अक्रूरः व्रजं प्रविश्य, सायं दुग्धधेनूनां प्रक्षालनात् प्रत्यागतौ कृष्णरामौ ददर्श। तौ पीतनीलाम्बरधरौ, शरत्पद्मनयनौ, नवयौवनसमन्वितौ, एकः श्यामः, अपरः गौरः, सौन्दर्यनिवासौ, विशालबाहू, मनोज्ञवदनौ, दीप्तस्वरूपौ, नवगजगमनबलसम्पन्नौ च। तयोः महात्मनोः पादयोः पताकावज्राङ्कुशपद्मचिह्नानि विराजमानानि, तौ स्मितानुकम्पदृष्ट्या व्रजं शोभयन्तौ, रम्यक्रीडानन्दनौ, माल्यवनमालाभूषितौ, दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गौ, स्नातौ शुचिवसनावृतौ च। एवं तौ आदिपुरुषौ, जगद्व्युत्पत्तिस्थितिलयकारणौ, स्वांशेन भूमेः हितार्थं बलरामकेशवात्मनौ अवतीर्णौ। स्वतेजसा सर्वदिक् तमः प्रणुद्य, हरितमणिशैलरजतगिरिवद् सुवर्णाभूषितौ बभूवतुः। अक्रूरः तौ दृष्ट्वा प्रेमविवशः शीघ्रं रथात् अवतीर्य, रामकृष्णयोः पादयोः प्रणिपत्य, अश्रुपूर्णलोचनः रोमाञ्चिततनुः, हर्षवेगेन स्वनामोच्चारणं न शशाक। भगवान्, हस्ते रथचक्रचिह्नेन, सस्नेहम् अक्रूरं समाश्लिष्य समीपं नीतवान्, भक्तवत्सलः सन्। संकर्षणः अपि महात्मा, प्रणतान् अक्रूरं परिष्वज्य, तस्य हस्तं स्वहस्तेन गृहीत्वा, भ्रात्रा सह गृहं प्राविशत्। तत्र तस्य कुशलं पृच्छित्वा, मान्यासनं दत्त्वा, पादप्रक्षालनं कृत्वा, मधुपर्कं च उपाहरताम्। अथ अतिथये गौः प्रदत्ता, श्रान्ताङ्गमङ्गलेपः कृतः, भक्त्या शुद्धं भोजनं समर्पितम्। भुक्तवत्सु, धर्मज्ञः रामः, स्नेहेन पुनः यथाविधि गन्धमाल्यादिभिः सम्मानं अकरोत्। नन्दः अपि सम्यक् पूजयित्वा पप्रच्छ—"कच्चित् तत्र त्वं कुशलमासि, यत्र कंसः जीवति, हे दाशार्ह? नु खलु वयं दुष्टपालितगोपाः इव?" सः हि पापात्मा, स्वसुतान् स्वहस्तेन हत्वा, मातृभिः क्रन्दमाभिः, कथं तव जनस्य च कल्याणं स्यात्? एवं नन्देन सुस्निग्धवचोभिः पूजितः, अक्रूरः सान्त्वनं प्राप्य, मार्गश्रमं विससर्ज। शुक उवाच—सः अक्रूरः, रामकृष्णाभ्यां सत्कृतः, सुखोपविष्टः, मार्गे येषां कामान् मनसि धत्ते स्म, तान् सर्वान् अवाप। भगवति प्रसन्ने, किं दुर्लभं? किन्तु, तस्य भक्ताः किञ्चिदपि न कामयन्ते। सायं भोज्यं कृत्वा, देवकीसुतः स्वमित्रैः सह कंसस्य वृत्तं तस्य च चिकीर्षितं पप्रच्छ। स उवाच—"स्वागतं ते, सौम्य अक्रूर, कुशलं तवास्तु। कच्चित् बान्धवानां कुशलं रोगाद्यपगतम्?" "किं तु, अस्माकं स्वकुशलं कथं पृच्छेयम्, यत्र कंसः मातुलः अस्मान् च जनान् च पालयति?" "हन्त, अस्माकं पितरौ, अस्मदर्थं, बहु दुःखमवापताम्—अस्मत्कारणात् तयोः पुत्राः हताः, तयोः बन्धनं च अभूत्।" "अद्य