गोप्यः स्वस्य प्रियं मुखुन्दं मधुरस्मितवाक्यैः मोहितं पश्यन्त्याः, तस्य दृढसंकल्पस्य अपि तद्वाक्यैः वशीकृतस्य, कथं स पुनः ग्राम्यस्त्रीभ्यः, लज्जायुक्ताभ्यः प्रेमविमूढाभ्यः, प्रत्यागच्छेत इति चिन्तयन्ति। अद्य नूनं दशार्हभोजान्धकवृष्णिसात्वतानां महोत्सवः भविष्यति, मार्गस्थाः अपि देवकीसुतं सर्वगुणनिधिं श्रीकृष्णं द्रक्ष्यन्ति। अक्रूरः नाम निर्दयः इति नाम्ना यः दुःखितासु गोप्यः सान्त्वनं न कृत्वा, प्रियतमं मित्रं दूरं नयति, स कथं दयालुः स्यात् इति गोप्यः विषण्णाः। अक्रूरः अनुदारहृदयः रथं आरोहति, उत्साहयुक्ताः तं शीघ्रं प्रेषयन्ति। गोपजनाः वृद्धैः उपेक्षिताः, स्वैः रथैः अनुगच्छन्ति, अद्य भाग्यं अपि अस्माकं विरुद्धं वर्तते। ततः गोप्यः विचारयन्ति—आयामः माधवं निवारयामः। वृद्धजनाः किम् करिष्यन्ति? यत्र भाग्येन अस्माकं हृदयानि, अर्धनिमेषवियोगम् अपि न सहन्ति, अद्य भग्नानि। अस्माकं हृदयानि तस्य प्रेमस्मितैः, मोहवाक्यैः, लीलावलोकनैः, आलिङ्गनैः, रासोत्सवसुखैः आकृष्टानि। तस्य वियोगस्य अनन्ततमः कथं क्षणमपि विना तं अतीर्यामः? अनन्तमित्रः कृष्णः सायंसमये वृजं प्रत्यागच्छति, गोपैः परिवृतः, तस्य केशाः गोपद्गुलालैः पङ्किताः, वंशीं वादयन्, हास्यदृष्ट्या विलोकयन्—विना तं जीवितुं कथं शक्येत्? एवं वृजस्त्रियः कृष्णे मनः निवेश्य, वियोगदुःखेन पीडिताः, लज्जां परित्यज्य, 'गोविन्द! दामोदर! माधव!' इति उच्चैः रुदन्ति। तासु रुदन्तीसु, सूर्यः उदितः, अक्रूरः मैत्र्यकार्यं समाप्य, रथं प्रेषयति। नन्दादयः गोपाः, रथैः अनुगच्छन्ति, अनेकानि दानानि, गोदुग्धपूर्णानि घटानि, सन्दर्भन्ति। गोप्यः प्रियं कृष्णं मोहिता, तं अनुगच्छन्ति, भगवतः संकेतस्य आकाङ्क्षया, तिष्ठन्ति। यदुश्रेष्ठः कृष्णः, तासु दुःखितासु, सान्त्वनवाक्यैः ताः आश्वासयति, दूतैः प्रति, 'अहं पुनः आगमिष्यामि' इति वदति। यावत् पताकां पश्यन्ति, यावत् रथधूलिः दृश्यते, तावत् अनुगच्छन्ति, हृदयं तस्मिन्येव स्थितम्, चित्रितप्रतिमाभिः आकर्षितम् इव। यदा गोविन्दस्य प्रत्यागमनस्य आशा नष्टा, ताः प्रत्यागच्छन्ति; दुःखमुक्ताः, तस्य लीलाकथाभिः दिनानि यापयन्ति। राजन्, भगवान् रामकृष्णौ अक्रूरसहितौ शीघ्रं रथेन यमुनातीरे आगच्छताम्। तत्र, मुखप्रक्षालनं कृत्वा, निर्मलरत्नसदृशं जलं पीत्वा, रामसहितः वृक्षगृहं गत्वा रथं प्रविश्य, अक्रूरः तौ नमस्कृत्य, रथाग्रे उपविष्टः, यमुनास्नानकुं गत्वा स्नानं चक्रे। स यमुनाजले निमज्ज्य, शाश्वतं ब्रह्म