यदुवंशेषु ज्येष्ठः श्रेष्ठः सस्मितं प्रणतं folded-hands सहितं अक्रूरं आलिङ्ग्य गृहं नीतवान्, यत्र सर्वसत्कारः व्यवस्थितः। तत्र सः कंसकृतं स्वजनसम्बन्धिनां क्लेशं पृष्टवान्। शुकः उवाच – तथा कृष्णं चिन्तयन् श्वफाल्कपुत्रः मार्गे रथेन गच्छन् गोकुलं प्राप्तवान्, यथा सूर्यः पश्चिमगिरिं गच्छति, राजन्। गोपग्रामे सः पश्यति तस्य पदचिह्नानि, यस्य पादधूलिं सर्वलोकनाथाः शिरसि धारयन्ति, पद्म-यव-ङ्कुशादिभिः विशिष्टानि। तानि दृष्ट्वा हर्षोत्कण्ठायुक्तः, प्रेम्णा नेत्रे अश्रुभिः पूरिते, रोमाञ्चितः, रथात् अवतीर्य तेषु विचरन्, “अहो! एषा भगवतः पादधूलिः!” इति उद्गदति। देहिनां परमं लाभः गर्व-भय-शोकपरित्यागः, यः प्रथमं हरिचिह्नदर्शन-श्रवणादिना सम्पद्यते। सः कृष्णं रामं च वृजे पश्यति, दुग्ध-दोहनोत्तरं आगतान्, पीत-नीलवाससम्, शरद्बिन्दुपत्रनेत्रौ। युवावौ, एकः श्यामः एकः गौरः, सौन्दर्यनिधी, विशालबाहू, मनोज्ञमुखौ, दिव्यरूपौ, तरुणगजगमन-बलसम्पन्नौ। महात्मनौ, पताका-वज्र-अङ्कुश-पद्मचिह्नितपादौ, वृजं शोभयन्तौ, करुणास्मितदृष्टयौ। क्रीडायां शीलसम्पन्नौ, वनमाल्याभूषितौ, गन्धानुलेपिताङ्गौ, स्नातौ, शुद्धवस्त्रधारिणौ। तौ आदिपुरुषौ, जगत्कारणौ, जगदधिपौ, भूम्याः हिताय स्वांशेन बलराम-केशवरूपेण अवतीर्णौ। राजन्, स्वदीप्त्या सर्वदिशोऽन्धकारं नाशयन्तौ, हरितमणिशैलः रजतः सुवर्णमण्डितः इव। अक्रूरः प्रेमस्निग्धः शीघ्रं रथात् उत्पत्य रामकृष्णयोः पादयोः पतितः। भगवत्प्रत्यक्षदर्शनात् हर्षपरिपूर्णः, अश्रुपूर्णनेत्रः, रोमाञ्चितः, स्वनामोच्चारणेऽपि अशक्तः। भगवान् समीपं आगत्य, हस्ते रथचक्रचिह्नितः, स्नेहेन अक्रूरं आलिङ्ग्य समीपं नीतवान्, यः प्रणतजनप्रियः। शङ्कर्षणः महाबुद्धिः प्रणतं आलिङ्ग्य, तस्य हस्तं स्वहस्तेन गृहीत्वा भ्रातृसहितः गृहं नीतवान्। तत्र कुशलप्रश्नपूर्वकं, सत्कारेण आसनं दत्तम्, पादप्रक्षालनं कृतम्, मधुपर्कं समर्पितम्। अतिथये गौः प्रदत्ता, श्रान्ताङ्गमर्दनं कृतम्, भगवता भक्त्या शुद्धं अन्नं समर्पितम्। भोजनानन्तरं, धर्मविद् रामः, स्नेहेन पुनः यज्ञगन्धमाल्यैः अक्रूरं पूजितवान्। नन्दः सम्यक् पूज्य, पृष्टवान् – “कंसजीवने, दाशार्ह, अस्मिन् अनार्यस्थले कथं भवतः सुखं? वयं कष्टनायकेन गोपाः इव न वा?” “सः दुष्टः, स्वसुतान् मातृशोकसमये