गोप्यः अक्रूरं समीपं समागत्य दुःखेन व्याकुलाः स्नेहपूर्णया वाचा इत्युक्त्वा विलपन्ति स्म— "त्वं अस्माकं सम्मुखे मुकुन्दस्य मुखारविन्दं दर्शितवान्, यस्य श्यामलकेशैः सुशोभितं वदनं, सुन्दरगण्डं, उन्नतनासिकं, मन्दस्मितेन दुःखापनोदनं च। ततः पश्चात् तं दूरं नीतवान्; एषा तव नीतिर्न युक्ता। ननु, त्वं खलु नामानुसारिणः क्रूरः एव, यः अस्मभ्यं नेत्रयोः प्रीतिं दत्त्वा तां पुनः अपहरसि, यथा कोऽपि निर्दयः राजा। त्वत्तः एव अस्माकं नेत्रयोः माधवशत्रोः सौन्दर्यदर्शनं, यः सर्वसृष्टेः पूर्णत्वं एकत्र प्रदर्शयति। नन्दसुतः, यस्य स्नेहः क्षणिकः, इदानीं अस्मान् न पश्यति, यद्यपि वयं स्वकर्मभिः पीडिताः। गृहं, बान्धवान्, पतिं च परित्यज्य तस्य सेवायै आगतान्, स तु इदानीं नव्यप्रियासु आसक्तः। नूनं तस्य नगरीस्त्रियः सुखेन रजनीं नयन्ति, ताः तु व्रजपतिं प्रविशन्तं सस्मितावलोकनमधुर्यरसामृतं पिबन्ति। मुकुन्दः तासां मधुरवचनैः आकृष्टः, तासां वशः गतः, यद्यपि सः स्वतन्त्रः। कथं सः पुनः अस्मान् ग्राम्यस्त्रियः लज्जासम्पन्नाः, प्रेमविह्वलाः, प्रति आगमिष्यति? अद्यैव दशार्ह, भोज, अन्धक, वृष्णि, सात्वतादीनां महोत्सवः भविष्यति; मार्गस्थाः अपि देवकीसुतं सर्वगुणालयं द्रष्टुं शक्नुवन्ति। एषः अक्रूरः खलु नामानुकूलः, यः अस्माकं गाढशोकं अपि उपेक्ष्य प्रियतमं बन्धुम् अपहरिष्यति। सः निर्दयः रथमारुह्य, उत्सााहवशात् त्वरितः गच्छति; गोपालकाः वृद्धैः उपेक्षिताः स्वैर्यानैः अनुसरन्ति; अद्य दैवमेव अस्मान् प्रतिकूलं जातम्। वयं गच्छामः माधवस्य रथं स्थगयितुं; किम् अस्माकं बान्धवजनैः? यः अस्माकं हृदयम् अर्धनिमेषमात्रवियोगमपि न सहते, सः इदानीं भग्नम्। वयं गोप्यः, यस्य प्रेमस्मितैः, मधुरवाक्यैः, विलासवलोकनैः, आलिङ्गनैः, रासक्रीडासुखैः च हृदयानि हृतानि, कथं तस्मात् वियोगान्धकारम् अपि क्षणमेकं विना पारयेमहि? यदा सायं मित्रं बलभद्रस्य सखं वृजं प्रत्यागच्छति, गोपालकैः परिवृतः, धूलिधूसरितकेशः, वेणूनादेन, सस्मितावलोकनैः च गोप्यः पश्यन्ति, तदा वयं विना तं कथं जीवेम? एवं व्रजयोषितः कृष्णे मनः समर्प्य, विरहवेदनया लज्जां त्यक्त्वा उच्चैः रुदन्त्यः 'गोविन्द! दामोदर! माधव!' इति विललापुः। एवं व्रजस्त्रियः रुदन्त्यः, सवितुः उदयसमये, अक्रूरः स्नेहकार्यं सम्पाद्य, रथं प्रेरयामास। नन्दादयः गोपालकाः पृष्ठतः स्वैर्यानैः, गोदुग्धघृतादिभिः पूर्णकुम्भैः उपहारान् वहन्तः, अन्वयुः। गोप्यः, प्रियकृष्णमोहिताः, तं अनुसृत्य, भगवतः किञ्चिदपि संकेतं प्रतिक्षमाणाः स्थिताः। यदा ताः वियोगक्लेशेन पीडिताः, तदा यादवश्रेष्ठः ताः सान्त्वनवचोभिः सन्देशैः च 'पुनरागमिष्यामि' इति