अकुरूरस्य वचनानि श्रुत्वा, कृष्णः बलरामश्च, रिपुवीरसंहारकौ, स्मितमुद्रया नन्दपितरं राजाज्ञां निवेदयामासतुः। ततः नन्दः गोपान् आज्ञापयामास—सर्वं दुग्धं दुग्धोत्पन्नानि च संगृह्य, राज्ञे दातव्यं द्रव्यं च संकलयन्तु, रथान् योजयन्तु। 'श्वः वयं मथुरां गच्छामः, राजाे उत्पाद्यं समर्पयिष्यामः, महोत्सवम् अपि पश्यामः—जनाः ग्रामात्सर्वतः आगच्छन्ति इति श्रूयते,' इति गोपश्रेष्ठः नन्दः ग्रामे उद्घोषयामास। एतद् श्रुत्वा गोप्यः अत्यन्तं विषण्णाः अभवन्, यतः अकुरूरः रामकृष्णयोः नगरं नेतुं वृजं आगतः। तासां काचन शोकसमाक्रान्ता, मुखं श्वासैः श्यामितम्; काचन वस्त्राणि, कङ्कणानि, केशपाशं च विसृज्य अपगच्छन्ति। अन्याः कृष्णचिन्तया स्वकार्यं विस्मृत्य, लोकं न अवबुध्य, स्वान्तःप्रदेशे प्रविष्टाः इव स्थिताः। अन्याः शौरिणः स्मितवदनं वचनानि च स्मृत्वा, तस्य हृदयस्पर्शी मधुरभाषाः मोहिताः, विमूढाः अभवन्। ताः तस्य सुललितं गमनं, हस्तचेष्टाः, स्नेहस्मितं, कटाक्षं, दुःखहरं हास्यं, क्रीडाः च स्मृत्वा, दुःखिताः अभवन्। मुकुन्दस्य वियोगभीत्या, दुःखिताः ताः गृहेषु समवेत्य, अश्रुपरिप्लुतमुख्यः, अच्युतं स्मरन्त्यः, समवदन्। गोप्यः विवदन्त्यः—'हे विधाता, त्वं निष्ठुरः! जीवात्मानं प्रेमसौहार्देन संयोज्य, तेषां कामान् पूर्णं न कृत्वा, बालकानां क्रीडनकानि यथा, पृथक् करोति। त्वं मुकुन्दस्य मुखं कृष्णकेशपाशेन युक्तं, सुमुखं, उन्नतनासं, स्मितमण्डितं दुःखहरं दर्शयित्वा, तं दूरं करोति; एतत् उचितं न।' 'त्वं अक्रूरः नाम्ना यथार्थः, क्रूरः! दृष्टिं दत्त्वा, तां हरसि; तव कृते मधुसूदनस्य सौन्दर्यं पश्यामः, सर्वसृष्टिसंपूर्णं एकत्र। नन्दसुतः, चञ्चलस्नेहः, नोः न पश्यति; स्वगृहं, कुटुम्बं, पतिं च परित्यज्य, तं सेवितवतीः, स नूतनप्रियाः अलभत।' 'नगरेषु तासां नारीणां रात्रिः सुखेन गता, ताः कामं प्राप्नुवन्ति; ताः वृजेश्वरस्य मुखं पिबन्ति, तस्य सन्दर्शने, तस्य कटाक्षस्मितामृतं आस्वादयन्ति। मुकुन्दः तासां मधुरमधुरवचनैः आकृष्टः, तासां वशे स्थितः; कथं स ग्रामीन्याः, लज्जिताः, प्रेमविमूढाः, पुनः आगच्छेत्?' 'दशार्हभोजान्धकवृष्णिसात्वतानां महोत्सवः अद्य निश्चितं; मार्गस्थाः तं देवकीसुतं, सर्वगुणालयं, सुमधुरं पश्यन्ति। अक्रूरः नाम क्रूरः; स नः दुःखिताः सान्त्व्य न कृत्वा, प्रियतमं दूरं नेतुम् उद्युक्तः।' 'स हृदयहीनः, रथं आरोह्य, उन्मत्तैः प्रेरितः; गोपाः, पितृभिः उपेक्षिताः, रथैः अनुगच्छन्ति; अद्य भाग्यं अपि नः विरुद्धम्।' 'माधवम् निवारयामः! किं नः बन्धवः करिष्यन्ति, यदा भाग्येन, नः हृदयं, मुकुन्दवियोगं अर्धनिमेषं अपि न सहनं, भग्नम्।' 