हत्वा – कथं भवतः स्वजनानां कुशलं?” इत्युक्त्वा, नन्दस्य स्नेहपूर्णवाक्यैः सत्कृतः अक्रूरः यात्राक्लेशं विस्मृतवान्। शुकः उवाच – रामकृष्णयोः सत्कारः कृत्वा, सुखेन शय्यायां स्थितः, अक्रूरः मार्गे याः कामनाः अभिलषिताः, ताः सर्वाः प्राप्तवान्। भगवत्प्रसादे किम् अप्राप्यं? किन्तु, राजन्, भक्तजनाः किमपि न इच्छन्ति। सायं भोजनानन्तरं, देवकीसुतः भगवन्, स्वमित्रेषु कंसस्य आचरणं, नवीनं च मन्तव्यं पृष्टवान्। भगवान् उवाच – “प्रिये अक्रूर, स्वागतं! सर्वं कुशलं भवतु। स्वजनसम्बन्धिषु रोगदुःखं नास्ति वा?” “स्वस्य कुशलं कथं पृच्छेयम्, यदा कंसः मातुलः अस्मान् स्वजनान् च अधिपत्यं करोति?” “अहो, अस्माकं कारणेन पितरौ दुःखान्वितौ – अस्माकं कारणेन पुत्राः हताः, अस्माकं कारणेन तौ बन्धनं प्राप्तौ।” “अद्य सौभाग्येन स्वजनान् पश्यामि, यथा अभिलषितम्, प्रिये। आगमनस्य हेतुम् वद।” शुकः उवाच – भगवता पृष्टः, माधवः सर्वं वर्णितवान् – यदुनां वैरं, कंसस्य वसुदेववधाय अभिप्रायः। कंसस्य सन्देशं, नारदस्य कंसाय उक्तं अनाकदुन्दुभेः पुत्रजन्म विषये च कथितवान्। अक्रूरवचनं श्रुत्वा, कृष्णबलरामौ, रिपुवीरनाशकौ, स्मितं कृत्वा, पितरं नन्दं राजाज्ञा ज्ञापयितवन्तौ। नन्दः गोपान् आज्ञापयत् – “क्षीरं सर्वं संगृह्य, उपहारं संगृह्य, रथान् योजयत।” “श्वः मथुरां गच्छामः, राजा उपहारं दास्यामः, महोत्सवदर्शनं करिष्यामः, ग्रामजनाः अपि गच्छन्ति।” इति नन्दः गोपग्रामे घोषितवान्। एतद् श्रुत्वा, गोप्यः अक्रूरस्य आगमनात् रामकृष्णयोः नगरगमनं ज्ञात्वा, अत्यन्तं विषण्णाः। काञ्चन हृदयक्लेशेन, दीर्घनिश्वासात् मुखं श्वेतं, वस्त्राणि, कङ्कणानि, केशपाशाः अपि शिथिलिताः। अन्याः, कृष्णस्मरणे लीनाः, सर्वं कर्म त्यक्त्वा, जगत् विस्मृत्य, अन्तः जगत् प्रविष्टाः इव। अन्याः, शौरिणः स्नेहस्मित-वाक्यस्मरणात् मोहिताः; मनोहरवाक्यानि हृदयस्पर्शिनी, ताः ताः विमोहितवन्तः। ताः तस्य गमनं, गमनाङ्गं, स्नेहस्मितदृष्टिं, दुःखहरणहास्यं, क्रीडाचेष्टां स्मरन्त्यः। मुकुन्दस्मरणात्, वियोगभयदुःखेन, गच्छन्त्यः, अश्रुपूर्णमुखाः, अच्युतमनसः समूहैः संवादं कृतवन्त्यः। गोप्यः उवाच – “हे विधे, त्वं निर्दयः! देहिनां स्नेह-संयोजनं कृत्वा, इच्छापूर्ते पूर्वं तान् वियोजयसि, यथा बालकानां क्रीडनानि हरसि।