कौशिकः विश्वामित्रः च बली च तस्य भगवतः पादसंस्पर्शेन पूजां कृत्वा त्रैलोक्याधिपत्यं प्राप्तवन्तौ। स एव भगवान् क्रीडया व्रजयोषितां श्रान्तिं सुगन्धिना हस्तेन स्पृष्ट्वा व्यपनीय ताः सुखयामास। अच्युतः सर्वदर्शी सन्, अहं कंसदूतः अपि सन्, मां द्वेषेण न पश्यति; स हि क्षेत्रज्ञः शुद्धदृष्ट्या मनसा कृतं सर्वं बहिरन्तरं पश्यति। यदा अहं कृताञ्जलिः भगवत्पादयोः पतितः स्यां, स मां करुणया स्मितप्रीतया कटाक्षेण पश्येत्, तत्क्षणात् सर्वपापानि नश्येयुः, अहं च महत् निर्भयं सुखं सम्प्राप्नुयाम्। तदा स मे बन्धुर्बन्धूनां श्रेष्ठः, एक एव देवता, मां विशालभुजाभ्यां परिष्वज्य पावयेत्; तस्मिन्नेव क्षणे कर्मबन्धनं मम नश्येत्। यदा अहं कृताञ्जलिः नमन् तस्याङ्गस्पर्शं लभेयं, स ह्यकूर, मां भाषेत; यदि मानवेषु जातः अपि स न पूज्यते, तस्य जन्म निन्द्यं खलु। न तस्य कश्चित् प्रियतमः, न वल्लभः, नाप्रियः, न द्वेष्यः, नाप्युदासीनः; तथापि कामद्रुम इव, भक्तान् प्रति स एव अनुग्रहं करोति। अथ यदूनां ज्येष्ठः श्रीमान् भगवान् स्मितपूर्वकं कृताञ्जलिं प्रणतमाक्रूरं परिष्वज्य गृहं प्रावेशयत्, यत्र सर्वमान्यपूजा कृताः आसन्, कंसकृतक्लेशान् च बन्धुषु पप्रच्छ। शुक उवाच—एवं कृष्णं चिन्तयन् श्वफल्कतनयः अक्षूणं रथेन गच्छन् सायं पश्चिमगिरिं यथा सूर्यः, गोपालपल्लीं गोकुलं समुपाजगाम। तत्र स पश्यति गोष्ठे तस्य भगवतः पादचिह्नानि, यल्लोकनाथमुकुटमणिभिः धूलितानि, यत्र पद्म, धान्य, अंकुशादि चिह्नानि दृष्टानि। तानि दृष्ट्वा हर्षपूर्णः, भक्त्या पुलकाङ्कितः, नेत्राभ्यां अश्रुपूर्णः, रथात् अवतीर्य तेषु सञ्चरन्, "अहो! एते भगवत्पादरजांसि!" इति उच्चैः प्राह। सर्वदेहिनां परमं श्रेयः, गर्वभयशोकत्यागः, स एव प्रथमतः हरिलक्षणदर्शनश्रवणाद्युपायैः लभ्यते। तत्र स पश्यति कृष्णं रामं च व्रजे, दुग्धदोहनेन निवर्तमानौ, पीतनीलाम्बरधारिणौ, शरदिन्दीवरलोचनौ। तौ युवानौ, एकः श्यामः, अपरः गौरः, सौन्दर्यनिवासौ, विशालभुजौ, सुन्दरमुखौ, विग्रहश्रियावन्तौ, नागयुवत्सगमनौ। तयोः पादयोः ध्वजवज्रांकुशपद्मादिचिह्नानि शोभन्ते; तौ व्रजं शोभयन्तौ, स्नेहस्मितकटाक्षौ, करुणया पूर्णौ। क्रीडायां श्लाघ्यौ, माल्यवनमाल्यभूषितौ, दिव्यगन्धानुलेपितौ, स्नातौ, विमलवस्त्रधारिणौ। तौ आद्यपुरुषौ, जगतः कारणौ, स्वांशेन भूमेः भारहाराय बलरामकेशवभूत्या अवतीर्णौ। ताव् एव स्वतेजसा दिशः सर्वाः तमो नाशयन्तौ, मणिशिलासमानौ, एकः हरित, अन्यः रजतशुभ्रः सुवर्णमण्डितः। अक्रूरः प्रेमविह्वलः शीघ्रं रथात् अवतीर्य रामकृष्णयोः पादयोः सषडङ्गं