तस्मिंस्तस्मिन्नवसरे जयध्वनिः प्रववौ, अलौकिकः कश्चिद्रससमृद्धिरिव समजायत, पुनः पुनः पुष्पधूलिवृष्टयः पेतुः, शङ्खनिनादश्च श्रूयते स्म। तत्र सभायां समुपविष्टानां देहगृहात्मनां विस्मरणमेवाभूत्; तेषां तादृशं समाधिं दृष्ट्वा नारदः इदं वचोऽब्रवीत्— “अहो, अद्य मया साक्षात्कृतमिदं लोकेषु दुर्लभं महिमानं, यत् सप्ताहोत्सवात्संभूतम्। अत्रैव ये मूढाः, छद्मिनो, पशवः, खगाः च, सर्वे पापात्प्रमुच्यन्ते। तस्मात्कलौ नृणां मनःशुद्ध्यर्थं किञ्चिदन्यन्नास्ति; न च पृथिव्यां कश्चन पापकुलं नाशयति यथा एतेषां कथाश्रवणम्। के नाम सप्ताहयज्ञेन शुद्ध्यन्ते? कः वा कृपावान् लोकहिताय नूतनमार्गं प्रकाशयामास? ब्रूहि।” कुमाराः ऊचुः—“ये मनुष्याः सदा पापिनः, दुष्टकर्मरताः, मार्गभ्रष्टाः, क्रोधाग्निना दग्धाः, कुटिलाः, कामात्मानः च, तेऽपि कलियुगे सप्ताहयज्ञेन शुद्ध्यन्ति। ये सत्यरहिताः, मातृपितृनिन्दकाः, कामवशाः, आश्रमधर्मविहीनाः, दम्भिनः, असूयकाः, हिंस्राश्च, तेऽपि सप्ताहयज्ञेन शुद्ध्यन्ति। ये पञ्चमहापातकिनः, छद्मचराः, क्रूराः, निःस्नेहाः, ब्रह्मद्रव्योपजीविनः, परदारगामिनश्च, तेऽपि सप्ताहयज्ञेन शुद्ध्यन्ति। ये कायेन वाचा मनसा च सदा पापकर्मिणः, छद्मिनः, दम्भिनः, परधनसमृद्धयः, अशुचयः, पापकृतः च, तेऽपि सप्ताहयज्ञेन शुद्ध्यन्ति। इह पुरावृत्तमेकं चरितं कथयामि, यस्य श्रवणमात्रेणैव पापनाशो भवति। अतीते काले तुङ्गभद्रातटे काचिदुत्तमपुरी बभूव, यत्र चतुर्वर्णजनाः स्वधर्मे स्थिताः सत्यव्रताः पुण्यकर्माणश्च आसन्। तस्यां पुरीषु आत्मदेव इति नाम द्विजः निवसति स्म, यः सर्ववेदविद्, श्रुतिस्मृतिपारगः, द्वितीयसूर्य इव। स धनाढ्यः, भिक्षुकवेषधारी, यस्य भार्या धुन्धुलीति ख्यातिः, स्ववाक्ये स्थिता, रूपवती, कुलजा च आसीत्। सा लौकिकविषयासक्ताऽतीव, क्रूरा, वाचालिनी, गृहेषु कुशलिनी, कञ्जूषा, कलहप्रियाश्च। एवं तयोः स्नेहेन सहवासिनोः सुखसम्पत्तयोः कामानां च उपभोगः, गृहादिषु न तुष्टिं जनयामास। ततः पुत्रार्थं धर्माचरणं कर्तुं प्रचक्रतुः, सदा दानशीलौ गावः, भूमिः, सुवर्णं, वस्त्राणि च दरिद्रेषु वितरन्तौ। तयोः धनार्धं धर्ममार्गे विन्यस्यापि, न पुत्रो न कन्या जाताऽपि, तौ च महता चिन्तया पीडितौ। कदाचित् स द्विजः दुःखार्तः स्वगृहात् निर्गत्य वनं गतः, मध्यान्हे तृषार्तः कूपमुपसृत्य