वैकुण्ठवासिनः, उद्धवादयः वैष्णवाः, इह गूढरूपेण स्थित्वा एतानि कथाः श्रोतुम् समागताः। तस्मिन्नेव काले जयध्वनिः प्रवर्तितः, अद्भुतं रसपूर्णत्वं अनुभूतम्, पुनः पुनः पुष्पचूर्णवृष्टिः अभवत्, शङ्खध्वनिः अपि श्रुतः। सभायां समुपविष्टानां तेषां देह-गृह-स्वात्मनः विस्मरणम् अभवत्; तेषां तन्मयतां दृष्ट्वा नारदः वचनम् अब्रवीत्। नारदः उवाच—अहो, ऋषयः, अद्य मया एषा अद्भुतश्रीः दृष्टा, सप्ताहोत्सवात् उत्पन्ना; अत्र स्थिता अपि मूढा, कपटी, पशवः, पक्षिणः सर्वे पापविमुक्ताः भवन्ति। अतः, मनुष्यलोके काले किमपि नास्ति यत् मनः शुद्ध्यति, न च किंचन भूमौ पापसमूहं नाशयति यथा एषां कथानां श्रवणम्। सप्ताहयज्ञेन के शुद्ध्यन्ति? कथयन्तु; किम् कापि दयायुक्ता व्यक्तिः लोकहिताय नूतनमार्गं प्रदर्शितवती? कुमाराः ऊचुः—ये मानवाः सदा पापाचरणे प्रवृत्ताः, दुष्कृत्ये नित्यनिरताः, मार्गात् च्युताः, क्रोधाग्निना दग्धाः, कपटी, कामातुराः, ते कले सप्ताहयज्ञेन शुद्ध्यन्ति। ये सत्यहीनाः, माता-पितरौ निन्दन्ति, कामेन आक्रान्ताः, आश्रमधर्मविहीनाः, मिथ्याचारी, ईर्ष्यालुः, हिंस्राः, ते अपि कले सप्ताहयज्ञेन शुद्ध्यन्ति। ये पञ्चमहापातकिनः, कपटी, दुष्टाः, राक्षसवत् निर्दयाः, ब्रह्मधनेन पोषिताः, परस्त्रीगामिनः, ते अपि कले सप्ताहयज्ञेन शुद्ध्यन्ति। ये काय-वाचा-मनसा नित्यं पापं कुर्वन्ति, कपटी, दम्भी, परधनसमृद्धाः, अशुचिः, दुष्टबुद्धयः, ते अपि कले सप्ताहयज्ञेन शुद्ध्यन्ति। अत्र अहम् एकां प्राचीनां कथां वक्ष्यामि, यस्य श्रवणमात्रेण पापनाशः भवति। तुङ्गभद्रातटे एकः शोभनपुरः आसीत्, यत्र चतुर्वर्णजनाः स्वधर्मे सत्ये च नित्यनिरताः आसन्। तस्मिन् पुरे आत्मदेवः नाम ब्राह्मणः निवसति, सर्ववेदेषु पारङ्गतः, श्रुतिस्मृतिसु निपुणः, द्वितीयसूर्यवत्। तस्य पत्न्याः नाम धुन्धुली, लोके धनाढ्या, सत्यवचना, सुन्दरी, कुलजा। सा संसारसक्तिः, क्रूरा, वाचालिनी, गृहेषु दक्षः, कञ्जुषा, कलहप्रियः च। तौ यदा सह प्रेम्णा वसन्ति, सुखं भुञ्जाते, तयोः धनं कामाः च गृहादिषु सुखं न ददुः। अनन्तरं तौ सन्तानार्थं धर्मं आचरन्तौ, सदा गोभूमिहिरण्यवस्त्रदानं दीनजनाय कुरुतः। तयोः धर्ममार्गे अर्धं धनं व्ययम् अभवत्, तथापि न पुत्रः न कन्या जातः; अतः तौ चिन्तया पीडितौ। एकदा द्विजः दुःखितः