महात्मानः ते, ध्वज-वज्र-अङ्कुश-पद्म-चिह्नित-पादाः, करुणया स्नेहस्मितावलोकनैः व्रजं शोभयन्ति स्म। ललितक्रीडया चारुत्वेन, माल्यवनमालाभिः भूषिताः, दिव्यगन्धानुलेपनैः अभ्यक्ताः, स्नाताः शुक्लवासोवृताङ्गाश्च तौ विराजेताम्। तौ एव आद्यौ पुरुषौ, जगतां कारणस्वरूपौ, जगन्नाथौ, पृथिव्याः हितार्थं स्वांशेन बलराम-केशवाविवावतारौ। तयोः तेजसा सर्वदिक् तमः अपाकृतम्, मरकतशैलं स्वर्णशृङ्गं च यथा, तथा तौ शोभां वहतः। अक्रूरः, स्नेहविवेशेन आकुलितः, शीघ्रं रथात् अवपत्य, रामकृष्णयोः पादयोः प्रणिपत्य सशिरसा निपपात। भगवत्साक्षात्कारे हृष्टः, अश्रुपूर्णलोचनः, रोमाञ्चिततनुः, स्वनामापि उच्चारितुं न शशाक, हे राजन्। तं भगवाँस्स्वयम्, रथचक्रचिह्नितकरः, समीपं समीपं स्नेहात् आलिङ्ग्य, प्रणतानां प्रियत्वात्, सस्नेहम् अभ्यनन्दत्। ततः सङ्कर्षणः, महाबुद्धिः, प्रणतं आलिङ्ग्य, तस्य हस्तं स्वहस्तेन गृह्य, भ्रातरं सह गृहं प्रविवेश। तत्र तं कुशलप्रश्नैः पृष्ट्वा, आसनं प्रदाय, पादप्रक्षालनं विधिवत् कृत्वा, मधुपर्कं चोपाहरन्। अथ अतिथये गावं दत्त्वा, श्रान्ताङ्गमङ्गानि सस्नेहम् उपचिन्वन्, शुद्धं बहु भोजनं भक्त्या निवेदितवान्। भुक्तवतः तस्य, रामः धर्मविदां श्रेष्ठः, पुनः स्नेहपूर्वकं यज्ञगन्धान् माल्यं च समर्पयामास। नन्दः अपि अर्चयित्वा पप्रच्छ—"कथं त्वं अस्मिन्क्रूरदेशे कुशलं प्राप्नोषि, यावत् कंसः जीवति, हे दाशार्ह? वयं च, क्रूरस्वामिनः अधीनाः गोपालका इव, ननु?" "सः दुष्टः, स्वस्वसुः पुत्रान्, मातॄणां क्रन्दनं शृण्वन् अपि, हत्वा, कथं तव कुशलं स्यात्?" इति। एवं नन्देन सात्त्विकवचोभिः सत्कृतः, अक्रूरः स्नेहपूर्वं पृष्टः, यात्राक्लमं विससर्ज। शुक उवाच—सः अक्रूरः, रामकृष्णाभ्यां सत्कृतः, सुखासीनः, मार्गे यानि काम्यानि चिन्तितवान्, तानि सर्वाणि प्राप। भगवति प्रसन्ने, लक्ष्म्याः निकेतने, किम् अप्राप्यं? किन्तु, हे राजन्, तस्य भक्ताः किंचित् न इच्छन्ति। सायं भोजनं कृत्वा, देवकीपुत्रः भगवान्, मित्रेषु कंसस्य वृत्तं, तस्य च नवीनाभिप्रायं, पप्रच्छ। भगवान् उवाच—"स्वागतं ते, प्रिय अक्रूर! सर्वं कुशलं अस्तु। बन्धुषु सुहृद्वर्गे च व्याधिप्रभृतयः क्लेशाः न सन्ति किल?" "कथं वयं स्वस्यापि कुशलं पृच्छेम, यदा कंसः, मातुलः, अस्मान् च जनान् च पीडयति?" "हन्त, अस्माकं पितरौ, अस्मदर्थं, बहु दुःखं प्राप्नुतः; पुत्रहत्या, कारागारवासश्च, अस्माकमेव हेतोः।" "अद्य सौभाग्येन, स्वजनं दृष्टवान्, यथा मनसि आसीत्। ब्रूहि, प्रिय, आगमनस्य हेतुम्।" एवं भगवता पृष्टः, माधवः, यदूनां