प्रणनाम। भगवद्दर्शनसुखेन नेत्राभ्यां अश्रुपातः, गात्रे पुलकः, आकाङ्क्षया स्वनामोक्तिं न शशाक। भगवान् चक्रचिह्नकरः समीपं गत्वा प्रेम्णा परिष्वज्य, प्रणतम् अक्रूरं स्वसमीपं चकार, स हि प्रणतानां प्रियः। सङ्कर्षणः अपि महात्मा प्रणतम् अक्रूरं परिष्वज्य, तस्य हस्तं स्वहस्तेन गृहीत्वा भ्रातृभिः सह गृहं प्रावेशयत्। तत्र कुशलप्रश्नं कृत्वा, मानासनं दत्त्वा, पाद्यादिकं विधिवत् अर्पयित्वा, मधुपर्कं च न्यवेदयत्। अतिथये गावं दत्त्वा, क्लान्ताङ्गस्य स्नेहपूर्वकं मर्दनं कृत्वा, शुद्धं बहु भोज्यं भक्त्या न्यवेदयत्। भोजनान्ते धर्मज्ञः रामः प्रेम्णा पुनः अक्रूरं यथायोग्यं गन्धान् पुष्पमाल्यं च अर्चयामास। नन्दः अपि सम्यक् पूजयित्वा पप्रच्छ—"कथं त्वं तत्र सुखेन वर्तसे, यत्र कंसः जीवति, वयं च गोपालाः क्रूरपाले वर्तामहे?" "सः पापी स्वभ्रातॄन् बाल्य एव जनन्यः रुदन्त्यः हत्वा, कथं तव स्वजनानां कल्याणं स्यात्?" इति। एवं नन्देन स्नेहपूर्णवचोभिः पूजितः अक्रूरः पृष्टः, यात्राक्लेशं विससर्ज। शुक उवाच—सः अक्रूरः सुखोपविष्टः, रामकृष्णाभ्यां पूजितः, मार्गे येषां कामान् चिन्तितवान्, तान् सर्वान् प्राप्नोत्। भगवत्कृपया किं न सुलभं? तथापि, हे राजन्, भगवत्परायणानां किमपि न स्पृह्यते। सायं भोज्यं भुक्त्वा, देवकीसुतः श्रीकृष्णः स्वमित्रेषु कंसस्य वृत्तं, तस्य च संकल्पं पप्रच्छ। स भगवान् उवाच—"प्रिय अक्रूर, स्वागतम्! सर्वं कुशलं अस्तु। स्वबन्धुषु रोगदुःखादि नास्ति किल?" "कथं स्वस्य कुशलं पृच्छेयम्, यदा अस्माकं कुलम् कंसमातुलेन पीड्यते?" "अहो, अस्माकं पितरौ अस्माकं हेतोः बहु दुःखं प्राप्नुताम्; अस्माकं कृते पुत्रा हता, अस्माकं कृते तौ बन्धनं नीतौ।" "अद्य भाग्येन मम स्वबन्धून् यथा इच्छितं पश्यामि। ब्रूहि, प्रिय, आगमनहेतुं।" एवं भगवता पृष्टः, माधवः सर्वं न्यवेदयत्—यदूनां कंससंबन्धं, वसुदेववधाय कंसस्य संकल्पं, नारदेन कंसाय उक्तं च। यदर्थं दूतः प्रेषितः, यद् नारदेन कंसाय उक्तं, तत् सर्वं स स्पष्टं न्यवेदयत्। तद् अक्रूरवचनं श्रुत्वा, कृष्णबलरामौ रिपुसूदनौ स्मितपूर्वं नन्दाय राजाज्ञां निवेदयताम्। नन्दः गोपालान् आज्ञापयत्—"सर्वं क्षीरदधिसर्पिसंबन्धि संहृत्य, राज्ञे दातुं द्रव्याणि सञ्चिनु, रथान् युञ्जीत।" "श्वस्तन्यां वयं मथुरां गमिष्यामः, राज्ञे उत्पादान् दास्यामः, महोत्सवं च पश्यामः; ग्रामवासिनः अपि यास्यन्ति इति श्रूयते।" इत्येवं नन्दगोपः गोष्ठे विज्ञापयत्। इति श्रुत्वा गोप्यः महतीं व्यथां प्रापुः, अक्रूरः व्रजं आगतः, रामकृष्णयोः नगरं नयनाय।