सौभाग्येन स्वजनं पश्यामि, यथा ममाभिलाषः, कथं आगमनहेतुः ब्रूहि।" एवं पृष्टः माधवः, यदूनां कंसस्य च वैरं, वसुदेववधाय कंसस्य चिकीर्षितं, नारदस्य च कंसाय उक्तं सर्वं निवेदयामास। स्वदूतत्वस्य हेतुम्, कंसस्य सन्देशं, अनकदुन्दुभेः पुत्रोत्पत्तिवृत्तान्तं च व्याचष्ट। तद्वचनं श्रुत्वा, कृष्णबलरामौ, रिपुवीरविनाशकौ, स्मयमानौ, नन्दं पितरं राजाज्ञां निवेदयामासतुः। स गोपान् आज्ञापयत्—"सर्वं क्षीरदधिघृतं च सङ्गृह्णीत, दानानि च सम्पाद्य, रथान् युञ्जीत।" "श्वः वयं मथुरां गमिष्यामः, उत्पाद्यं राज्ञे दास्यामः, महोत्सवं च द्रक्ष्यामः, ग्रामजनाः अपि तत्र गच्छन्ति इति श्रूयते।" इति नन्दः गोकुले घोषयामास। एतदाकर्ण्य, गोप्यः अत्यन्तं शोकमग्नाः अभवन्, यतः अक्रूरः रामकृष्णयोः नगरगमनाय आगतः। काश्चित् दुःखेन श्वासवशात् श्वेतमुख्यः अभवन्, काश्चित् वस्त्राङ्गदकेशपाशान् विसृज्य, काश्चित् तन्मयत्वात् स्वकार्याणि विस्मृत्य, इहलोकेऽपि न सञ्ज्ञां लेभुः, स्वान्तरेव प्रविष्टाः इव। अन्याः, शौरिणः स्मितवचनानि स्मृत्वा, तेषां मनोहराणि वाक्यानि हृदयस्पृशः, मोहाविष्टाः अभवन्। ताः तस्य ललितगमनं, चलितभुजं, स्नेहस्मितावलोकनं, हास्यं, क्रीडामयीं लीलां च स्मृत्वा, मुकुन्दस्य विरहभीत्या, दुःखेन, समूहैः एकत्र समागत्य, अच्युतं चिन्तयन्त्यः, अश्रुपूरितमुख्यः, इदं वचो विवेदुः— "हे विधात्रिन्, त्वं निःस्नेहः! जीवेषु सौहृदं स्नेहं च संयोगयित्वा, तेषां कामान् अप्राप्त्य, तान् वियोगयसीव, शिशूनां क्रीडनकानि हरन् इव। त्वं अस्मभ्यं मुकुन्दस्य मुखं दर्शयित्वा, तस्य कुण्डलितकुन्तलैः, सुगण्डलालाटेन, उन्नतनासेन, स्मितरुचिरवदनेन, दुःखापनोदस्मितेन शोभितं, दूरं नयसीति, अयुक्तं कृतवान्।" "त्वं खलु अक्रूरः नाम्ना यथार्थः, दृष्टिं दत्त्वा, तां च पुनः हरसि, दण्डधारिणं इव, यतः त्वया वयं मधुसूदनस्य रूपं, सर्वसौन्दर्यसारं, एकत्र दृष्टवन्त्यः।" "नन्दसुतः अस्मासु चञ्चलस्नेहः, न पश्यति, स्वकृतदुःखितासु, वयं गृहं कुलं पतिं च परित्यज्य, तस्य दास्याय आगताः, स तु नूतनप्रियासु रमते।" "तस्य नगरीस्त्रियः, नूनं सुखेन रात्रिं नयन्ति, ताः तस्य व्रजनाथस्य मुखारविन्दं, सस्मितकटकषदृष्ट्या, पीत्वा, कामान् प्राप्स्यन्ति।" "मुकुन्दः तासां मधुरवचनैः वश्यः जातः, स दृढसंकल्पः अपि, कथं स्म व्रजस्त्रीषु, याः लज्जाविभ्रान्ताः, पुनः प्रत्यागमिष्यति?" एवं गोप्यः विरहदुःखेन आकुलाः, कृष्णरामयोः नगरगमनं चिन्तयन्त्यः, अक्रूरस्य आगमनात् शोकमग्नाः अभवन्।