अक्रूरः भगवन्तं पश्यन् परमसन्तुष्टः परमभक्त्या परिपूर्णः, रोमाञ्चिततनुः, हृदयेन भावविह्वलः, अश्रुपूर्णलोचनः सञ्जातः। स सत्त्वस्थः, कण्ठगद्गदेन स्वरः, शिरसा साष्टाङ्गं प्रणम्य, कृताञ्जलिः शनैः शनैः श्रद्धया तं स्तोतुं समारभत। इति दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धेऽक्रूरप्रयाणवर्णनं त्रयस्त्रिंशदुत्तरत्रिंशत्तमेऽध्याये समाप्तम्। ततः श्रीमदक्रूरः उवाच—नमस्ते सर्वकारणाय नारायणाय आद्याय अव्ययाय पुरुषाय, यस्य नाभिकमलात् ब्रह्मा समुत्पन्नः, यस्मात् इदं जगत् प्रवर्तते। पृथिव्यापस्तेजोवाय्वाख्याः महाभूतानि, अव्यक्तसम्भवः, मनः, इन्द्रियाणि, विषयाः, सर्वे देवाश्च—एते तवैव विश्वस्य अङ्गानि, भगवन्। एतानि च, अव्यक्तादीनि, तव तत्त्वं न जानन्ति, आत्मत्वेन न गृह्यन्ते हि; अजः अपि गुणैः अजं बद्धः, गुणातीतं तव स्वरूपं न वेत्ति। योगिनः त्वां पुरुषं परमं भगवन्तं स्वात्मन्येव, भूतेषु, देवेषु च, साक्षात् उपासते। केचित् द्विजाः त्रैविद्येन, नानायज्ञरूपेण, नामरूपविभागेन त्वां वेदमार्गेण यजन्ति। अन्ये सर्वकर्माणि परित्यज्य, प्रशान्ताः, ज्ञानयज्ञेन त्वां विज्ञानमयमुपासते। अपरे शुद्धचित्ताः विधिपूर्वकं त्वां सर्वरूपिणं, एकरूपिणं च, भक्त्या उपासते। अन्ये शिवमार्गेण, बहुविधैः उपदेशैः, त्वां शिवरूपं पूजयन्ति। वस्तुतः, येऽपि अन्यदेवताभक्ताः, तेऽपि अन्ततः त्वामेव, सर्वदेवतामयं प्रभुं, पूजयन्ति, यद्यपि अन्यत्र चित्तं निवेशयन्ति। यथा पर्वतान्निर्गता नद्यः वर्षधाराभिः पूरिताः सर्वतः समुद्रं प्रविशन्ति, तथैव सर्वे मार्गाः त्वां एव अन्ततः प्राप्नुवन्ति। सत्त्वं रजस्तमांसि तव प्रकृतेः गुणाः; एतेषु ब्रह्माद्यन्तं स्थावरान्ताः सर्वे प्राणी बaddhāḥ। नमस्ते त्वं असङ्गदृशे, सर्वात्मने, सर्वचित्तसाक्षिणे; अज्ञानजन्यः गुणप्रवाहः देवमानुष्यतिर्यगादिषु प्रवर्तते। अग्निर्वक्त्रं, पृथ्वी पादौ, सूर्यः नेत्रं, द्यौ नाभिः, रथः हृदयं, दिशः श्रोत्रे, द्युलोकः शिरः, इन्द्रादयः बाहवः, समुद्राः उदरं, वायुः प्राणः, बलं तव वीर्यम्। तरवः ओषधयः तव लोम, केशा वनस्पतयः, मेघा तव अस्थिनखानि, पर्वताः दन्ताः, निमेषः दिवसरात्रे, प्रजापतिः मनः, वर्षा तव जननाङ्गं, वीर्यं तव एव। त्वयि, अक्षरे पुरुषे, लोकपालयुक्ताः लोकाः, जीवसमूहश्च, जलचराः जलमध्ये, यथा मधुकटाहे यथा वा मनसि विचाराः, संगच्छन्ते। याः याः रूपाणि त्वं क्रीडार्थं धारयसि, ताभिः रूपैः लोकाः