गृहं त्यक्त्वा वनं गतः; मध्याह्ने तृषार्तः सरः समीपं आगतः। जलं पीत्वा दुःखात् कृशः उपविश्य, तत्र कश्चित् संन्यासी आगतः। तं दृष्ट्वा ब्राह्मणः जलं पीत्वा समीपं गतः, तस्य पादयोः प्रणम्य, तस्य पुरतः स्थित्वा दीर्घं श्वसन्। संन्यासी उवाच—किमर्थं त्वं रुदसि ब्राह्मण? किम् एषा महती चिन्ता? शीघ्रं दुःखस्य कारणं वद। ब्राह्मणः उवाच—किम् वदामि, हे महर्षे, पूर्वपापसम्भूतं दुःखम्? मम पितरः शीतं जलं न पिबन्ति, तद्विपरीतम्। देवाः द्विजाः च मम तर्पणं न तुष्ट्या स्वीकरोति; अपुत्रदुःखेन क्षीणः, इह प्राणत्यागाय आगतः। अपुत्रजीवनम्, अपुत्रगृहं, अपुत्रस्य धनम्, अपुत्रवंशः—सर्वं निन्द्यं। यां गाम् अहम् पालयामि सा निर्भगा, यं वृक्षं रोपितवान् स अपि फलहीनः। यद् फलम् गृहं आगच्छति तत् शीघ्रं नश्यति; किम् मे जीवनम्, अपुत्रस्य दुःखितस्य? एवं उक्त्वा ब्राह्मणः संन्यासिनः समीपे दुःखात् उच्चैः रुदन्; तदा तस्य तपस्विनः हृदये महद् दया उत्पन्ना। योगबलात् सर्वं विज्ञाय, ललाटाक्षरमालया युक्तः संन्यासी ब्राह्मणम् विस्तरेण उवाच। संन्यासी उवाच—अपुत्रकामरूपं अज्ञानं त्यज; कर्मगतिर्बलवती; विवेकं प्राप्य संसारकामं त्यज। शृणु ब्राह्मण, अद्य तव भाग्यं दृष्टवान्; सप्तजन्मानि पुत्रः न भविष्यति। पूर्वे सगरः अपि सन्तानार्थं दुःखितः; अतः कुलकामना त्यज; संन्यासे सर्वत्र सुखम्। ब्राह्मणः उवाच—किम् मे विवेकः? पुत्रं देहि, बलात् अपि; अन्यथा दुःखात् तव पुरतः प्राणान् त्यजामि। सन्तानादिसुखविहीनः संन्यासः शुष्कः; गृही पुत्रपौत्रैः परिवृतः लोके जीवति। ब्राह्मणस्य आग्रहं दृष्ट्वा, तपोबलसम्पन्नः संन्यासी उवाच—चित्रकेतुः भाग्यरेखाः मुषित्वा क्लेशं प्राप्नोत्। पुत्रतः सुखं न लभ्यते, यतः भाग्यविरोधे प्रयत्नः विफलः; तव दृढकामनायाः कारणं, किं वदामि? तस्य पत्न्याः अनिच्छा दृष्ट्वा, एकं फलम् दत्त्वा उवाच—'एतत् पत्न्या सह खाद; ततो पुत्रः भविष्यति।' सत्यता, शुचिता, दया, दानम्, एकवारं भोजनम्—एतानि स्त्री एकवर्षं आचरतु; तेन पुत्रः अतीव शुद्धः भविष्यति। एवं उक्त्वा योगी निर्गतः, ब्राह्मणः गृहं प्रत्यागतः; सः फलम् पत्नी हस्ते स्थाप्य, स्वयम् कुतः अपि गतः। या युवती, कुटिलमना, सखीभ्यः पुरतः रुदन् उवाच—'अहो, चिन्तया क्लिष्टा, अहम् एतत् फलम् न खादामि।