सर्वं यथाक्रमं शृणु, धर्मप्रियः। अकूरुरः भगवतः श्रीकृष्णस्य महात्म्यं भावपूर्वकं स्तुत्वा तं समर्पितवान्। तत्र स जगदात्मानं परमेश्वरं विविधरूपेण अवलोकयन्, तस्य देहस्य वृक्षाः औषधयः च रोमाणि, शिरोरमः तृणानि, मेघाः अस्य अस्थिनखानि, पर्वताः दन्ताः, निमीलनं दिनरात्रयोः च, प्रजापतिः मनः, वर्षा जननाङ्गं, वीर्यं तस्यैव इति अनुभूतवान्। अक्षरात्मनि तव, हे पुरुषोत्तम, लोकाः तेषां पालकाः जीवसमूहः च स्थिताः, यथा जलमध्ये जलचराः, वटवृक्षे वलयाः, मनसि चिन्ताः च। यादृशं रूपं त्वं लीलार्थं धारयसि, तैः रूपैः लोकाः मलरहिताः सन्तः तव कीर्तिं हर्षेण गायन्ति। त्वं आदिमत्स्यरूपः, प्रलयजलमग्नः; अश्वशीर्षधारी, मधुकैटभयोः संहारकर्ता; महावपुः, अनन्ताश्रयः, मन्दरगिरिमुद्धर्ता; भूम्युद्धारकः वाराहरूपः; अद्भुतनृसिंहः, साधूनां भयहरः; वामनरूपः, त्रिलोकत्राता; भृगुपति, क्षत्रियगर्वविनाशकः; रघुकुलश्रेष्ठः, रावणविनाशकः; वासुदेवः, सङ्कर्षणः, प्रद्युम्नः, अनिरुद्धः, सात्वताधिपः; शुद्धबुद्धरूपः, दैत्यदानवमोहकः; कल्किरूपः, दुष्टराजविनाशकः—सर्वेषु रूपेषु तुभ्यं नमः। भगवन्, तव मायया एष जीवजगत् मोहितम्, अहंममेत्य मिथ्याभिमानं गृहीत्वा कर्ममार्गे भ्रमति। अहं मोहितः, देहपुत्रगृहधनबन्धुभिः सत्यत्वेन व्यग्रमनाः, स्वप्नवत् तान् तत्त्वमिव अवगच्छन् भ्रमामि। विपरीतेषु मनः मोहितम्, तमसि निमग्नः, आत्मनः प्रियं न जानामि, अनित्येऽनात्मनि दुःखे च आसक्तः। यथा मूढः, तृणैः छन्नं जलं विहाय मृगमरीचिकां धावति, तथा अहं त्वां परित्यज्य मायामनुगच्छामि। दीनमना अहं, कामकर्मनिष्पीडितः, इन्द्रियैः दुर्नियमैः मनः इह तत्र चालयितुं अशक्तः। एवं तव चरणारविन्दं, दुर्लभं, उपगतोऽस्मि; एतदपि तव कृपया इति मन्ये। जन्ममृत्युचक्रात् मोक्षः तस्य, यस्य मनः तव विधिवत् आराधनाय समर्पितम्। शुद्धचैतन्यस्वरूपाय, निश्चितिकारणाय, पुरुषप्रधानाधिपाय, अनन्तशक्तिब्रह्मणे नमः। वासुदेवाय, सर्वभूतविनाशकाय, हृषीकेशाय नमः; शरणागतं मां रक्ष। इत्येवम् अकूरुरस्य स्तुतिः समाप्ता, श्रीभागवतपुराणस्य प्रथमस्कन्धे दशमस्कन्धपूर्वार्धे चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः 'अकूरुरस्तुतिः' नाम्ना। ततः श्रीशुकः उवाच—अकूरुरः स्तुतिं कुर्वन्, भगवन् जलमध्ये स्वं रूपं प्रकाशयामास; ततः नाट्याय तद्रूपं पुनः सन्न्यस्य श्रीकृष्णः लीनः। दर्शनं लुप्तं दृष्ट्वा, अकूरुरः शीघ्रं जलात् निर्गत्य, कृत्यं सम्पाद्य, आश्चर्यचकितः रथं प्रत्यागच्छत्। तं हृषीकेशः अपृच्छत्—'किं