जलं पीत्वा, शोककृशः तत्रोपाविशत्। किञ्चित्कालानन्तरं कश्चिद्यतिः तत्र आगतः। तं दृष्ट्वा, स द्विजः जलपानात् सन्तुष्टः, समीपं गत्वा, तस्य पादौ प्रणम्य, सन्निधौ स्थित्वा दीर्घं निश्वस्य। स यतिः पप्रच्छ—“किमेतत्तव रुदनं द्विज? किमिदं महद्बाधते त्वां? शीघ्रं दुःखस्य कारणं वद।” स ब्राह्मणः उवाच—“भगवन्, किं वदामि पापकृतं दुःखसञ्चयम्? मम पितरः शीतलं जलं त्यक्त्वा उष्णं पिबन्ति। देवाः द्विजातयश्च मम पिण्डोदकं न सन्तोषेण गृह्णन्ति; अपत्यशोकात् शून्यः इह प्राणत्यागाय समागतः। निःसन्तानस्य जीवितं, गृहं, धनं, वंशश्च व्यर्थः। या गवां पालयामि सा निर्बीजा, यद्वृक्षं रोपितं तदप्यफलप्रदं। यत्किञ्चिद् फलं गृहं प्राप्नोति तत् शीघ्रं नश्यति; किं जीवितेन दुःखिनः, अपत्यहीनस्य?” एवं विलप्य स द्विजः प्रचण्डं रुदन्, तस्य यतेश्च समीपे दुःखेन पीडितो बभूव। तदा तस्य यतिनः हृदि महती दया समजायत। स योगबलात्सर्वं विज्ञाय, ललाटाक्षरमालया च, विस्तार्य द्विजं प्रोवाच— “ब्रह्मन्, पुत्राकाङ्क्षारूपां मूढतां त्यज; कर्मपथो बलवान्। विवेकं प्राप्य संसारतृष्णां जहि। अद्य तव भाग्यं दृष्टं मया—सप्तजन्मसु पुत्रो न भविष्यति। अतीते सगरः अपत्यार्थं दुःखमवाप; तस्मात् कुलाशां त्यज, त्यागे हि सर्वथा सुखम्।” तं श्रुत्वा, ब्राह्मणः उवाच—“किं मे विवेकेन? पुत्रं मे देहि बलादपि; न चेत् दुःखात्यये भवति प्राणान् त्यक्ष्यामि। निःसन्तानस्य त्यागोऽपि शुष्कः; गृही पुत्रपौत्रैः परिवृतः लोके जीवति।” तस्य दृढनिश्चयं दृष्ट्वा, स तपोधनः उवाच—“चित्रकेतुः अपि दैवरेखां लंघयित्वा दुःखमवाप। पुत्रेण सुखं न लभ्यते, यतः प्रयासो विपरीतो दैवेन विफलः; त्वं दृढेच्छुः, किं वदामि?” एवं तस्य दारिकायाः अनिच्छां ज्ञात्वा, एकं फलं दत्वा उवाच—“एतद्भुक्त्वा पत्नीया सह पुत्रवान् भविष्यसि। सत्यं, शौचं, दया, दानं, एकभोजनं च—एतानि वर्षमेकं स्त्रिया पालनीयानि; तेन पुत्रः विशुद्धतरः भविष्यति।” एवं उक्त्वा स योगी तत्रैव गतः, द्विजः गृहं प्रत्यागत्य फलं भार्यायै दत्त्वा स्वकार्ये गतः। सा युवती, कुटिलचित्ता, सखीभिः साकं रुदन्ती, उवाच—“हा, चिन्तया पीडिता अस्मि; नाहं तत् फलं भोक्ष्ये। फलं भुक्त्वा गर्भं धारयिष्यामि, तदा उदरं महद्भविष्यति; अल्पं भुञ्जाना शक्तिहीना भविष्यामि—कथं गृहकार्याणि करिष्यामि?