मलशुद्धाः, हर्षेण तव कीर्तिं गायन्ति। नमस्ते मत्स्यरूपाय, प्रलयाम्भसि चराय; हयशीर्षाय, मधुकैटभविध्वंसिने नमः। नमः अनन्तरूपाय, अतीराय, मन्दरधारणाय; भूम्युद्धारकाय वराहरूपिणे नमः। नमस्ते अद्भुतसिंहाय, साधूनां भयहराय; नमः वामनाय, त्रैलोक्यविक्रमाय। नमः भृगुपतये, वन्ये क्षत्रियदर्पनाशकाय; नमः रघुवराय, रावणविनाशकाय। नमो वासुदेवाय, सङ्कर्षणाय; प्रद्युम्नाय, अनिरुद्धाय, सात्वतनाथाय नमः। बुद्धरूपाय, शुद्धाय, दैत्यदानवमोहिने नमः; कल्किरूपिणे, पापराजविनाशकाय नमः। भगवन्, तव मायया एष प्रपञ्चः मोहितः, अहं ममेत्यसत्सङ्कल्पैः कर्मपथे भ्रमति। अहं च, देहपुत्रगृहधनबन्ध्वादिषु सत्यबुद्ध्या मोहितः, स्वप्नवदसत्सु सत्यबुद्ध्या विचरामि। द्वन्द्वमोहितचित्तः, तमसावृतः, आत्मनः प्रियं न जानामि, अनित्येषु अनात्मदुःखरूपेषु सङ्गं करोमि। यथा मूढः जलं तृणैः छन्नं त्यक्त्वा मरीचिकां धावति, तथा अहम्, त्वां विहाय, मृषास्वप्नानुयायी सञ्जातः। दीनमना, कामकर्मवशः, मनः इन्द्रियैः दुरनिग्रहैः इह तत्र च नीयमानं निग्रहितुं न शक्नोमि। एवं तव पदावुपागतः, अलभ्यं दुर्लभाय, एतदपि तव प्रसादादेव मन्ये, भगवन्। जन्ममृत्युसंसारमुक्तिः तदा एव सिध्यति, यदा कमलनाभ, युक्तया भक्त्या तव पूजायां मनः नियोज्यते। नमः शुद्धविज्ञानाय, सर्वनिश्चयकारणाय; पुरुषप्रधनपतये, अनन्तशक्तिब्रह्मणे नमः। नमो वासुदेवाय, सर्वभूतविनाशकाय; हृषीकेश, नमस्ते, शरणागतं मां पालय भगवन्। इति दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे ‘अक्रूरस्तुतिः’ नाम चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। श्रीशुक उवाच—एवं स्तुवति तस्मिन्, भगवान् जलमध्यं स्वं रूपं दर्शयामास; पश्चात् नटवदात्मरूपं पुनः संहरत्। तस्य तद्दर्शनं लीनं दृष्ट्वा, स शीघ्रं जलात् निष्क्रान्तः, सर्वाणि कृत्याणि निर्वर्त्य, विस्मितः रथं प्रतिनिवर्त्य आगतः। हृषीकेशः तम् अपृच्छत्—‘किं विचित्रं दृष्टं त्वया, पृथिव्याम्, दिवि, उदके वा, येन त्वम् इत्थं विस्मितोऽसि?’ स तु अक्रूरः उवाच—‘यदिह किञ्चिद् अद्भुतं दृश्यते, भूतले, दिवि, उदके वा, तत् सर्वं त्वय्येव, विश्वात्मन्, दृश्यते। किं नूतनं मया दृष्टं यत् मया न ज्ञातम्?’ यत्र यत्र अद्भुतानि दृश्यन्ते, भूमौ, दिवि, उदके वा, त्वां दृष्ट्वा, हे ब्रह्मन्, किमत्र अद्भुतं मया दृष्टम्? इत्युक्त्वा गान्दिनिपुत्रः रथं प्रचोदयामास, सायं समये रामकृष्णौ मथुरां प्रावेशयत्।