अद्भुतं दृष्टवान् भुवि, नभसि, वा जलमध्ये, यत् त्वं विस्मितः?' अकूरुरः प्रत्युवाच—'यद् यद् अद्भुतं अस्ति भुवि, नभसि, जलमध्ये, तत् सर्वं तव, विश्वात्मनः, तत्त्वं। किं नूतनं मया दृष्टं यद् न ज्ञातम्?' यत्र सर्वाणि अद्भुतानि सन्ति, तत्र तव दर्शनात्, हे ब्रह्मन्, किं अद्भुतं मया दृष्टं स्यात्? एवं उक्त्वा, गान्दिन्याः पुत्रः रथं प्रचोदयामास, दिनान्ते रामकृष्णौ मथुरां प्रापयत्। मार्गे, राजन्, ग्रामवासिनः यत्र तत्र समागताः, वसुदेवपुत्रौ दृष्ट्वा, हर्षिताः, दृष्टिं तत्रैव स्थापयितुं अशक्ताः। तदानीं, व्रजवासिनः नन्दमुख्याः गोपालैः सह नगरीं प्राप्ताः, तत्र उद्यानेषु प्रतीक्षां कुर्वन्तः। भगवान्, जगदीश्वरः, अकूरुरं सन्दर्शयन्, तस्य प्रसारितं हस्तं स्वहस्तेन गृहीत्वा, सस्मितं अभिवादयामास। 'त्वं रथेन नगरीं गृहं च पूर्वं प्रविश; वयं तत्र स्थास्यामः, पश्चात् नगरीं द्रक्ष्यामः।' अकूरुरः उवाच—'भगवन्, वयं विना नगरीं न प्रविश्य; मां न परित्यज, प्रभो, भक्तं तव, भक्तवत्सलः त्वं।' 'आगच्छ, गृहं गच्छामः, तव भ्रातृभिः, गोपालैः, मित्रैः सह गृहं पावनं कुर्याम।' 'गृहिणां गृहाणि तव चरणरेणुना शुद्धयन्तु; तस्य पावनत्वेन, पितरः, अग्नयः, देवाः अपि तृप्तिम् न प्राप्नुवन्ति।' 'तव पादपार्ष्णिप्रक्षालनात् महाबलिः स्तुत्यः अभवत्, अतुलां श्रीं, परमभक्तिम् च प्राप।' 'तव पादोदकं त्रिलोकं शुद्धयामास; शिवः तद् शिरसि स्थापयामास, सगरपुत्राः स्वर्गं ययुः।' 'देवदेव, विश्वनाथ, श्रवणकीर्तनपावन, यदुप्रवर, उत्तमस्तवस्तुत, नारायण, तुभ्यं नमः।' भगवान् उवाच—'सज्जनैः सह तव गृहं आगमिष्यामि; दुष्टयदुराजं हत्वा, मित्राणां हर्षं करिष्यामि।' शुकः उवाच—एवं भगवता उक्तः अकूरुरः, चिन्तितमना, नगरीं प्रविश्य, कंसाय कार्यं निवेद्य, गृहं ययौ। ततः सायंकाले, श्रीकृष्णः सङ्कर्षणेन सह, गोपालैः परिवृतः, नगरीं द्रष्टुम् उत्सुकः, मथुराम् प्रविश्य। स नगरीं अपश्यत्, या श्वेतवज्रतोरणैः, सुवर्णार्कपृष्ठैः, ताम्रपटपरिखाभिः, गम्भीरपरिखाभिः, उद्यानवनैः शोभितम्। तत्र सुवर्णशिखरैः, उपरि गवाक्षैः, सभामण्डपैः, भवनश्रेणीभिः, बाणपृष्ठैः, बिल्लरमणिभिः, हीरकवज्रैः, नीलमणिभिः, मूक्ताफलैः, मरकतैः अलङ्कृतम्। गवाक्षद्वारपृष्ठभूमिषु कपोतमयूरनिनादैः पूरितम्; मार्गेषु, विपण्यां, चौरस्तेषु, जलविसिक्तैः, पुष्पमाल्यैः, चन्दनरजः, तण्डुलैः च विकीर्णम्। एवं श्रीकृष्णस्य मथुरानगरीप्रवेशः अकूरुरस्य भक्तिपूर्वकं स्तवनं च भगवत्संवादेन सह, भगवत्पुराणे विस्तरितः।