गोप्यः अक्रूरं प्रति दुःखपूर्णं वचनं ऊचुः—“अक्रूरः नाम्ना क्रूरः एव! यः अस्माकं नेत्राणि दत्त्वा पुनः तानि हरति, तिरस्कृतवत्, तव माध्यमेन वयं मधु-द्विषः, सर्व-सृष्ट्याः परमं सौन्दर्यं, एकत्र दृष्टवन्तः। नन्द-सुतः, अस्माकं प्रति अस्थिर-स्नेहः, अबुध्यते, यः अस्माकं दुःखेन पीडितानां न पश्यति। गृहं, बान्धवान्, पतिं च त्यक्त्वा तं सेवितवत्यः, स तु नूतनप्रियाभिः सम्प्राप्तः। नूनं तस्य नगरे स्त्रीणां रात्रिः सुखेन व्यतीता, ताः तु स्वप्नः साकारः अभवत्, यः व्रजेश्वरः प्रविशन् तासां मुखारविन्दं पिबति, तासां स्मितावलोकन-रसः आस्वादयन्। मुकुन्दः तासां मधुर-मधु-शब्दैः आकृष्टः, तासां वशे स्थितः, यद्यपि स बलवान्। कथं स पुनः अस्मान् ग्राम-स्त्रियः, लज्जिताः, प्रेम-विमूढाः, स्मरिष्यति? अद्य नूनं दशार्ह, भोज, अन्धक, वृष्णि, सात्वत इत्यादयः महोत्सवम् आयोजयन्ति; मार्गस्थाः तं देवकी-सुतं, सर्व-गुण-निधिं, द्रक्ष्यन्ति। अक्रूरः नाम्ना क्रूरः एव, यः दुःखितान् अस्मान् सान्त्व्यं न कृत्वा, प्रियतमं मित्रं दूरं नयति। स अनुदयेन हृदयेन रथं आरोहति, उत्सुकाः तं प्रेरयन्ति; गोपाः, पितृभिः उपेक्षिताः, रथान् अनुगच्छन्ति; अद्य भाग्यं अस्माकं विरुद्धं जातम्। गच्छामः, माधवं निवारयामः! किम् अस्माकं पितरः, बान्धवाः वा करिष्यन्ति, यदा भाग्येन अस्माकं हृदयानि, मुकुन्दात् अर्ध-निमेष-वियोगं अपि न सहन्ति, विफलानि जातानि? गोप्यः, यस्याः हृदयानि तस्य स्मित-वचनैः, विलास-विलोकनैः, आलिङ्गनैः, रास-क्रीडा-रमणैः आकृष्टानि, ताः कथं तं विना अनन्त-वियोग-तमः क्षणमपि अतिक्रमिष्यन्ति? यदा स अनन्त-सखा दिवसान्ते व्रजं प्रत्यागच्छति, गोपैः परिवृतः, तस्य केशाः गो-चरण-धूल्या आविलिताः, वेणुं वादयन्, स्मित-नेत्रैः विलोकयन्—तं विना जीवितुं कथं शक्यते? शुकः उवाच—एवं व्रज-स्त्रियः कृष्णे मनः निवेश्य, वियोग-तापेन पीडिताः, लज्जां विहाय, उच्चैः रुदन्त्यः, 'गोविन्द! दामोदर! माधव!' इति विलपन्त्यः। एवं तासु रुदन्त्याः, सूर्यः उदितः; अक्रूरः, स्नेह-कृत्यं सम्पाद्य, रथं प्रेरयामास। नन्द-आदिभिः गोपैः रथानुगताः, गो-सम्बन्धि-कलशैः उपहारं समारोप्य, अनुगच्छन्ति। गोप्यः, प्रिय-कृष्णे मोहिता, तं अनुगच्छन्त्यः, तस्य संकेतस्य अपेक्षया स्थिताः। यदा स यदु-श्रेष्ठः तासां दुःखं दृष्ट्वा, प्रेम-युक्तैः वाक्यैः ताः सान्त्वयामास, दूतैः 'पुनः आगमिष्यामि' इति आश्वासयामास। यावत् पताका दृश्यते, रथ-धूलिः च दृश्यते, तावत् ताः अनुगच्छन्त्यः, हृदयं तस्मिन् आविष्टं, चित्र-प्रतिमा-इव आकृष्टाः। यदा गोविन्दस्य प्रत्यागमन-आशा नष्टा, ताः निवृत्य, दुःख-शून्याः, प्रिय-कृत्येषु गीतानि गायन्त्यः कालं यापनम्। राजन्! भगवान् राम-अक्रूर-सहितः, शीघ्र-रथेन, पुण्य-यमुनां प्राप्तः। तत्र, मुख-प्रक्षालनं कृत्वा, निर्मल-रत्न-समानं जलं पित्वा, रामेण सह वृक्ष-छायां गत्वा रथं प्रविष्टः; अक्रूरः तान् नमस्कृत्य, रथस्य उपरि उपविष्टः, यमुनायाः तीर्थं गत्वा स्नानं कृतवान्। स यमुनायां निमज्ज्य, सनातनं ब्रह्म जपन्, राम-कृष्णौ तत्रैव दृष्टवान्। चिन्तयामास—'कथं देवकी-पुत्रौ जलमध्ये, यदा रथे स्थातव्यम्?' उत्थाय, तौ अन्वेष्टुम् आरभत्। पुनः, यथापूर्वं, तौ रथे उपविष्टौ दृष्टवान्; पुनः निमज्ज्य, जलस्थ-दर्शनं मिथ्या वा इति जिज्ञास्य, पुनः तौ दृष्टवान्। पुनः, तत्र सिद्ध-चारण-गन्धर्व-असुरैः वन्दितं, वाद्यैः स्तुतं महात्मानं दृष्टवान्। स दिव्यं सहस्त्र-शीर्षं, सहस्त्र-फण-मुकुटं, नील-वसनं, हिम-शिखर-शुभ्रं भगवानं दृष्टवान्।