प्रतिज्ञाय आश्वासयत्। यावत् पताकां पश्यन्ति, रथधूलिं च, तावत् ताः तं अनुव्रज्य, हृदयानि तस्मिन् एव स्थितानि, चित्रचित्रितप्रतिमावत् आकृष्टाः। यदा गोविन्दस्य पुनरागमनाशा नष्टा, तदा ताः निवृत्ताः, दुःखरहिताः, प्रियकृत्यगानैः दिनानि निन्युः। राजन्, भगवान् रामेण अक्रूरेण च सह शीघ्ररथेन यमुनातीरे पुण्ये समुपागमत्। तत्र सः स्वच्छमणिसदृशं जलं पित्वा, मुखमार्जनं कृत्वा, रामेण सह वनान्तरे रथं प्रविश्य, अक्रूरः तौ अभिवाद्य, रथस्योपरि उपविश्य, यमुनाकूपे स्नानं कर्तुं गतः। सः तत्र निमज्ज्य, सनातनं ब्रह्म जपन्, रामकृष्णौ जलमध्ये अपश्यत्। सः विस्मितः, 'कथं देवकीसुतौ जलमध्ये, रथे च स्थितौ?' इति चिन्तयन्, पुनः उत्पत्य तौ द्रष्टुं प्रयत्नं कृतवान्। तत्रापि, पूर्ववत् तौ रथे स्थितौ दृष्ट्वा, पुनः निमज्ज्य, जलदर्शनं मिथ्येति विचिन्त्य, पुनः अपि निमग्नः। तत्र सः महापुरुषं ददर्श—सिद्धचारणगन्धर्वासुरैः वन्दितं, वाद्यैः पूजितं, सहस्रशिरसम्, सहस्रफणमणिमण्डितं, नीलाम्बरधरं, हिमशिखरशुभ्रं च। तस्य अङ्के श्यामवर्णं पुरुषं पीताम्बरधारिणं, चतुर्भुजं, प्रशान्तं, पद्मपत्रारुणनेत्रं च दृष्टवान्। तस्य मुखं सुन्दरं, शान्तं, सस्मितावलोकनं, भृकुटीनासिककर्णगण्डोष्ठाः सर्वे ललितारुणाः। दीर्घबाहुः, विशालवक्षाः, शङ्खकण्ठः, गम्भीरनाभिः, कोमलपर्णरेखाभिः उदरं च शोभते। स्फारितकटिपृष्ठजङ्घाः, सुश्लिष्टपाणुजानुः, सुन्दरपादः। उन्नतगुल्फः, रक्तनखः, प्रभामण्डितः; नवपदाङ्गुलिः कमलसदृशपादः। मणिमुकुटकङ्कणकटकयज्ञोपवीतहारनूपुरकुण्डलैः विभूषितः। तस्य करकमले शङ्खचक्रगदाधारणं, वक्षसि श्रीवत्सलाञ्छनं, कौस्तुभमणिर्दीप्तिः, वनमालया शोभितः। सः सुनन्दनन्दादिभिः, सनकादिभिः, ब्रह्मरुद्राद्यैः, नवयज्ञैः च ऋषिभिः, प्रह्लादनारदवसुप्रमुखैः भक्तैः च, स्वस्वमतैः स्तुवद्भिः, निर्मलहृद्भिः, उपास्यमानः। तं लक्ष्मीः, पुष्टिर्द्युतिकीर्तितुष्टिनाशविज्ञानाज्ञानशक्तिमायादिभिः सेव्यमानं ददर्श। तं दृष्ट्वा अक्रूरः परमभक्त्याविष्टः, पुलकिततनुः, प्रेमविह्वलः, अश्रुपूर्णलोचनः। सः सत्त्वगुणसंयुक्तः, कण्ठगद्गदया वाचा, शिरसा प्रणम्य, अञ्जलिं कृत्वा शनैः शनैः स्तोतुं प्रारब्धवान्। अक्रूरः उवाच— "नारायणाय, कारणकारणाय, आदिपुरुषाय, अक्षराय, यस्य नाभिपद्मात् ब्रह्मा जातः, यस्मात् जगत् प्रवर्तते, तस्मै नमः। पृथिव्यापस्तेजोवाय्वाकाशमहाभूतानि, अव्यक्तस्य कारणम्, मनः, इन्द्रियाणि, विषयाः, देवाः च—एतानि सर्वाणि जगद्रूपाणि, हे भगवन्।" एवं नवमं दशकम् एकत्रत्रिंशदधिकत्रिंशदुत्तरत्रिंशत्तमः श्रीमद्भागवतमहापुराणे प्रथमस्कन्धे 'अक्रूरगमनं' नाम अध्यायः समाप्तः।