व्रजस्य ताः गोप्यः, हृदयैः शुष्कैः शोकविह्वलैः, ददृशुः कृष्णं रथमारूढं, तेनाक्रूरेण चोद्यमानं, यत्र तु गोपबालका वृद्धैः स्वजनैः उपेक्षिताः, स्वैः रथकैः अनुगच्छन्ति, अद्य तु भाग्येनैव वयं विपरीतानि पश्यामः। ताः गोप्यः उचुः—"आगच्छाम, माधवं निवारयाम। किम् अस्माकं बन्धुभिः, किम् वृद्धैः? यदा भाग्येनैव मनांसि अस्माकं, यानि मुकुन्दस्य क्षणमात्रवियोगमपि न सहन्ते, इदानीं भग्नानि जातानि।" याः गोप्यः तस्य प्रेमस्मितैः, मनोहरवाक्यैः, चपलदृष्टिभिः, आलिङ्गनैः, रासविलासैः च हृतचित्ताः, ताः कथं तं विना, क्षणमपि, अनन्तां विरहतमः पारयितुं शक्नुवन्ति? सायं काले, अनन्तस्य सखा, गोपैः परिवृतः, गोरोधूलिधूसरकेशः, वेणुं वादयन्, हास्यावलोकनैः विलसन्, यदा व्रजं प्रतिपद्येत, तं विना वयं कथं जीवेम? एवं व्रजयोषितः, कृष्णे मनो निबध्य, विरहदुःखेन पीडिताः, लज्जां विसृज्य, उन्मत्तवत् रुदन्त्यः, 'गोविन्द! दामोदर! माधव!' इति उच्चैः क्रन्दन्त्यः। तासां रुदन्तीनां मध्ये, सूर्ये समुत्थिते, सखा-कर्तव्यं सम्पाद्य, अक्रूरः रथं प्रचोदयामास। नन्दमुख्यैः गोपैः सह, गोपाः रथैः अनुगच्छन्ति, अनेकानि दानानि, दुग्धादिपूर्णकलशांश्च वहन्तः। गोप्यः, प्रियकृष्णमोहितचित्ताः, तं पृष्ठतः अनुगच्छन्त्यः, ईश्वरोपलभ्याय आकाङ्क्षया तिष्ठन्त्यः। ताः तदावस्थासु, कृष्णस्य गमनसमये, ताः क्लेशिता दृष्ट्वा, यदुनां श्रेष्ठः, प्रेमपूर्णैः वाक्यैः ताः सान्त्वयामास, दूतैः च अवदत्—"अहं पुनः आगमिष्यामि।" यावत् पताका दृश्यते, यावत् रथधूलिः दृश्यते, तावत् ताः तं पृष्ठतः अनुगच्छन्त्यः, चित्रपटे पतिते चित्तवत् तं पश्यन्त्यः। यदा गोविन्दस्य प्रत्यागमनाशा नष्टा, ताः निवृत्ताः, दुःखं विहाय, प्रियकृत्यानि गायन्त्यः, दिवसान् यापयामासुः। एवं, हे राजन्, भगवान् रामेण अक्रूरेण च सह, शीघ्ररथेन पावनां यमुनां प्रति जगाम। तत्र, निर्मलरत्नसदृशजलम् आचम्य, पिबित्वा, रामेण सह काननं गत्वा, पुनः रथमारुह्य, अक्रूरः ताभ्यां अभिवाद्य, स्वयम् रथोपरि उपविश्य, यमुनातटं गत्वा, स्नानादिकं कृतवान्। सः, तस्मिन्नेव जले निमज्ज्य, शाश्वतं ब्रह्म जपन्, रामकृष्णौ तत्रैव साकं ददर्श। "कथं देवकीसुतौ जले स्तः, यदा रथे स्थितौ?" इति चिन्तयन्, उत्थाय, तौ पुनः रथे दृष्ट्वा, जले दृष्टं मिथ्येति पुनः निमग्नः। पुनः, तत्रैव, सः सिद्धचारणगन्धर्वासुरैः वन्द्यमानं, वाद्यघोषैः स्तूयमानं महापुरुषं