'याः गोप्यः तस्य स्मितवदनं, मधुरवचनानि, क्रीडाकटाक्षं, आलिङ्गनानि, रासक्रीडानन्दं प्राप्ताः, ताः कथं वियोगान्धकारं, तं विना, क्षणमपि सहिष्यन्ति?' 'यदा दिवसान्ते अनन्तमित्रः, गोपैः परिवृतः, रजः केशेषु, वंशीनादेन, स्मितकटाक्षैः आगच्छति, तं विना कथं जीवेम?' इति गोप्यः कृष्णवियोगेन, लज्जां विस्मृत्य, 'गोविन्द! दामोदर! माधव!' इति विलपन्त्यः, उच्चैः रुदन्त्यः, शुकः अवदत्। एवं रुदन्त्यः गोप्यः, सूर्यस्योदयकाले, अकुरूरः, मित्रधर्मं कृत्वा, रथं प्रचोदयामास। नन्दाद्याः गोपाः, रथैः, बहूनि द्रव्याणि, गोदुग्धपात्राणि च गृहीत्वा, अनुगच्छन्। गोप्यः, प्रियकृष्णमोहिताः, तं अनुगच्छन्त्यः, प्रभोः संकेतस्य आकाङ्क्षया, तिष्ठन्त्यः प्रतीक्षां कृतवन्त्यः। तासां दुःखिताः स्थितिं दृष्ट्वा, यदुनां श्रेष्ठः, प्रियवाक्यैः ताः सान्त्वयामास, दूतैः 'पुनः आगमिष्यामि' इति आश्वासयामास। ध्वजः दृश्यते यावत्, रथस्य रजः दृश्यते यावत्, ताः तं अनुगच्छन्त्यः, तं चित्रितमिव आकृष्टाः, हृदयैः तं अचिन्तयन्। यदा गोविन्दस्य आगमनस्य आशा नष्टा, ताः प्रत्यागच्छन्; दुःखं विहाय, तस्य लीला गीतैः दिनानि यापयामासुः। राजन्, प्रभुः रामाकुरूराभ्यां सहितः, रथेन शीघ्रं यमुनातीरं, पुण्यं, आगच्छत्। तत्र, मुखप्रक्षालनं कृत्वा, रत्नसदृशं शुद्धं जलं पीत्वा, रामसहितः वनं प्रविश्य, रथं प्रविष्टः; अकुरूरः तान् नमस्कृत्य, रथस्य शिरसि स्थित्वा, यमुनातटं स्नानाय अगच्छत्। स तत्र, जलं निमज्ज्य, ब्रह्मणं जपन्, रामकृष्णौ एकत्र दृष्टवान्। 'कथं देवकीसुतौ जलमध्ये, रथस्थौ भवेताम्?' इति चिन्तयन्, उत्पत्य, तौ अन्वेषयामास। पुनः, पूर्ववत्, तौ रथस्थौ दृष्टवान्; पुनः निमज्ज्य, जलदर्शनं मिथ्या वा इति पृच्छन्, पुनः निमज्जितः। तत्र पुनः, सिद्धचारणगन्धर्वासुरैः, नम्रैः, वाद्यैः स्तूयमानं महापुरुषं दृष्टवान्। स दृष्टवान्, सहस्रशिरसं देवम्, सहस्रफणमण्डितं, नीलवसनं, हिमशिखरशुभ्रं। तस्य गोद्रुमवर्णः, पीतवसनः, चतुर्भुजः, शान्तः, कमलदलरक्तनेत्रः, गोद्रुमवर्णः पुरुषः शय्यायाम्। तस्य मुखं शान्तं, सुन्दरं, स्मितमण्डितं, भ्रू, नासिका, कर्ण, कपोल, ओष्ठः, सर्वे रक्तवर्णाः, शोभायुक्ताः। दीर्घबाहुः, विस्तीर्णवक्षाः, शङ्खग्रीवः, गम्भीरनाभिः, तरुणपर्णरूपपार्श्वः। विस्तीर्णकटिः, विशालजघनः, सुसंस्कृतहस्तजानु, सुललितपादः। उच्चगुल्फः, रक्तनखः, प्रभामण्डितः; नवपदाङ्गुलिसंयुक्तः, पद्मरूपः, तस्य पादः शोभायमानः। एवं अकुरूरः, दिव्यं दर्शनं लब्ध्वा, विस्मितः, कृष्णरामयोः महिमानं अनुभूतवान्।