चालयामासुः। वृजवासिनः अपि, नन्दमुख्याः गोपालैः सह, नगरस्य उद्यानानि आगत्य, तत्र प्रत्याशां कृत्वा स्थिताः। तान् मिलित्वा, जगत् स्वामी, अक्रूरं सस्मितं, हस्तं प्रसारितं स्वेन हस्तेन गृहीत्वा अभिवादयामास। उवाच—'त्वं रथेन सह नगरं गृहं च पूर्वं प्रविश; वयं तत्र स्थास्यामः, पश्चात् नगरं द्रक्ष्यामः।' अक्रूरः उवाच—'भगवन्, विना युवाभ्यां मथुरां न प्रविश्यामि। मां न परित्यज, स्वामिन्, अहं तव भक्तः, त्वं भक्तवत्सलः। आगच्छ, गृहं गच्छाम, अच्युत, अग्रजेन सह, गोपालैः मित्रैः च। गृहिणां गृहाणि तव पादधूल्या पावय; यस्य पावनत्वेन पितरः, यज्ञाग्नयः, देवाः अपि न तृप्ताः। तव पादयोः जलं प्रक्षालयित्वा, बली महात्मा स्तुत्यः अभवत्, अतुल्यं ऐश्वर्यं प्राप, भक्तिपथं च। तव पादप्रक्षालनं जलं त्रिलोक्याः पावनम् अभवत्; शिवः तद् शिरसि धारयामास, सगरपुत्राः स्वर्गं प्रापुः। देवदेव, विश्वनाथ, यदुनाम अग्रज, उत्तमस्तोत्रैः स्तुत्य, नारायण, नमस्ते।' भगवान् उवाच—'सज्जनैः सह तव गृहम् आगमिष्यामि। दुष्टयदुकं हत्वा, मित्रेभ्यः हर्षं दास्यामि।' शुकः उवाच—एवं भगवता उक्तः, अक्रूरः, व्याकुलचित्तः, नगरं प्रविश्य, कंसाय कार्यं निवेद्य, गृहं गतः। ततः अपराह्णे, श्रीकृष्णः, संकर्षणेन सह, गोपालैः परिवृतः, नगरदर्शनार्थं मथुरां प्रविश्य। तां नगरं अपश्यत्—शुभ्र-स्फटिक-द्वारैः, सुवर्णतोरणैः महाद्वारैः, ताम्रपट्टिकाभिः भित्तिभिः, गम्भीर-खातैः दुर्गम-परिखाभिः, उद्यान-वनैः शोभितम्। सुवर्ण-कलशैः, बाल्कनीभिः, सभा-शालाभिः, गृहैः, बन्धनाग्रैः, वेदिकाभिः, बेरिल-हीरक-नीलमणि-मुक्ता-प्रवाल-मारकतम् अलङ्कृतैः विभूषितम्। जालक-द्वार-तलानि कपोत-मयूर-रवैर् पूर्णानि; मार्ग-हट्ट-चौर्याणि जलैः सिक्तानि, माल्य-चन्दन-क्षीर-चूर्णैः छिन्नानि। द्वार-गृहाणि पूर्णकलशैः, दधि-चन्दन-लेपितैः, पुष्प-पङ्क्तिभिः, दीप-पल्लवैः, कदलीवृक्ष-समूहैः, वस्त्र-तोरणैः शोभितानि। वसुदेवपुत्रौ मित्रैः परिवृतौ राजमार्गे प्रविश्य, नगरस्त्रियः तौ द्रष्टुम् उत्सुकाः, शीघ्रं गृहात् निर्गत्य, गृहशिखराणि आरोह्य, हर्षपूर्णाः अभवत्। काश्चित् शीघ्रता-वशात् वस्त्र-आभरणानि सम्यक् न धारयन्ति, काश्चित् पूरणं विस्मरन्ति, काश्चित् एकः कर्णफलकम्, एकः नूपुरम्, काश्चित् एकमक्षिप्रसादनम् एव। काश्चित् भोजनं विहाय, उत्सवम् परित्यज्य, स्नानं न कृत्वा आगच्छन्ति; काश्चित् निद्रातः उत्थाय, शिशुं स्तन्यं न दत्त्वा अपि, मातरः शीघ्रं निर्गच्छन्ति। कृष्णः, पद्मलोचनः, साहसिक-लीलावलोकनैः, मृदु-स्मितैः, तासां मनांसि हृतवान्, मदोन्मत्त-गजः इव, तासां नेत्राणां आनन्दं, हृदयेषु प्रमोदं दत्तवान्। पुनः पुनः दृष्ट्वा, श्रवणेन आकृष्टं मनः, तासां स्मितावलोकनैः गर्वः उत्पन्नः; ताः, आनन्दमूर्तिं नेत्रैः आलिङ्ग्य, रोमाञ्चिताः, सर्वदुःखं विस्मरन्ति। तासां मुखानि हर्षेण प्रस्फुरन्ति, गृहशिखराणि आरोह्य, पुष्पैः शुभाशिषः कृष्णबलरामयोः उपरि प्रक्षिपन्ति। हृष्टाः ब्राह्मणाः, तत्र तत्र, दधि, अक्षत, कलश, माल्य, सुगन्धद्रव्यैः पूजनं कुर्वन्ति। नगरवासिनः ऊचुः—'किं तपः गोपिकाः कृतवन्त्यः, यत् एतौ द्वौ, मानवजगतो महोत्सवः, पश्यन्ति?