ददर्श। सहस्रशिरसम्, सहस्रफणमण्डितं, नीलाम्बरधरं, श्वेतगिरिप्रभं दिव्यम् एकं ददर्श। तस्य अङ्के मेघश्यामलः, पीताम्बरधरः, चतुर्भुजः, शान्तः, कमलदलारुणनेत्रः पुरुषः स्थितः। तस्य मुखं सुशान्तं, सुमधुरस्मितं, भ्रूललाटनासीकर्णगण्डोष्ठाः सर्वे मनोहरारुणाः। दीर्घबाहुः, विशालवक्षाः, शङ्खग्रीवः, गम्भीरनाभिः, तृणशय्यापङ्क्तिलसिता उदररेखा च। विशालश्रोणिपार्श्वः, सुगठितकरजानुः, सुन्दरजङ्घः। उन्नतगुल्फः, रक्तनखः, प्रभामण्डलदीप्तः, नवपदाङ्गुलिसमन्वितपादः, पद्मसदृशः। मणिमुकुटकङ्कणकुण्डलयज्ञोपवीतहारनूपुरैः विभूषितः। तस्य करयोः शङ्खचक्रगदाः शोभन्ते, वक्षसि श्रीवत्सः, कौस्तुभमणिः, वनमालिका च विराजते। सुनन्दनन्दाद्युपासितः, सनकाद्यैः, ब्रह्मरुद्रादिदैवतैः, नवमहर्षिभिः च सेव्यमानः। प्रह्लादनारदवास्वादिभिः शुद्धहृद्भिः भक्तैः स्वस्वभावेन स्तूयमानः। श्रीः, पुष्टिः, वाक्, तेजः, कीर्तिः, तुष्टिः, क्षान्तिः, जयः, विद्या, अविद्या, शक्ति, माया, इत्यादिभिः सेव्यमानः। एवं तं दृष्ट्वा, अक्रूरः परमप्रीतमानसः, रोमाञ्चिततनुः, प्रेमाश्रुपूर्णलोचनः, सत्त्वस्थः, गद्गदवाचा, विनयेन, प्राञ्जलिः, शिरसा प्रणम्य, शनैः शनैः स्तोतुम् आरब्धवान्। इति दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे अक्रूरागमनं नाम एकत्रिंशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। ततः श्रीअक्रूरः उवाच—"सर्वकारणाय नमः, नारायणाय, आद्याय, अव्ययाय पुरुषाय, यस्य नाभिकमले ब्रह्मा जातः, यस्मात् जगदिदं समुत्पन्नम्। पृथिव्यापस्तेजोवाय्वाकाशमहाभूतानि, प्रधानकारणं, मनः, इन्द्रियाणि, विषयाः, देवाः च—एतानि जगत्सामग्रीभूतानि, हे भगवन्। एतानि च, प्रधानाद्युपरि, तव स्वरूपं न जानन्ति, आत्मत्वेन न गृहीतानि; अजातः अपि, गुणैः अजं बध्नाति, स तु केवलं निर्गुणं वेत्ति, न तव रूपम्। योगिनः त्वां एव पुरुषं, भगवन्तं, आत्मनि, भूतगणेषु, देवेषु च, प्रत्यक्षं उपासते। केचन द्विजाः, वेदमार्गानुसरिणः, त्रैविध्येन बहुविधयज्ञैः, नामरूपविस्तारितैः, त्वां यजन्ति। अन्ये, सर्वकर्मसंन्यासिनः, शान्तात्मानः, ज्ञानयज्ञेन त्वां विज्ञानमयम् उपासते। अपरे, शुद्धचित्ताः, विधिपूर्वकम्, सर्वात्मानं, नानारूपैकमूर्तिं त्वां यजन्ति। अन्ये, शिवमार्गानुगामिनः, बहुविधाचार्योपदेशैः, त्वां शिवरूपेण यजन्ति। वस्तुतः, येऽपि अन्यदेवताभक्ताः, तव अन्तर्गतान् देवतान् यजन्ति, यद्यपि अन्यत्र चित्तं निबध्नन्ति, हे प्रभो।