कंसस्य च वैरं, वसुदेववधाय कंसस्य चेष्टां, यथावत् निवेदयामास। यत्कारणं स्वयं दूतत्वेन आगतः, यच्च नारदेन कंसाय अनकदुन्दुभेः पुत्रोत्पत्तिः कथिता, तदपि न्यवेदयत्। अक्रूरस्य वचनं श्रुत्वा, कृष्णबलरामौ, रिपुसैन्यविनाशकौ, स्मितपूर्वं नन्दं पितरं राजाज्ञां निवेदयामासतुः। सः नन्दः गोपालान् आज्ञापयामास—"सर्वं क्षीरदधिघृतं च संहृत्य, द्रव्याणि च संगृह्य, रथान् युञ्जीत।" "श्वः वयं मथुरां गच्छेम, स्वद्रव्यं नृपाय दद्मः, महोत्सवमपि पश्येम, ग्राम्यजनाः अपि तत्र गच्छन्ति इति श्रूयते।" इति नन्दः स्वग्रामे घोषयामास। एतच्छ्रुत्वा, गोप्यः, अक्रूरस्य आगमनात्, रामकृष्णयोः नगरगमनस्य कारणात्, दुःखेन विवर्णमुख्यः अभवन्। काश्चित् श्वासविषादेन शुक्लमुख्यः, काश्चित् वस्त्राभरणकेशभ्रान्ताः, काश्चित् तद्भावविस्मृत्य स्वकार्याणि अपि विस्मृत्य, स्वचित्ते एव लीनाः। अन्याः, शौरीस्य प्रेमस्मितवाक्यानुस्मरणात्, मोहवशेन विमूढाः, तानि मधुराणि वाक्यानि हृदयं स्पृशन्ति स्म। ताः तस्य सुललितगमनं, हस्तचेष्टां, स्नेहस्मितावलोकनं, दुःखहरणहास्यं, क्रीडाचेष्टितानि च स्मरन्त्यः। अथ, मुकुन्दस्य विरहात् भीता दुःखिता च, ताः गोप्यः समागत्य, अश्रुपूर्णमुख्यः, अच्युतं चिन्तयन्त्यः, परस्परं भाषन्ते स्म— "हन्त, हे विधातः, त्वं निःस्नेहः! जीवेषु स्नेहबंधं स्थाप्य, तेषां कामान् अप्रपूर्त्य, तान् पृथक्करोषि, बालकानां क्रीडनकानि यथा हरसि।" "त्वया मुकुन्दमुखं, श्यामकुन्तलैः भूषितं, सुन्दरगण्डं, उन्नतनासिकं, स्मितस्निग्धं दर्शितं; इदानीं तं दूरं करोषि—एषा न्याय्यं नास्ति।" "त्वं अक्रूरनाम्ना, निःस्नेहः एव! दृष्टिं दत्त्वा, तां हरसि, दुष्टराजवत्; त्वया एव वयं मधुवैरिणः सौन्दर्यं एकत्र दृष्टवन्त्यः।" "नन्दसुतः, चञ्चलस्नेहः, अद्य नः न पश्यति, स्वकृतदुःखपीडितान्; गृहपतिस्वजनान् विहाय तं सेवितवन्त्यः, स इदानीं नव्यप्रियाः लब्धवान्।" "नूनं तस्य नगरीयस्त्रीणां रात्रिः सुखेन व्यतीता, ताः तस्य व्रजनाथस्य मुखामृतं पिबन्ति, सविलासस्मितावलोकनेन।" "मधुरवचनैः मोहिता मुकुन्देन, ताः तस्य वशे स्थिताः; कथं सः ग्राम्यस्त्रीषु, लज्जासु, प्रेमविमूढासु, पुनः आगमिष्यति?" "अद्य नूनं दाशार्हभोजान्धकवृष्णिसात्वतानां महोत्सवः; मार्गे स्थिताः अपि देवकीसुतं, गुणनिधिं, पश्यन्ति।" "अक्रूरनाम्ना एव सः निःस्नेहः कथ्यताम्; दुःखिताः नः आश्वास्य, प्रियतमं दूरं नेतुम् इच्छति—कथं एषः स्नेहहीनः?" एवं व्रजविप्रलम्भव्यथिताः गोप्यः, श्रीकृष्णविरहदुःखेन संतप्ताः, स्वहृदयवेदनाम् अक्रूरं प्रति निवेदयामासुः।