जपन्, रामकृष्णौ सहिता ददर्श। तस्य चिन्तनम्—'देवकीसुतौ रथे स्थितौ, कथं जले?' उत्थाय तौ अन्वेषयन्। पुनः, यथा पूर्वं, तौ रथे उपविष्टौ ददर्श; पुनः निमज्ज्य, जलस्थदर्शनं मिथ्या वा इति विचारयन्। पुनः, महाभागं भगवन्तं सिद्धचारणगन्धर्वासुरैः नम्रैः, वाद्यैः स्तुतं ददर्श। सहस्रशीर्षं, सहस्रफणमुकुटं, नीलवसनं, हिमशिखरशुभ्रं दिव्यं ददर्श। तस्य गोद्रव्यं कृष्णवर्णं, पीतवस्त्रं, चतुर्भुजं, शान्तं, कमलपत्ररक्तनेत्रं, शय्यायाम् आसीनम्। तस्य मुखं मनोज्ञं, शान्तं, हास्ययुक्तदृष्ट्या शोभितम्; भ्रू, नासिका, कर्ण, कपोल, ओष्ठाः सर्वे मनोहराः, रक्तवर्णाः। दीर्घबाहुः, विशालवक्षाः, शङ्खग्रीवः, गम्भीरनाभिः, कोमलपर्णरेखितोदरोऽपि ददर्श। तस्य श्रोणि, ऊरू, हस्त, जानु, पादाः, सर्वे सुगठिताः, शोभनाः। उच्चगुल्फः, रक्तनखः, प्रभारहितः; पादः नवाङ्गुलिनखयुक्तः, पद्मसदृशः। मूल्यरत्नैः भूषितः—मुकुट, कङ्कण, बाजूबन्ध, यज्ञोपवीत, मेखला, हार, नूपुर, कुण्डलैः शोभितः। तस्य कमलहस्तौ शङ्खचकगदायुक्तौ; वक्षः श्रीवत्सचिह्नं, कौस्तुभमणिं, वनमालां च शोभितम्। तं सुนัน्दनन्दादिसहायैः, सनकादिसाधुभिः, ब्रह्मरुद्रादिदेवैः, नवद्विजश्रेष्ठैः, प्रह्लादनारदवासुभिः, भक्तैः, तत्तद्भावैः, निर्मलहृद्भिः स्तुतम्। श्री, पुष्टिः, वाणी, तेजः, कीर्तिः, तुष्टिः, लयः, जयः, ज्ञानम्, अज्ञानम्, शक्ति, माया—एतैः सेवितम्। तं दृष्ट्वा, अक्रूरः परमसन्तोषेण, भक्तिपूर्णः, रोमाञ्चितः, हर्षवर्धितहृदयः, अश्रुपूर्णनेत्रः, कण्ठगद्गदः, सत्त्वस्थः, शिरसा नमस्कृत्य, अञ्जलिं कृत्वा, शनैः शनैः स्तुतिम् आरभत। एवं एकोनचत्वारिंशोऽध्यायः, 'अक्रूरगमनम्', श्रीमद्भागवतपुराणस्य दशमस्कन्धस्य प्रथमार्धे, परमहंसपरायणस्य, समाप्तः। अक्रूरः उवाच—सर्वकारणकारणं नारायणं, आदिपुरुषं, अव्ययं, यस्य नाभिकमले ब्रह्मा उत्पन्नः, यस्मात् जगदिदं प्रवृत्तम्, तं नमामि। पृथिवी, आपः, अग्निः, वायुः, आकाशः, महाभूतानि, अव्यक्तस्य कारणं, मनः, इन्द्रियाणि, इन्द्रियविषयाः, देवाः—एतानि जगत्स्थानानि तव। तथापि, अव्यक्ताद्याः तव स्वरूपं न जानन्ति, अनात्मत्वेन गृहीतानि; अजाताः गुणैः बद्धाः, निर्गुणं केवलं जानन्ति, तव स्वरूपं न। योगिनः त्वां साक्षात् पुरुषं, भगवन्तं, आत्मनि, भूतानि, देवेषु च, उपासते। केचित् द्विजाः वेदमार्गानुगता, त्रिविधवेदैः, नानारूपनामा यज्ञैः, त्वां पूजयन्ति। अन्ये सर्वकर्माणि सन्न्यस्य, शमं प्राप्य, ज्ञानयज्ञेन त्वां ज्ञानमूर्तिं उपासते।